Opinie: Kan er niet eindelijk eens een bedankje af voor al die dienstplichtigen? | Einde oefening

Guus Kroon uit Muiden hapt in 1976 een appel weg tijdens de Vierdaagse. Hij weigerde omwille van de representativiteit zijn haar te laten knippen.

Guus Kroon uit Muiden hapt in 1976 een appel weg tijdens de Vierdaagse. Hij weigerde omwille van de representativiteit zijn haar te laten knippen.© Foto Guus Kroon

Casper van den Broek

De serie ’Einde oefening’ in deze krant was een groot succes. Het leverde een berg aan enthousiaste verhalen op over verplicht dienen voor het vaderland. De enige partij die volgens redacteur en ex-dienstplichtige Casper van den Broek nooit van zich laat horen is onze krijgsmacht zelf.

Zondag 22 augustus is het precies 25 jaar geleden dat Nederland afscheid nam van de opkomstplicht van de militaire dienst. Hoe belangrijk die tijd was wordt niet alleen duidelijk door de vele reacties van lezers op de oproep van deze krant, maar ook door de vele websites en groepen op Facebook. Je struikelt over de ontmoetingsplekken van oud-militairen, waar foto’s en verhalen worden uitgewisseld. Er zijn zelfs oud-militairen die het embleem ’Cold Warrior’ dragen of ’Proud to have served during the Cold War, 1945-1991’.

Bekijk je echter als historicus of als geïnteresseerde buitenstaander kranten, tijdschriften en uitingen op internet en tv van de Nederlandse krijgsmacht, dan tref je de laatste 25 jaar daar bijna niets meer aan van het oude dienstplichtleger. Vijftig jaar krijgsgeschiedenis, van legering aan het IJzeren Gordijn in kazernes in Duitsland, grootschalige oefeningen met soms meer dan 100.000 soldaten zoals ’Atlantic Lion’ in 1983 of mariniers die in het koude Noorwegen de grens bewaakten met Rusland, ze lijken door Defensie zorgvuldig uit het collectieve geheugen te zijn weggepoetst.

Tegenwoordig lijken voor de krijgsmacht alleen de verhalen van veteranen interessant, de militairen dus die gevochten hebben in Nederlands-Indië, Korea en Bosnië. En van de beroepsmilitairen die actief waren bij vredesmissies in Afghanistan, Irak of Mali. Terecht natuurlijk, deze mensen hebben veel voor ons land betekend. Dat zie je nu bijvoorbeeld weer bij de huidige crisis in Afghanistan.

’Hippieleger’

Vraag is echter wel of je dan vervolgens dat andere, veel grotere deel van ons militaire geschiedenis van na de Tweede Wereldoorlog maar moet schrappen. Defensie wil blijkbaar niets meer te maken te hebben met het dienstplichtleger, waar nog steeds – onterecht overigens – het beeld aan kleeft van een ’langharig hippieleger’. In de wervingscampagne voor nieuw personeel is dat weinig stoer en sexy.

Het afscheid van het oude dienstplichtleger is geruisloos gegaan. Er is nooit een officieel bedankje gekomen vanuit het vaderland. Ook beroepsmilitairen uit die tijd verbazen zich er nog altijd over dat er nooit een moment is geweest waarop iedereen met elkaar het glas heeft geheven op de val van de Berlijnse Muur en het einde van de Koude Oorlog.

Offers

En dat terwijl een verplicht verblijf in de kazerne zeer ingrijpend was. Jongens werden zo maar uit hun gezin weggerukt. Sommigen moesten soms wel twee jaar dienen. Deden ze dat niet, dan verscheen de marechaussee. „Jongen, er staan twee heren hier beneden op je te wachten”, zei moeder dan.

Dienstplicht was een opoffering. Het hele verhaal dat militaire dienstplicht goed was voor je loopbaan bleek achteraf niet te kloppen. Op het einde van de Koude Oorlog, toen amper drie op de tien jongens onder de wapenen werden geroepen, was het zelfs schadelijk voor je carrière. Je liep een achterstand op. Zelfs dienstweigeraars die vervangende dienst verrichten, hadden vaak werk dat beter aansloot bij hun loopbaanwensen.

Ook op andere terreinen werden offers gebracht. Iedereen kent wel verhalen over jonge jongens die om het leven zijn gekomen tijdens hun dienstplicht. Het moeten er honderden zijn geweest. Overleden tijdens een ongeluk, een speedmars in de hitte, onderkoeling tijdens een oefening, fouten met munitie of door zelfdoding omdat de stress te veel werd. Het resulteerde in slechts een klein krantenberichtje.

De meeste van de oud-militairen zullen er niet wakker van liggen dat zij in het vergeetboek van Defensie terecht zijn gekomen. Zij hebben hun mooie herinneringen en delen die vrolijk in verschillende hoekjes van het internet.

Het is meer dat de Nederlandse krijgsmacht zichzelf tekort doet. Door die miljoenen oud-dienstplichtigen eens een keer in het zonnetje te zetten had Defensie een batterij aan ambassadeurs kunnen creëren. Dat is hard nodig, want het leger is tegenwoordig allerminst populair en kampt met een flink personeelstekort.

Het voorkomt ook lastige discussies uit de recente politiek. Moeten we bijvoorbeeld de militairen die in Litouwen in NAVO-verband de Russen moesten afschrikken de officiële status van veteraan geven? Dat was immers precies wat de dienstplichtigen ooit ook deden.

Maar ook in het steeds weer opzwellende debat over herinvoering van de opkomstplicht - dit keer ook voor meisjes - zou een wat respectvollere houding ten opzichte van de oude ’Jan Soldaat’ kunnen helpen.

Hopelijk verandert Defensie daar de komende 25 jaar wat aan.

Lees ook: Diensttijd ook na kwart eeuw letterlijk ’onvergetelijk’. Wat betekende dat eigenlijk, militaire dienstplicht? | Einde oefening

Lees ook: Gewild aandenken aan militaire dienst: het rijbewijs | Einde oefening

Lees ook: Ruud Kersten wilde getuigen in voordeel van verdachte van dubbele moord, ’mijn heldhaftigste daad tijdens diensttijd’ | Einde oefening

Lees ook: Jargon en afko’s: de hospik zorgde dat de bospik een hotno kreeg | Einde oefening

Lees ook: Dienstkeuring: Poedelnaakt naast elkaar, blazen op je pols en indien nodig een tik met een lineaaltje | Einde oefening

Lees ook: Uzi spuwde kogelregen over de Croeselaan | Einde oefening

Lees ook: Walter Haentjes onderging ’wat een wapen met je doet’ toen hij bij wijze van afsluiting van dienst een hele vaandrigsklas mocht ’uitmoorden’ | Einde oefening

Lees ook: De postbode te paard bleek een Franse generaal | Einde oefening

Lees ook: De grap die Wout Booij en zijn groep met de adjudant uit wilden halen, pakte anders uit dan verwacht | Einde oefening

Lees ook: ’Tegenwoordig boeken jongeren survivaltochten, wij kregen dat allemaal van de staat’ | Einde oefening

Lees ook: De vriendin van Chris IJzelenberg maakte het terecht uit toen hij zich door militaire dienst vrijer ging gedragen. Na veertig jaar nog altijd spijt | Einde oefening

Lees ook: In dienst ontdekten jongens dat ze eigenlijk in een bubbel hadden geleefd | Einde oefening

Lees ook: ’Wij waren de eerste dragqueens in het leger, in 1987 al’ | Einde oefening

Lees ook: Mijn levensverwachting in oorlogstijd was vijf minuten | Einde oefening (slot)

Meer nieuws uit Opinie-Column

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.