Hersenchip laat blinde een beetje zien. Pieter Roelfsema heeft 6 miljoen nodig voor cruciale fase baanbrekend onderzoek

Annemarie de Jong
Amsterdam

Blinden weer een beetje laten ’zien’. Het klinkt als een wonder, maar dankzij een chip in de hersenen gaat het uiterlijk in 2024 echt gebeuren, zegt directeur Pieter Roelfsema van het Herseninstituut in Amsterdam. Zes miljoen euro heeft hij nodig om het prototype van het hersenimplantaat te ontwikkelen.

De professor heeft haast. „Ik hoop in 2023 of 2024 voor het eerst iemand te implanteren. Hoe sneller hoe beter. We moeten laten zien dat het kan en veilig is.”

In Nederland zijn 70.000 mensen blind en wereldwijd veertig miljoen. Bij de meesten werkt de oogzenuw niet meer. „Daardoor komt er geen informatie uit het oog meer aan in de hersenen.” Bij Roelfsema’s hersenchip zijn de ogen niet nodig om waar te nemen. „Wij willen informatie rechtstreeks inpluggen in de hersenen.”

Lees ook: ’Mijn gezicht was gereconstrueerd om me toonbaar te maken in de kist’

Hoe het werkt? De blinde persoon draagt een speciale bril met camera. De camerabeelden worden verwerkt door een zakcomputertje. „Die steek je gewoon in je broekzak.” Vervolgens worden signalen draadloos doorgestuurd naar de geïmplanteerde chip in de hersenen. Dit implantaat is voorzien van duizend elektroden die kleine stroompjes afgeven aan de hersenschors.

Buitenwereld

Dan volstrekt zich het technische wonder: de blinde neemt een ’systematische afbeelding van de buitenwereld’ waar. Een soort braille in het brein. Roelfsema: „Vergelijk het met een matrixbord langs de snelweg. Als je één lampje laat branden zie je een stipje, maar zet je een patroon van lampjes aan dan zie je een woord, getal of symbool.”

„We waarschuwen dat het nooit zo goed zal zijn als het normale zien. Het is echt een heel ruwe schets van de werkelijkheid. In onze ogen hebben we een miljoen pixels en met het implantaat in de hersenschors zitten we nu op duizend. Het is dus niet het realistische beeld wat jij en ik zien, maar een soort rudimentair zien.”

Het werkelijke beeld.

Het werkelijke beeld.

Het beeld via de chip in de hersenschors.

Het beeld via de chip in de hersenschors.

Het onderzoeksteam experimenteerde met implantaten met 1024 elektroden in de hersenen van apen. „Bij mensen lijkt het ook te werken.” In aanmerking komen blinden die door een aandoening, ziekte of ongeluk hun zicht verloren. „Je moet zeker tot je achtste hebben gezien en vormen kunnen herkennen.”

Weer lezen

Voor blinden zal er een wereld opengaan. „Ze kunnen weer zonder blindenstok rondlopen in de stad, mensen waarnemen en weer lezen. Nu zijn ze altijd afhankelijk van hulp. We willen hun zelfstandigheid vergroten.” Roelfsema wil toewerken naar een chip met meer elektroden voor nog beter beeld.

Het computertje dat de camerabeelden verwerkt leert via algoritmes emoties herkennen bij een gesprekspartner. Een lach kan dan worden vertaald in een smiley. ,,Als ik met iemand praat zie ik vaak aan iemands blik of hij of zij nog geïnteresseerd is. Als je blind bent krijg je niet mee of iemand afgeleid is, lacht of treurig is.”

Elon Musk

De Amstelvener bestudeert al tientallen jaren de techniek om blinden contouren te laten zien. Zelfs Tesla-oprichter Elon Musk toonde interesse. Roelfsema’s grote voorbeeld is het cochleair-implantaat voor doven. „Begin jaren negentig begonnen de onderzoeken en nu lopen er 300.000 mensen op de wereld met zo’n implantaat. Zij kunnen weer dingen verstaan, terwijl ze anders volledig doof waren geweest. Het zou fantastisch zijn als wij in de toekomst ook grote groepen kunnen helpen.”

Zou elke blinde dit willen? „Er zijn mensen die er alles voor over hebben om maar weer een beetje te zien. Maar er zijn ook mensen die vrede hebben met hun handicap. Die vinden dit niet zo nodig. Nou prima toch? Het is ook wel wat. Het is toch iets in je hersenen, waar je denken zit. Het is een grote stap. Maar als wij kunnen laten zien dat het echt werkt en veilig is, zullen toch veel mensen overstappen op een implantaat.”

Inzamelingsactie

Vandaag, op de Dag van de Witte Stok, start de publieksactie om 6 miljoen euro in te zamelen. De game https://theblindexperience.org/ gaat online waarin spelers ervaren hoe het is om blind te zijn. Gevraagd wordt te doneren voor het baanbrekende onderzoek. Direct doneren kan ook. Pieter Roelfsema: „Voor mij is dit een nieuwe manier om onderzoeksgeld te verwerven. Spannend, benieuwd of het aanslaat.”

Meer nieuws uit Uitgelicht

Meest gelezen