Texelaars Adrie en Ineneke zijn helemaal weg van de walvis [video]

Texelaars Adrie en Ineneke zijn helemaal weg van de walvis [video]

Ze dromen walvis, ze praten walvis, ze dóen walvis. Adrie en Ineke Vonk op Texel zijn helemaal weg van de walvis. Hebben de grootste particuliere collectie walvisobjecten in hun schuur ’Groenland’.

Adrie viste met zijn kotter TX1 walvisbotten en mamoetbotten op uit de Noordzee. Ineke promoveerde in 2012 op Texelse walvisvaarders in de achttiende eeuw (Maritieme geschiedenis). Samen hebben ze al duizenden walvissen gezien tijdens zo’n 750 walvisreisjes. Een gezamenlijke passie werd geboren.

Foetus

Die collectie walvisobjecten - van penis tot staart, een foetus van een bruinvis op sterk water die Adrie uit een dode bruinvis haalde en natuurlijk een paar ton aan botten - is heel bijzonder.

Vrijwilligers zijn voor Ecomare de collectie sinds een half jaar aan het inventariseren. Alles wordt gemeten, gecategoriseerd, gefotografeerd en beschreven. Want als walvisliefhebbers Adrie en Ineke er niet meer zijn, gaat het hele spul naar Ecomare. Inmiddels is binnen de collectie de 21e soort ontdekt tussen de duizenden botten en baleinen.

,,Ik was als kind al gek van botten uit het pleistoceen. Mammoeten, paarden en neushoorns. Maar we focussen met onze collectie nu op de zeezoogdieren’’, zegt Adrie.

Met zijn vader Cor viste hij al op tong en schol. Nu heeft Adrie’s zoon Cor het roer overgenomen. Oude Cor was een van de eerste vissers die ’om de Zuid’ ging vissen, het zuidelijk deel van de Noordzee. ,,Daar ligt heel veel pleistoceen materiaal. Vroeger hadden we iedere week wel een kist vol botten, maar die tijd is over.’’

Dat komt door de elektrische pulskorvisserij waarbij de zeebodem veel minder wordt omgewoeld dan met de wekkers van de boomkor. ,,Goed voor de natuur, maar een ramp voor de bottenverzamelaar’’, grapt Adrie.

Neushoorn

Een potvistand, zwart gefossiliseerd, was een van zijn eerste walvisobjecten. De bemanning dacht aanvankelijk dat het de hoorn van een neushoorn uit de oertijd was. Maar dat kan niet, weet Adrie en hij is een kenner. Hij heeft levendige discussies met walviskenners.

,,Die zeggen dan ’dit is een heup van een zeehond’ maar volgens mij is het van een zadelrob van 20.000 jaar oud.’’ En na onderzoek had Adrie gelijk. ,,Er zijn veertien soorten baleinwalvissen en 65 soorten tandwalvissen, meest dolfijnachtigen. De botten van die zeezoogdieren herken je makkelijk. Die zijn namelijk een derde lichter dan botten van landzoogdieren. De botten zijn poreus, maar de knekelolie er in maakt ze sterk.’’

Die knekelolie stinkt, zodat niet iedereen graag walvisbotten in huis heeft. ,,Wij zijn er aan gewend, je haalt een keer een neus vol en dan weet je het.’’ Dat zegt hij ook tegen bemanningsleden en collega-vissers die botten en karkassen liever kwijt zijn en weer overboord mikken. ,,Deze schatten van de Noordzee die we hier hebben, zijn allemaal opgevist. Er is ook wel wat materiaal uit het buitenland dat we hebben gekregen, maar 98 procent is afkomstig uit de Noordzee.’’

De kop van een dwergvinvis, opgevist door de TX38, een schouderblad van een Noordkaper van de TX94 en een dwergvinvis van de HD70. ,,Die meldden zich indertijd per fax: we hebben een blauwe vinvis in het net! Wij lachen want dat kon helemaal niet, het bleek een dwergvinvis te zijn, maar wel een mooie’’, zegt Ineke.

Commandeur

Ineke stamt af van Texelse walvisvaarders heeft ze ontdekt: Pieter Jacobszoon Dogger, commandeur op een walvisvaarder in de achttiende eeuw. Geen al te vrolijk type. Zelf zal ze nooit achter een harpoen staan en Adrie ook niet. ,,Walvissen schieten wij alleen met de camera.’’

Hun eerste walvistrip was in 1990 bij Cape Cod (Boston) en sindsdien zijn ze verslaafd. ,,Iedereen was zeeziek, maar ik gelukkig niet want anders was ik nooit meer met zo’n walvistrip meegegaan. Het zijn zulke indrukwekkende zeezoogdieren en ze hebben verstand.’

Snorkelen

De hele wereld vliegen ze over om walvissen te spotten. Van de Azoren tot Alaska, van Zuid-Afrika tot de Dominicaanse Republiek. Voor de kust van Californië voeren ze in een paai- en baargebied van grijze walvissen. Ze zagen er ook bultruggen, potvissen en blauwe vinvissen. Ineke heeft zelfs gesnorkeld tussen walvissen en werd heel zachtjes even geraakt door een bultrug. Een ervaring die je levenslang bij blijft en die de liefde voor de bultrug nog meer heeft aangewakkerd.

Noordzeevisser Adrie Vonk en een deel van zijn walviscollectie op Texel, tweede van rechts (onder) zijn potvistand.
© Foto’s Rien Floris
Noordzeevisser Adrie Vonk en een deel van zijn walviscollectie op Texel, tweede van rechts (onder) zijn potvistand.

Ook bij Adrie. ,,Bultruggen zijn unieke dieren. Alles is bijzonder aan ze. Ze vasten bijvoorbeeld vijf maanden per jaar, maar voeden intussen wel de jongen vanuit hun vetreserve. En ze doen dus aan ’bubbelnetvissen’. Eén walvis maakt bijvoorbeeld een net van bubbels rond een school haring en zorgt zo dat de rest ze kan opvreten. Heel intelligent hoe ze dat doen. Zelf krijgt hij niets, maar de volgende keer is hij aan de beurt.’’ Dat zagen ze gebeuren bij Alaska. Ook in Noorwegen had ze een bijzondere ervaring. ,,Stond ik in een bootje en de haringen sprongen uit zee. Opgejaagd door bultruggen die toen ook uit het water sprongen. Fantastisch.’’

De Walvisweken zijn begonnen

De Walvisweken zijn vandaag begonnen. De reus van de oceanen speelt de komende weken de hoofdrol in verschillende musea.

Museum In ’t Houten Huis (De Rijp), het Zaans Museum, Ecomare op Texel en Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam staan tot begin september in het teken van de walvis.

Bijna vier eeuwen waren Nederlanders actief in de walvisvaart. Door de walvisjacht dreigde de soort uit te sterven en werd de zeereus een beschermde diersoort. De vier musea en partner Wereld Natuur Fonds (WNF) vertellen tijdens de Walvisweken, ieder vanuit hun eigen collectie of expertise, het verhaal van de walvis. Van walvissen spotten en familiecolleges tot walvisspellen en het maken van een walvisanimatiefilmpje: er is genoeg te doen voor het hele gezin.

Walvisspek

In de loop van de zeventiende eeuw vond in de Zaanstreek en De Rijp de verwerking van het walvisspek tot traan plaats. In Museum In ’t Houten Huis komen bezoekers meer te weten over de historie rond de walvisvaarders van De Rijp. Families kunnen mee met een museumboot met walvisverteller of een historische walvisvaartwandeling maken. Vanuit het Zaans Museum is er een walvisfietstocht die historische plekken weer zichtbaar maakt. Ook zijn er familieactiviteiten in het Creative Lab. Bij Ecomare vindt op 25 juli een avontuurlijke Walvisdag plaats vol met activiteiten zoals walvispraatjes, een walvisbottenshow, schminken en knutselen.

In Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam kunnen bezoekers mee op een spannende expeditie. Onder begeleiding van een gids bezoeken zij de tentoonstelling ’Het verhaal van de walvis’ en kunnen zij zelfs een walvis spotten. Er is een poppenkast, een kleuterprogramma en er zijn prachtige portretten van oud-walvisvaarders Gerald Wessels.

Bekijk alle activiteiten op www.hetscheepvaartmuseum.nl/walvisweken.

Wil je niks missen van Noordhollands Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws