Premium

Na cholera nu geen Uitgeester kermis door corona

Na cholera nu geen Uitgeester kermis door corona
Rond 1900, kermis op de Meldijk en Sluisbuurt nabij de Sluishaven, met rechts molen De Krijgsman.
© Beeldbank Vereniging Oud Uitgeest
Uitgeest

Dat de meerdaagse kermis van Uitgeest is afgelast, is niet helemaal uniek. Het gebeurde ook in 1866. ’De geschiedenis herhaalt zich’, is de beroemde uitspraak van geschiedfilosoof Georg Hegel (1770-1831). Is het nu door de wereldwijde coronapandemie, destijds was er bij de eendaagse kermis een nóg heftiger oorzaak: cholera-epidemie.

Vereniging Oud Uitgeest heeft publicaties hierover in voorbereiding. Zo stond op 28 juni 1866 in de notulen van de gemeenteraad van Uitgeest: ’De voorzitter doet mededeeling van een circulaire van den heer commissaris des Konings betreffende het nemen van maatregelen tegen het verspreiden der cholera, en waar bij vooral wordt aangedrongen op het niet laten doorgaan der kermissen. ’

Deliberatie

’Z(ijne) E(dele) herinnert tevens aan het ingeleverde adres van enige ingezetenen dezer gemeente, belang hebbende bij de kermis, en noodigt de vergadering uit thans omtrent deze aangelegenheid een besluit te nemen. Waarop na deliberatie, met algemeene stemmen wordt goedgevonden de kermis alhier, die dit jaar den 22en julij zou invallen, uit te stellen’.

Het besluit werd genomen onder voorzitterschap van Adrianus van Lith, die langdurig burgemeester zou zijn (1851-1882). Uitstel leidde ook in dit geval tot afstel.

Alkmaarder Rob Spijker (76) is niet alleen oud-Uitgeester, maar ook verenigingslid. Zijn interesse ligt vooral bij waterstaatsgeschiedenis, maar stuitte bij toeval op de kermisafgelasting in de 19e eeuw. Spijker zoekt regelmatig op de site Delpher.nl, met daarop ’de originele teksten uit meer dan 1,7 miljoen kranten, 7 miljoen tijdschriftpagina’s en meer dan 900.000 boeken van de 15de tot de 21ste eeuw’.

Bijvangst

Daar vond hij een intrigerende ’bijvangst’: een opvallend bericht op 9 juni 1866 dat nagenoeg in alle landelijke kranten stond. ’Wat te Uitgeest gebeurd is, verdient de aandacht van choleracommissiën. In 5 dagen stierven 8 menschen in één buurt aan de ziekte. Toen is men begonnen op den publieken weg teer te branden. Sedert is in 10 dagen tijd slechts één sterfgeval voorgevallen’. Spijker: „Een methode die stamt uit de middeleeuwen; men dacht zo de lucht te reinigen. Maar in welke buurt(en) dat gebeurde en op wiens initiatief, dat heb ik niet kunnen vinden.”

De raad van Uitgeest ging volgens hem ’met enige tegenzin’ akkoord. „Maar ik denk niet dat er in Noord-Holland toen gemeenten waren waar wél kermis werd gevierd. Overal werd het afgezegd.”

In het dorp waren van juni tot medio september dat jaar 33 choleraslachtoffers. „Waaronder zeer schrijnende gevallen van kerngezonde kostwinners die van de ene dag op de andere weduwen en/of wezen achterlieten.” Qua oorzaak dacht men aan besmetting door vuile lucht en overdracht van mens op mens. „Daarom werden bijeenkomsten met veel volk niet toegestaan. Het lijkt wel wat op de huidige situatie.”

In steden werd iets adequater gereageerd. „Daar kwamen in juli choleracommissies die regels opstelden. Zoals apart houden van lijken, kleding verbranden, ruimtes ontsmetten en verpleging buitenshuis in een speciaal ingerichte ruimte.” Hij las over een politieagent die een arrestant wegbracht, koorts kreeg, naar bed ging en diezelfde dag overleed.

Blijkens een Leidse studie uit 2007 eiste de cholera-epidemie van 1866-1867 in Nederland 21.000 slachtoffers, op een bevolking van 3,5 miljoen inwoners. Op vergetenverleden.nl staat dat het tot 1883 zou duren voordat medicus Robert Koch een jaar na de tbc-bacterie ook de cholerabacterie ontdekte. ’Op dat moment waren de grootste cholera-epidemieën al voorbij.’

Meer nieuws uit Kennemerland

Meest gelezen