Tegenvaller voor kabinet en bouwers: streep door bouwvrijstelling stikstof. ’Dramatisch besluit, Nederland gaat op slot’

DEN HAAG

Het kabinet heeft een nieuwe tegenvaller opgelopen in het stikstofdossier. De Raad van State zette woensdag een streep door de bouwvrijstelling die was verleend voor het megaproject Porthos in de haven van Rotterdam. „De uitspraak is dramatisch. Met het schrappen van de generieke bouwvrijstelling gaat Nederland op slot.”

Volgens de Raad van State hoeft het niet te leiden tot een nieuwe bouwstop, maar Bouwend Nederland noemt de uitspraak ’dramatisch’. Met de bouwvrijstelling zorgde de overheid ervoor dat voor bouw, aanleg en sloop van woningen, wegen en verduurzamingsprojecten geen natuurvergunning nodig was.

De bouwvrijstelling, die werd ingevoerd in de zomer van 2021, is volgens de Raad van State echter in strijd met het Europese recht. „Volgens de wetgever leidde de bouwvrijstelling niet tot aantasting van Natura 2000-gebieden dankzij een breder ’robuust en effectief pakket aan maatregelen”, formuleert de hoogste bestuursrechter. Maar die maatregelen zijn volgens de Raad van State nog niet uitgevoerd en bovendien is ongewis of ze wel goed zullen uitpakken voor de natuur.

Juristen waarschuwden al langer voor de houdbaarheid van de bouwvrijstelling. Ook in de bouwfase komt namelijk stikstof vrij en dat zou een probleem kunnen vormen voor beschermde natuurgebieden. Brusselse regels eisen dat eerst onze stikstofuitstoot vermindert, voor er nieuwe vergunningen worden uitgegeven.

De uitspraak betekent wederom een juridische overwinning voor milieuorganisatie MOB en stikstofstrijder Johan Vollenbroek.© Archieffoto ANP

Tot een volledige bouwstop hoeft het volgens de Raad van State niet te leiden. „Net als in de situatie van vóór de bouwvrijstelling, blijft het mogelijk om voor een plan of project een zogenoemde voortoets uit te voeren en, zo nodig, een passende beoordeling te maken”, aldus de rechter. Dat betekent echter veel meer rompslomp voor elk initiatief om huizen te bouwen of wegen aan te leggen.

’Zwaar teleurgesteld’

Bouwend Nederland reageert daarom zwaar teleurgesteld. „De uitspraak is dramatisch”, stelt een woordvoerder. „Met het schrappen van de generieke bouwvrijstelling gaat Nederland op slot. Alle nog niet vergunde bouwprojecten zullen opnieuw hun individuele milieuvergunning moeten aanvragen. We zijn terug bij af en dit zorgt voor enorme vertragingen- met alle schadelijke gevolgen voor huizenzoekers, energietransitie en de Nederlandse economie.”

Lees ook: Met control-f wint milieuactivist Johan Vollenbroek (bijna) al zijn rechtszaken over stikstof

Ook Energie-Nederland, de branchekoepel voor bedrijven die stroom, gas en warmte produceren, zegt ’met lede ogen’ aan te zien hoe de uitspraak ’de energietransitie weer vertraagt’. „Projecten om CO2 te besparen - denk aan de bouw van windmolenparken - moeten snel doorgang kunnen vinden om de ambitieuze doelstellingen van 55% CO2 reductie in 2030 te kunnen halen”, aldus voorzitter Cora van Nieuwenhuizen. „Kostbare tijd gaat hiermee verloren.”

Van Nieuwenhuizen roept het kabinet op ’scherpe keuzes’ te maken. „Een adequate aanpak van de stikstofproblematiek én de klimaatcrisis. Er kan geen sprake zijn van een keuze tussen deze twee.” Ook de koepel van duurzame energieproducenten NVDE is niet blij. „Slecht nieuws”, stelt directeur Olof van der Gaag. „Dit betekent extra vertraging en onzekerheid, ook voor de energietransitie. Dit geeft meteen serieuze problemen voor ondernemers die kabels, leidingen en warmteprojecten ergens rondom natura 2000-gebieden willen aanleggen”, zo oordeelt hij.

(Tekst gaat door onder de video van de uitspraak)

’Grote onzekerheid’

„Deze uitspraak geeft grote vertraging en ongewisheid voor de hele industrie”, zegt Erik Klooster, directeur van Vemobin, de branchevereniging voor raffinaderijen en tankstations. „De totale impact is lastig te overzien. Je zult per project moeten kijken of je verder kunt als je met pijpen en buizen. De uitspraak raakt alle grote producenten: Tata Steel, offshore projecten, de hele chemie, energiecentrales. Het werpt bedrijven ver terug.”

Lees ook: Wat is nu het probleem met stikstof? Zes vragen over dit slepende dossier

De uitspraak betekent wederom een juridische overwinning voor milieuorganisatie MOB en stikstofstrijder Johan Vollenbroek. In 2019 slaagde Vollenbroek al in zijn verzet tegen het vorige stikstofbeleid. Die Programmatische Aanpak Stikstof werd ook door de Raad van State buiten werking gesteld. Hij noemde de bouwvrijstelling ’opnieuw een plan op krediet’ en kreeg daarin dus gelijk.

Van een feeststemming bij MOB is volgens Vollenbroek geen sprake. „We zien dit niet als overwinning”, zegt hij bij Sven op Radio1. „We hebben gelijk gekregen. Het is triest en droevig dat de bouwvrijstelling in de wet was opgenomen.”

’Niet van de baan’

Voor Porthos betreft het overigens een tussenuitspraak. „Nu de bouwvrijstelling niet gebruikt mag worden, loopt het project vertraging op, maar is het niet van de baan”, stelt de Raad van State. MOB krijgt zes weken de tijd om te reageren op de individuele beoordeling van de stikstofgevolgen die de oliebedrijven hebben verricht. Daarna volgt de uiteindelijke uitspraak over het klimaatproject.

Porthos zou het eerste grote project moeten worden om CO2 op te vangen en via een pijpleiding onder de Noordzee op te slaan. Het gaat om miljoenen tonnen CO2 per jaar. Dit initiatief is nodig voor de industriesector om de klimaatdoelen voor 2030 te halen.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Meest gelezen