Psychiater over angsten, fobieën en woede van Matthijs van Nieuwkerk: ’Wat niet goed gaat, raakt hem ongelooflijk’

Matthijs van Nieuwkerk.© Foto ANP

Annemarie de Jong
Amsterdam

Bang voor autorijden op de snelweg, voor bruggen, tunnels, vliegen, ziektes en de dood. Presentator Matthijs van Nieuwkerk (62) maakte er geen geheim van dat hij worstelt met angsten en fobieën. Is er een verband tussen zijn angststoornissen en woedeaanvallen op de werkvloer van televisieprogramma ’De wereld draait door’?

,,Stress heb je nodig om te leven en soms om bijzondere dingen te doen. Maar te veel en te lang stress maakt je kwetsbaarder voor psychische problemen”, zegt psychiater Esther van Fenema.

Ze zat aan talloze talkshowtafels, maar nooit aan die van Matthijs van Nieuwkerk. ,,Ik zie iemand die er ongelooflijk voor gaat, alles of niets. Wat niet goed gaat, raakt hem ongelooflijk. Dat zie ik ook bij andere podiumkunstenaars.”

Toegeschreeuwd

De Volkskrant onthulde na maanden onderzoek en gesprekken met zeventig oud-redacteuren dat de presentator jarenlang medewerkers zou hebben gekleineerd en toegeschreeuwd. Heeft dat mogelijk iets te maken met die angsten van hem?

Van Fenema: ,,Als jij veel van jezelf moet en op hoog niveau functioneert, met enorme verwachtingen, dan is het risico groter dat je kwetsbaarder wordt voor die angsten en fobieën. Dan is het ook logisch dat je gevoeliger wordt voor overprikkeling en woede. Stress is de onderliggende factor.”

Angststoornissen zijn volgens haar vaak genetisch bepaald. ,,Ze komen voor in een familie.” De snelwegangst van Van Nieuwkerk is zo hardnekkig dat hij uren omrijdt en via binnenwegen zijn bestemming bereikt. ,,Ik rijd al 35 jaar niet op een snelweg. Dat durf ik absoluut niet”, vertelde de presentator in 2020 tegen neuropsycholoog en tafelgast Erik Scherder, die met soortgelijke angsten kampt.

Vakantie

Bij Van Nieuwkerk sloeg snelwegangst toe tijdens een vakantie in Italië terwijl hij stond te tanken. ,,Ik dacht ineens, wat rijden die auto’s hard. Tjezus, wat gaat dat eigenlijk hard. Rij ik daar straks tussen? Ook zo hard? Nooit meer gedaan”, zei hij openhartig. De presentator biechtte ook vliegangst op. ,,Eerst ging ik half dronken het vliegtuig in. Ja, ik zeg het maar eerlijk. Nu gaat het redelijker. Nog wel drijfnat bij aankomst.”

Hypochondrisch is Van Nieuwkerk eveneens. Als hij iets voelt, denkt hij - vooral in de nacht - meteen aan het ergste. ,,’s Nachts ben je cognitief gewoon minder scherp waardoor primitievere angsten meer vrij spel kunnen krijgen”, verklaart psychiater Van Fenema.

,,Een gezonde gedachte is: ’Ik heb hoofdpijn, ik heb het te druk, ik neem een aspirientje’. Een neurotische manier van denken is: ’het is vast een hersentumor’.”

Kramp

Van Nieuwkerk bagatelliseerde zijn angsten: ,,Er zijn veel ergere dingen.” Tegelijk zocht hij naar ’verlossing’: ,,Het is toch een kramp waar je last van hebt.”

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Volgens Van Fenema kan bijvoorbeeld exposuretherapie helpen. Stapsgewijs word je blootgesteld aan ’het gevaar’ en ervaar je dat je er niet dood aan gaat. ,,Als jij een hoogtefobie hebt maar nooit op grote hoogtes werkt, zou ik daar niet zoveel aan doen. Maar wel als je vrachtwagenchauffeur bent met enorme paniekaanvallen op de snelweg.”

Zelf had ze een fobie voor autorijden. ,,Ik weet precies wat het is. Het is verdomd lastig. Ik had een rijbewijs maar ben pas op mijn vijftigste gaan autorijden. We gingen midden in het bos wonen; ik had geen andere optie.”

De psychiater werkt al jaren met ’high performers’, waartoe ook tv-coryfee Van Nieuwkerk is te rekenen. ,,Heel vaak zie je dat mensen die bijzondere prestaties neerzetten én een bepaald soort complexe persoonlijkheidsstructuur hebben én op een bepaalde manier zijn opgevoed.”

Prijskaartje

Deze toptalenten kunnen ’heel mooie dingen doen’. ,,Maar er hangt vaak wel een prijskaartje aan.” Ze kwellen bijvoorbeeld zichzelf, zijn moeizaam in de omgang, misdragen zich, of hebben gekke seksuele voorkeuren. ,,Het kan alle kanten opgaan.”

Van Fenema vervolgt: ,,Het kan zijn dat het in de spotlight staan voor Matthijs een manier is geweest om lastige emoties om te zetten in iets moois en bijzonders. Een manier om met ingewikkelde dingen in het leven om te gaan.”

Ze beschrijft hem als perfectionist. ,,Vijftien jaar lang elke dag zo’n programma neerzetten is een topprestatie. Dat daar heel veel stress, druk en kwetsbaarheid mee gepaard gaan, lijkt me evident.”

Wrijving

Het gaat vaker mis. ,,Op alle plekken waar bijzondere dingen gebeuren. Ik heb het conservatorium gedaan en geneeskunde gestudeerd. Er waren docenten en artsen die mensen echt verschrikkelijk behandelden, maar wel zorgden voor heel bijzondere prestaties. Best ingewikkeld. Het is heel belangrijk dat iedereen zich netjes en keurig gedraagt. Maar als iedereen altijd maar lief en aardig is, lukt het dan nog om bijzondere dingen te doen in de wereld? Zonder wrijving geen glans.”

Het hóeft overigens niet fout te gaan, zegt ze. ,,Paul Witteman was open over zijn depressies en heeft prima kunnen presenteren zonder woedeaanvallen.”

Van Fenema vindt dat talenten die ’ingewikkeld in elkaar zitten’ goed gecoacht moeten worden. ,,Als je zo’n ongelooflijke high performer in huis hebt, moet je daar veel beter voor zorgen. Althans, als die dat toelaat. En je moet zorgen dat redactieleden veel beter beschermd zijn. Feit is dat bij DWDD interacties zijn geweest die voor beide partijen onaangenaam zijn geweest.”

Afgefakkeld

Ze vermoedt dat Van Nieuwkerk het nu zwaar heeft. ,,Bij high performers staat wat ze doen gelijk aan wie ze zijn. Het is niet van: ’Ik heb een baan’. Nee, het is je leven, je passie. Het is wie je bent. Dus als je wordt afgefakkeld, onder vuur ligt, dan is dat dramatisch. Je moet niet onderschatten wat het met je doet als je opeens zo wordt uitgestoten. Dat zijn heftige emoties.”

Kan Matthijs van Nieuwkerk ooit terugkomen op tv? ,,Hangt van veel persoonlijke factoren af. Het kan zijn dat hij zegt: ’flikker allemaal maar op’ of dat hij juist een nieuwe start wil maken.”

Meer nieuws uit Uitgelicht

Meest gelezen