Nieuwe fietstocht over strandwallen en door polders van het oude Oer-IJ

De Zanddijk is in de elfde eeuw door monniken gemaakt tegen het Oer-IJ.
De zeker duizend jaar oude Witte Kerk in Heiloo ligt op een verhoging op de toch al hogere strandwal.
© Illustraties presentatie Lia Vriend/Stichting Oer-IJ
Zo zag het er hier ongeveer 500 voor Christus uit. In geel duinen en strandwallen. Het Oer-IJ mondde vlak bij waar nu Castricum ligt in zee uit.
1/4
Heiloo

Wie er woont, staat er misschien niet zo bij stil, maar het landschap in het open gebied tussen Heiloo, Castricum en Akersloot is enorm gevarieerd. Strandwallen, strandvlaktes, veengebieden en polders wisselen elkaar op een klein gebied af. Aan de randen liggen dan ook nog de duinen en het Alkmaardermeer. De Werkgroep Oer-IJ Heiloo heeft in dat gebied een fietstocht uitgezet.

Dat het gebied landschappelijk zo interessant is, is deels te danken aan het Oer-IJ, vroeger de voortzetting van het IJ bij Amsterdam. Dat was ooit een zijtak van de Rijn, die bij Castricum uitmondde in zee. Vanuit het omliggende veengebied stroomden vele riviertjes naar het Oer-IJ. Ongeveer 200 voor Christus slibde de doorgang naar zee dicht.

De hogere zandige strandwallen waar het Oer-IJ langsstroomde, zoals die waar Uitgeest en Akersloot op liggen en die van Limmen en Heiloo, zijn de vroegere kustlijnen. Het waren oorspronkelijk waddeneilanden. In dit gebied zorgden wind, getijdenstromingen, veenvorming en opstuivend zand voor een sterk wisselend landschap.

Dijken

Door het droogvallen van delen van dit gebied konden de eerste bewoners zich hier vestigen. Met het aanleggen van dijken, het in cultuur brengen van grond, het graven van greppels, sloten en kanalen, het ontstaan van dorpen en steden, buitenverblijven en verdedigingswerken is het Oer-IJ-gebied sterk van karakter veranderd.

Met deze wetenschap wordt de fietstocht door de omgeving extra leuk. De hogere strandwallen zijn hier en daar nog duidelijk te zien. Zoals bij Akersloot, waar de wal vrij abrupt overgaat in de laagte van de Klaas Hoorn- en Kijfpolder en het Alkmaardermeer. Maar ook bij Limmen en in Heiloo, waar de oude Witte Kerk nog weer op een extra verhoging op die strandwal ligt.

De Zanddijk tussen Limmen en Egmond-Binnen lijkt slechts een smal bochtig weggetje, maar het is een heel oude dijk, rond het jaar 1100 aangelegd door monniken van het klooster in Egmond, om overstromingen van het land via het open Oer-IJ te voorkomen. Ook de Limmerdam tussen Limmen en Akersloot had die functie.

Palenkring

De route start bij de Witte Kerk in Heiloo en voert de fietser langs deze herkenningspunten. Maar ook langs de Palenkring, een reconstructie van een rituele plek tijdens de IJzertijd en de laag gelegen nieuwe natuurgebieden Noorder- en Zuiderneg aan de westrand van Heiloo. Het bedevaartsoord Onze Lieve Vrouw ter Nood tussen Heiloo en Limmen ligt op de route, evenals het Stet, het oude haventje van Limmen. Daarna leidt de tocht de fietser naar Limbon, de oude buurtschap op de zuidpunt van de strandwal bij Limmen, met als herkenningspunten de oude hervormde kerk, de historische bollentuin Hortus Bulborum, het Bollenmuseum en de vereniging Oud Limmen.

Schulpvaart

Vervolgens gaat het langs de Schulpvaart, die de oorspronkelijke bedding volgt van het oude Oer-IJ, tot aan de zuidpunt van de strandwal van Akersloot. Via het buurtschap Starting, wat ’opslagplaats aan het water’ betekent, leidt de route langs het Museumgemaal 1879 en de Sluisbuurt naar de huidige kern van Akersloot. Dan gaat het langs het Alkmaardermeer en door de Boekelermeer weer terug naar de Witte Kerk in Heiloo.

De fietsroute heeft een totale lengte van 26 kilometer en volgt onder andere de bestaande groene fietsknoppunten. Hij kan uiteraard ook in etappes worden afgelegd.

De fietsroute is mogelijk gemaakt door Rotary Heiloo, restaurant Herberg Jan en de Stichting Oer-IJ. Hij is vorige week gepresenteerd aan wethouder Fred Dellemijn van Heiloo door bestuurslid Lia Vriend van de stichting.

Er is een boekje van de route gemaakt in een oplage van 3000 exemplaren. Dat is gratis verkrijgbaar bij onder andere Herberg Jan, Bibliotheek Heiloo, De Verhalenkamer/VVV, Historisch Museum Heiloo, Stichting Oud Limmen en Huis van Hilde in Castricum.

Meer nieuws uit Alkmaar

Meest gelezen