Land vol met standbeelden

Land vol met standbeelden
Hans Brinker in Spaarndam.

Standbeelden gaan hand in hand met heldenverering. In het Calvinistische Nederland stonden tot 1945 slechts een handjevol beelden. Daarna stroomden parken en pleinen vol met beelden. De Japanse fotograaf Shinji Otani heeft uit de ruim tienduizend standbeelden er 46 gekozen voor een fotoboek.

Twee jaar lang kruiste hij door het hele land om portretten te maken van standbeelden. „Niet recht van voren alleen het beeld, maar juist het standbeeld in zijn omgeving. De ene keer is dat een park, dan een plein of juist een verlaten plek. Bij het beeld van de verzetsheld Hannie Schaft in Haarlem liggen de bloemen van de herdenking er nog en dan die mooi panden rond het park. Het is sowieso apart, omdat er maar weinig beelden van vrouwen zijn. Negentig procent is van mannen”, constateert Otani.

Hannie Schaft in haarlem.
Hannie Schaft in haarlem.

Soms staan beelden op een vreemde plek, meent de fotograaf. Zo staat het beeld van Domela Nieuwenhuis in het Westerpark, maar met dat park heeft Nieuwenhuis niets. „Of neem het beeld van Zadkine in Rotterdam. Dat is een zeer iconisch monument voor de oorlog, maar het staat op een plek waar weinig mensen komen. Een groot verschil met het oorlogsmonument dat pontificaal op de Dam in Amsterdam staat.”

De scheepsjongens van de Bontekoe in Hoorn.
De scheepsjongens van de Bontekoe in Hoorn.

Andere monumenten gaan haast op in hun omgeving zoals van Hansje Brinker op de dijk in Spaarndam, de Scheepsjongens van de Bontekoe die bij als toeschouwers bij de sluis in Hoorn staan en in Leiden zit Piet Paaltjes gewoon op een bank in een park, alleen wel iets verheven.

Piet Paaltjes in leiden.
Piet Paaltjes in leiden.

Omstreden

Natuurlijk heeft hij ook meegekregen dat sommige beelden ter discussie staan. „Daarom heb ik het beeld van Coen in Hoorn bewust in de winterperiode gefotografeerd toen er een kerstmuts op zijn hoofd stond. Dat geeft een andere lading aan de vermeende oorlogsmisdadiger.” In het boek staat een inleiding van historicus Pepijn Reeser. Hij verwacht dat omstreden beelden niet zo gauw worden omgehaald. „Dat wordt gezien als geschiedvervalsing. De Nederlandse oplossing is vaak het bieden van een bijsluiter. Het is een flinke klus om in Nederland een standbeeld te realiseren, maar als het eenmaal staat, dan gaat het waarschijnlijk nooit meer weg.”

J.P. Coen in Hoorn.
J.P. Coen in Hoorn.

Een Nederlandse oplossing is ook het plaatsen van een tegenbeeld. Het voornemen om een beeld voor de omstreden koloniale generaal Van Heutsz op te richten, leidde tot de plaatsing van een beeld voor de socialist Domela Nieuwenhuis. Otani vindt het ook bijzonder grappig dat van Willem van Oranje in Den Haag twee verschillende beelden zijn geplaatst. De eerste werd in 1845 geplaatst aan het Noordeinde in opdracht van het koningshuis. Daarop zit Willem te paard, als krijgsheer. Maar veel inwoners zagen hem liever als staatsman. Vandaar dat drie jaar later een staande Willem op het Plein werd neergezet. Beide foto’s heeft hij opgenomen in het boek.

Wim Kan

Tot 1945 stonden in Nederland slechts enkele tientallen beelden. Na de oorlog kwamen oorlogsmonumenten en zamelden burgers geld in voor standbeelden van schrijvers, artiesten, sporters en andere helden. Het is eerder aan de omwonenden om in te stemmen met een beeld in hun buurt of niet. Een beeld van André Hazes kwam er alleen toen dat in China kon worden gemaakt: er was namelijk niet genoeg geld ingezameld.

Een beeld van Wim Kan en zijn vrouw dat moest wijken op het Leidseplein in Amsterdam, ging via het depot later naar Scheveningen. „Alleen staat het daar weer in de weg bij de jaarlijkse ijsbaan. Die tent staat pal tegen het beeld aan en de slangen lopen over het beeld. Heel vreemd. Persoonlijk vind ik dat wel de mooiste foto uit het boek”, laat Otami de proefdruk zien.

Wim Kan in Scheveningen.
© shinji otani
Wim Kan in Scheveningen.

Er zijn vooralsnog vier dummy’s gemaakt. De volgende stap in een beperkte oplage van vijftig boeken, waarbij de kopers voor hun 250 euro ook een gesigneerde afdruk van een foto krijgen. Op termijn moet er ook een publieksversie komen. Inmiddels is er ook een website ’Standbeeldeninnederland.com’

Het boek is een uitvloeisel van een opdracht die hij in 2016 kreeg vanwege het EU-voorzitterschap van Nederland. Het conferentiecentrum in Amsterdam werd toen opgefleurd met onder andere foto’s. Daar hingen toen de eerste platen van standbeelden. Otani heeft inmiddels verschillende projecten op zijn naam staan, zoals een lijvig boekwerk over de panden aan de Amsterdamse grachten. Inmiddels kan hij er van leven. Dat terwijl de in 1972 geboren Japanse keramist in eerste instantie alleen naar Nederland kwam om zijn kennis van de keramiek aan de Gerrit Rietveld Academie te verbeteren. Die studie viel hem zwaar tegen, waarna hij op advies van docenten overstapte naar fotografie. En met succes.

Het boek wordt vanavond gepresenteerd in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam:

https://dezwijger.nl/programma/de-koningsnacht-editie

Wil je niks missen van Noordhollands Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws