Zaans Erfgoed wil walvisvaarder bouwen op Burcht

Zaans Erfgoed wil walvisvaarder bouwen op Burcht
© Illustratie Zaans Erfgoed en Welgemoed Fotografie
Een impressie van de scheepswerf op de Burcht, het hart van de 17e- en 18e-eeuwse scheepsbouw.

Vereniging Zaans Erfgoed wil het succesverhaal van de historische Zaanse scheepsbouw een plek geven in hedendaags Zaandam. Zij zet zich in voor de komst van een scheepswerf op de Burcht, waar een replica van een walvisvaarder moet worden gebouwd.

De vereniging lanceerde het plan zaterdag tijdens de ledenvergadering in de Paaskerk. Over de praktische invulling wordt al nagedacht, zegt Ron Kiburg van de maritieme werkgroep. Alleen, het komende jaar is er vooral aandacht voor het enthousiasmeren van de Zaankanters. Dit gaat Zaans Erfgoed doen door lezingen te houden over de Zaanse scheepsbouw; de eerste is 23 mei in het Zaans Museum.

Van de 17e- en 18e eeuwse scheepsbouw is in Zaandam nauwelijks meer iets terug te vinden, aldus gemeentelijk archeoloog Piet Kleij. Slechts Held Jozua (de enige 18e eeuwse houtzaagmolen voor de scheepsbouw) en wat grafstenen en een raam in de Oostzijderkerk herinneren aan de glorietijd van de Zaanse scheepsbouw. Handelscompagnie VOC - ’s werelds eerste multinational - krijgt de credits voor de Gouden Eeuw, maar de Zaankanters waren ook zeer prominent. De Voorzaan was het kloppende hart van de scheepsbouwindustrie, met tientallen scheepswerven, houtzagers en ankersmederijen; een complex van ongekende omvang met in 1670 zo’n 165 scheepswerven.

Toeleverende- en verwerkende industrieën lagen eromheen, zoals zeilweverijen (Assendelft, Krommenie), beschuitbakkerijen (Wormer) en traankokerijen (Jisperveld). De Zaanse scheepsbouw floreerde dankzij de windmolens, de nabijheid van havenstad Amsterdam en de lage lonen op het platteland. Concurrent Edam had die voordelen ook, maar werd uitgeschakeld toen de haven verzandde door de drooglegging van de Purmer.

De grootste reden voor het succes was het unieke verdienmodel. De Zaankanters werkten niet alleen in opdracht, maar óók voor eigen rekening. De werven lagen nooit stil, er werd continu doorgewerkt. De fluitschepen die zij bouwden, destijds het succesvolste handelsschip, konden makkelijk worden omgebouwd tot walvisvaarders. De Zaanse scheepsbouw was zo verweven met de walvisvaart, dat de scheepsbouw en de bijbehorende industrieën compleet instortten toen eind 18e eeuw zo’n beetje alle walvissen bij Groenland en Spitsbergen waren uitgemoord.

Wil je niks missen van Noordhollands Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws