Hoe om te gaan met landschap waarvan elke vierkante meter is bestemd? Filmverslagen van drie ’landschapstalks’ [video]

Ellen Klaus opent het debat op het Forteiland bij IJmuiden over de plek van de Atlantikwall in het landschap.

Ellen Klaus opent het debat op het Forteiland bij IJmuiden over de plek van de Atlantikwall in het landschap.© Ode aan het Landschap/Jaap Kroon

Per boot door het veenweidegebied bij Ilpendam, discussiërend over het landschap van Laag Holland.

Per boot door het veenweidegebied bij Ilpendam, discussiërend over het landschap van Laag Holland.© Ode aan het Landschap/Jaap Kroon

Gezeten op strobalen op een boerenkar door Laag Holland bij Ilpendam.

Gezeten op strobalen op een boerenkar door Laag Holland bij Ilpendam.© Ode aan het Landschap/Jaap Kroon

Zandvoorter Jan-Peter Versteege blaast de midwinterhoorn ten aftrap van de landschapstalk bij Ilpendam.

Zandvoorter Jan-Peter Versteege blaast de midwinterhoorn ten aftrap van de landschapstalk bij Ilpendam.© Ode aan het Landschap/Jaap Kroon

Landschapstalk aan de oever van de Mooie Nel over het energielandschap.

Landschapstalk aan de oever van de Mooie Nel over het energielandschap.© United Photos/Toussaint Kluiters

1 / 5
Peter Schat
Haarlem

De komst van windmolens en zonneweides, verantwoord omgaan met de restanten van de Atlantikwall die de bezetter bouwde en de transformatie van het boerenbedrijf in het veenweidegebied. Drie majeure thema’s in de discussies over het landschap in Noord-Holland. Ze werden aangesneden in de openlucht.

Landschap verandert, het staat nooit stil. Die verandering opmerken, daar kunnen decennia overheen gaan. ,,Het zijn hele trage processen. Je zou er heel lang boven moeten hangen en die traagheid tot je moeten nemen om te kunnen begrijpen hoe dat landschap verandert’’, zegt Ellen Klaus.

Een onuitvoerbare gedachte. Daarom pakte ze het anders aan. Ze liet experts voor de zomervakantie aan een tafel in de open lucht, in dat landschap, themagewijs van gedachten wisselen over dat landschap. De hoofdpunten uit die gesprekken zijn opgenomen met drie korte films als resultaat, te bekijken op de website van deze krant.

,,Geen vluchtige films zijn het, maar een inhoudelijke weergave van de besproken gedachten. Je krijgt de diverse opvattingen echt mee, waarbij het een meerwaarde is dat de gesprekken buiten en op locatie plaatsvonden’’, zegt Marrit van Zandbergen van het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland. Klaus trad op als debatleider bij de drie gesprekken. Zij is betrokken bij de Noord-Hollandse tak van Ode aan het Landschap, die de drie ’landschapstalks’ samen met het steunpunt organiseerde.

(Tekst gaat door onder video)

Het idee was telkens zo’n dertig betrokkenen uit diverse disciplines bij elkaar te brengen en over het landschap te laten discussiëren. De wording van het energielandschap, met windmolens en zonneweides, was het eerste onderwerp. Het tweede de Atlantikwall en het derde de transitie die boeren moeten ondergaan in Laag Holland.

(Tekst gaat door onder video)

’Best ingewikkelde vraagstukken’ moesten er worden ontvouwd en ’letterlijk op tafel gelegd’. Klaus vond de sessies geslaagd. ,,Ondanks dat ze geen status hebben en er formeel geen besluiten zijn genomen. Burgers van Noord-Holland die de filmpjes kijken, komen wel degelijk meer te weet over de besproken onderwerpen. Tegelijk mag je niet verwachten, dat je aan de hand van zo’n landschapstalk tot allerlei concrete oplossingen komt.’’

,,Maar dat was ook niet ons doel’’, vult Van Zandbergen aan. ,,Het ging erom vanuit verschillende invalshoeken de problematiek te benaderen, om zowel voor de mensen aan tafel als voor de kijkers duidelijk te maken hoe complex de vraagstukken zijn en dat er geen kant-en-klare oplossing is. Er is niet één antwoord en één keuze. Het belang is met elkaar in gesprek te blijven en naar elkaar te luisteren.’’

(Tekst gaat door onder video)

Als voorbeeld noemt Van Zandbergen dat in het gesprek over Laag Holland al snel op tafel kwam, dat de boeren niet overal de schuld van gegeven moet worden of dat er verantwoordelijkheden bij hen worden gelegd die ze niet aankunnen. ,,Oplossingen komen er alleen maar door met hen samen te werken.’’ Daar heeft Klaus een aanvulling op: ,,Boeren in Laag Holland bewerken het land al eeuwen en hebben het ingericht. Als je praat over landbouwinclusiviteit, verdroging, vernatting enzovoort zul je hun kennis nodig hebben. En vergeet niet, boeren zijn ook ondernemers.’’

Van Zandbergen: ,,Omdat beslissingen op lange termijn zeker effect hebben op het landschap, moet er nu heel goed worden nagedacht over de effecten. Onderzoek de invloed van zonneweides op bodemkwaliteit, zodat we eventuele nadelige effecten kunnen vermijden of minimaliseren. Denk niet alleen aan opbrengst maar ook aan gevolgen voor biodiversiteit, waterkwaliteit en inrichting van het landschap. Een integrale benadering is echt iets van deze tijd. Kijk niet alleen vanuit je eigen vakgebied, maar betrek ook andere disciplines erbij.’’

Dat is precies wat de landschapstalks in de ogen van Klaus zo waardevol maakt. ,,Als die experts en betrokkenen in het formele circuit aan de beurt komen, geven ze vanuit een bepaalde invalshoek hun visie. In deze informele setting hebben ze ook eens met andere disciplines hun standpunten uit kunnen wisselen.’’

Schoteroog

Zo kwamen in haar ogen op een mooie manier in de eerste landschapstalk perspectieven op cultuur, natuur en recreatie bij elkaar. Dat gesprek vond plaats op de met gras begroeide helling van een oude vuilstort in Schoteroog bij Haarlem.

,,Elke vierkante meter, zeker in Noord-Holland Zuid, is bestemd. Er zijn allerlei claims op. Vraag je bij elke ingreep in het landschap af of er meerwaarde is te bereiken. Kijk of met natuurontwikkeling van Schoteroog weer recreatief een interessant gebied te maken is. Of laat je inspireren door de aanwezigheid van de Stelling van Amsterdam, doe iets met de schootsvelden. Integreer een zonneveld in het verhaal van die plek en knal het niet zomaar pats boem neer. Zorg dat de look and feel voor de bewoners ook aangenaam is, of zorg dat er iets anders toegevoegd wordt. Dan wordt het misschien niet goedkoper, maar dat is de tol die we met z’n allen moeten betalen voor een duurzame toekomst voor de plek. In plaats van afbreuk te doen aan de locatie kun je iets toevoegen voor de volgende generatie.’’

Landschapstalks

Waar praat je beter over het landschap dan in dat landschap? Dat is voor de bedenkers van de 'landschapstalks' geen vraag maar een weet. Zodat ze voor de zomervakantie een plek zochten voor drie discussies over voor het landschap belangrijke thema’s. Ze gingen over het energielandschap, waarin windturbines en zonneweides de blikvanger worden, de plek van de Atlantikwall in het landschap en de transformatie van het boerenland, waar we aan de vooravond van staan. Er werd gedebatteerd op de voormalige vuilstort bij Schoteroog bij Haarlem, het Forteiland bij IJmuiden en in het boerenland bij Ilpendam.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Meest gelezen