Over stikstofregels en meten met twee maten: op steenworp van de grootste stikstoffabriek van Nederland krijgt een particulier geen bouwvergunning zonder peperdure stikstoftoets

© Foto D J Prins

1 / 2
Bart Vuijk
Wijk aan Zee

De overheid meet met twee maten als het gaat om de milieuregels voor stikstof. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de wijze waarop de overheid met de grootste industriële stikstofvervuiler Tata Steel om gaat, en met een particulier op een steenworp afstand van die fabriek.

Of het klassejustitie is? Statenlid Geert Jan Leerink van de Noord-Hollandse PvdA hoeft er niet lang over na te denken. ,,Dat is hiervoor een goede term.”

De tegenstelling is groot. De wetten voor de uitstoot van het gevaarlijke stikstofdioxide, waar volgens de Nederlandse overheid jaarlijks 2600 mensen vroegtijdig aan overlijden, zijn voor iedereen hetzelfde. Maar de wet werkt voor een grote fabriek toch heel anders dan voor een burger die onder de rook van diezelfde fabriek woont. Zoals Wijk aan Zeeër Jaap Venniker.

Eerst over de regels voor Tata Steel. Op het immense fabrieksterrein staat een fabriek die zogeheten pellets fabriceert, kleine ijzerknikkertjes die worden samengesmolten van poederachtig ijzererts. Die pelletfabriek heeft maar liefst zes schoorsteenpijpen die bijna het hele etmaal enorme rook- en stofwolken uitblazen. In die wolken zitten - onder meer - grote hoeveelheden lood en stikstofdioxiden.

6.000.000 kilo NOx

Het gehele Tata Steel-terrein braakt op jaarbasis zes miljoen kilo stikstof de lucht in, en ook nog honderden kilo’s in het water. Als je 22 van de allergrootste megastallen van dit land bij elkaar zet, heb je dezelfde stikstofuitstoot. Al in 2018 vroeg de provincie Noord-Holland aan Tata of het wat minder kon met die stikstof, vooral bij de pelletfabriek. Het antwoord was nee. ’Beste Adnan’, begon Tata-directeur Hans van den Berg zijn brief aan toenmalig gedeputeerde Adnan Tekin. Waarna een uitleg volgde waarin Van den Berg het provincie-idee voor een filter op de fabriek, die stikstof opvangt, van de hand wees. Veel te duur, en het zou nauwelijks werken.

De provincie legde zich daarbij neer. Totdat rijkstoezichthouder Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) een rechtszaak aanspande tegen de provincie. De regels moesten strenger. Niet lang na die rechtszaak beloofde Tata Steel alsnog een filter te bouwen, om zowel stikstof als lood uit de rook te filteren. De installatie moet in 2024 klaar zijn.

Duits bunkertje

Terwijl de provincie aanvankelijk zijn uiterste best deed om de regels voor Tata Steel vooral niet te streng te maken, omdat dit de fabriek geld zou kosten, heeft de overheid er weinig moeite mee om burgers wel op kosten te jagen als het gaat om stikstof. Jaap Venniker, inwoner van Wijk aan Zee en bestuurslid van milieustichting Frisse Wind.nu, heeft hele andere ervaringen met de rigiditeit van het stikstofbeleid. Een minuscuul verbouwinkje werd geweigerd - omdat hij eerst een officiële stikstofberekening moest inleveren.

Hij bezit in zijn duintuin het bekendste Duitse Tweede Wereldoorlog-bunkertje van Wijk aan Zee, een achtkantige bunker op een hoog duin waarin de Duitse soldaten met verrekijkers de Noordzee in de gaten hielden om te zien of de geallieerden kwamen. Deze bunker, die na tachtig jaar nogal vervallen was, is door Venniker nieuw leven ingeblazen. Hij heeft van een rommelige ruimte met dikke muren een modern atelier gemaakt, met drie nieuwe, grote vensters. Het uitzicht is adembenemend. Op de zee, de duinen en op Tata Steel, met - onder meer - zijn continu stikstof uitbrakende pelletfabriek.

,,Voordat ik met die verbouwing mocht beginnen, moest ik allerlei onderzoeken laten doen. Een stikstoftoets, een flora- en fauna-onderzoek, een ruimtelijke onderbouwing, en nog veel meer. Al die onderzoeken moesten aantonen dat de natuur door mij niet werd vervuild met stikstof. Die onderzoeken hebben me 25.000 euro gekost.”

180 Pagina’s onderzoeken

In de stikstoftoets valt te lezen dat Venniker minder dan een kilo stikstof per jaar veroorzaakt met zijn verbouwing: drie nieuwe ramen in een bestaande bunker. ,,Ik heb de aannemer met elektrisch materieel moeten laten werken, en de bunker met de hand laten uitscheppen”, zegt Venniker. In de 180 pagina’s aan onderzoeken die hij bij de overheid moest inleveren, wordt zelfs de stikstofuitstoot van toeristen opgeschreven. Enkele groepsbezoeken van mensen die een historische wandeling langs de Tweede Wereldoorlogbunkers in het dorp maken, mochten niet teveel stikstof veroorzaken met de auto’s waarmee ze naar Wijk aan Zee komen.

,,Het is een bizar verhaal”, zegt Venniker. ,,Ik ben helemaal niet tegen die stikstofregels. Wat mij stoort: als burger kun je niet zeggen, ik doe er niet aan mee. Dan krijg je namelijk geen bouwvergunning. Maar vanuit mijn atelier kijk ik recht uit op die pelletfabriek, die net als mijn bunker ook aan de rand van een beschermd Natura 2000-gebied staat. Voor Tata worden de stikstofregels wél opgerekt. Want als je Tata Steel heet, mag je wel vervuilen.”

Statenlid Ivo Mantel: ’Dit toont precies aan hoe krankzinnig dit is’

,,Dit toont nu precies aan hoe krankzinnig die stikstofwetgeving is. En dat mensen het niet meer snappen”, zegt Ja’21-Statenlid Ivo Mantel.

,,Wij zijn voorstander van het behoud van Tata en we vinden dat de fabriek schoner moet. De emissies moeten naar beneden. Maar deze zaak toont aan waarom het bijvoorbeeld ook nutteloos is om boerenbedrijven uit te kopen als je ook met zulke grote uitstoters zit als Tata Steel. Eigenlijk moeten we terug naar Brussel, om weer aan de tekentafel te gaan zitten en opnieuw praten over de wetgeving rond die Natura 2000-gebieden. Want ook Tata Steel heeft hiermee te maken. Ze willen daar een oude fabriek slopen en een nieuw pand neerzetten. Maar omdat ze bij een Natura 2000-gebied zitten, krijgen ze geen vergunning voor dat pand, waardoor ze hun uitstoot niet kunnen verlagen. En zo snij je jezelf met die wetgeving in de vingers.”

In het algemeen signaleert Mantel dat de stikstofwetgeving voor veel mensen door dit soort tegenstrijdigheden onbegrijpelijk is. Dat vreest ook PvdA-Statenlid Gert-Jan Leerink. ,,Er ontstaat alleen draagvlak voor stikstofbeleid als je ook piekbelasters zoals Tata aanpakt. Men moet niet het idee krijgen dat de ’groten’, zoals Schiphol en Tata, buiten schot blijven. Zeker zulke piekbelasters moeten het maximale doen wat ze kunnen. En wat wij als overheid kunnen afdwingen, moeten we ook doen. Je zult iets aan die grote uitstoters moeten doen, anders is het absurd dat je een bijdrage vraagt van mensen die veel kleinere zaken doen, zoals dit soort verbouwinkjes.’’

,,Het is heel frustrerend om te merken dat voor industrie andere regels gelden en andere afspraken zijn gemaakt dan voor heel veel andere mensen. Het is allemaal vastgelegd in wetgeving. Maar wil je stikstof geloofwaardig aanpakken, dan moet ook Tata Steel zijn bijdrage leveren. Draagvlak kun je alleen krijgen en behouden als je deze piekbelasters aanpakt.”

Statenlid Ines Kostic van Partij voor de Dieren ziet in deze casus in het klein het bewijs wat volgens haar het hele mega-probleem van het Nederlandse stikstofbeleid is. ,,Dit kon zo gebeuren omdat dit kabinet en een aantal vorige kabinetten niet hebben gehandeld. Nu is de stikstofemmer helemaal vol, de natuur staat er beroerd voor. Elke kleine beweging, zoals zo’n kleine verbouwing, doet die emmer overlopen. Alles zit op slot, en we blijven dit soort casussen krijgen zolang er geen hele fundamentele keuzes worden gemaakt door de grote vervuilers nu aan te pakken. Doe je dat, dan is de emmer ineens halfleeg.”

,,Maar het kabinet, en ook dit provinciebestuur, zoeken steeds ruimte voor de grote vervuilers, en in technologische oplossingen, waarbij uiteindelijk weer zal blijken dat het niet werkt. En ondertussen moet de kleine man hiervoor betalen. En de belastingbetaler ook.”

Mocht de PvdD na de komende provinciale verkiezingen aan de macht komen, dan gaat dat anders, belooft ze alvast. ,,Als wij groot genoeg worden in Provinciale Staten, is het eerste wat dichtgaat, Kooks- en Gasfabriek 2 van Tata Steel. Dat zal alvast een hoop stikstof schelen.”

ODNZKG: ’Verschillende toetsingskaders’

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied legt uit waarom Jaap Venniker met zijn verbouwinkje het hele stikstofwetboek naar zich toegeworpen krijgt, terwijl voor Tata Steel de regels lijken te worden herschreven.

,,Er spelen hier verschillende toetsingskaders, die zich niet echt goed met elkaar laten vergelijken. We begrijpen dat dit onbevredigend overkomt als je deze zo naast elkaar zet. De omgevingsvergunning die de OD NZKG aan Tata Steel heeft verleend ziet niet op de Wet natuurbescherming; daar heeft Tata Steel een aparte natuurvergunning voor. Vanuit de BREF (milieuregelgeving) konden wij de maatregel bij de pelletfabriek niet afdwingen omdat aan de luchtkwaliteitsnormen wordt voldaan voor stikstofdioxide. Overigens gaat Tata Steel alsnog een DeNOx installatie plaatsen. Als omgevingsdienst zetten wij ons maximaal in voor de leefomgeving door streng te vergunnen.’’

,,De maatregelen die de heer Venniker moet regelen, worden opgelegd vanuit de Wet natuurbescherming. Daar geldt een ander toetsingskader voor, namelijk dat de natuur als gevolg van een project niet mag verslechteren. Daarbij geldt dat bedrijven die al activiteiten uitvoeren vóórdat onze natuur beschermd werd onder de noemer van ‘Natura-2000’, die activiteiten mogen blijven uitvoeren, met de bijbehorende stikstofuitstoot. Nieuwe activiteiten moeten aan de ‘strenge norm’ voldoen.’’

Meer nieuws uit IJmond

Meest gelezen