Premium

Wieringer visserman Simon doodt uit angst voor de nazi’s zijn hele gezin; het drama op De Hoelm

Wieringer visserman Simon doodt uit angst voor de nazi’s zijn hele gezin; het drama op De Hoelm
Het gezin Dekker, gefotografeerd omstreeks 1936
© Foto’s en ander materiaal Historische Vereniging Wieringen
Wieringen

In de meidagen van 1940 ging er een golf van zelfdodingen door Nederland. Uit angst voor de nazi’s vluchtten bijna vierhonderd mensen in de dood. De golf reikte tot aan een huisje in buurtschap De Hoelm op Wieringen. Daar schoot op 15 mei de 47-jarige Simon Dekker zijn vrouw en kinderen dood en beroofde daarna zichzelf van het leven.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Wisten Anna (15) en Simon (11) van het besluit van hun vader? Vermoedelijk niet. De kinderen stierven op bed, middenin de nacht, evenals hun moeder, de 43-jarige Maartje Metselaar.

In zijn afscheidsbrief meldde de vader dat zij ’rustig en kalm de dood in gingen en dat er niet om hen getreurd hoefde te worden’, aldus een krantenbericht uit die tijd. Er wordt verder niet geciteerd uit de brief, maar uit de inhoud zou blijken dat ’zwaarmoedigheid door het noodlot der tijden de oorzaak van dit drama was’.

Afwijking

Op Wieringen werd ontsteld gereageerd. ,,Er was hier nog nooit zoiets ergs gebeurd’’, zegt Gea Wiegman van de Historische Vereniging Wieringen.

,,Wij kunnen ons nog niet indenken dat zulks mogelijk heeft kunnen zijn; het heeft ons diep getroffen,’’ meldt de geschokte familie Dekker in een rouwadvertentie. De familie lijkt niet te geloven in een kalm genomen weloverwogen besluit en schrijft over een ’mogelijk geestelijke afwijking’ bij de vader.

(De tekst gaat verder onder de foto)

Wieringer visserman Simon doodt uit angst voor de nazi’s zijn hele gezin; het drama op De Hoelm
Het krantenbericht over het drama.

Bijna had de familie nog een vijfde dode te betreuren gehad. Achter het huis van het gezin woonde de broer van Maartje Metselaar, Siemen. Toen ’s nachts rond half één de schoten klonken, haastte hij zich naarde woning van zijn zuster en haar gezin.

,,Hij raakte helemaal in een shock door wat hij zag en is het kanaal ingelopen. Daar is hij uitgehaald door anderen die op het geluid van de schoten afkwamen.’’ Waarschijnlijk buren. ,,Er stonden daar maar een paar woningen.’’

Klasgenoten

De dood van het gezin zorgde overal op Wieringen voor afschuw en verdriet. ,,Heel de bevolking is diep bewogen door dit tragisch gebeuren, dat een einde maakte aan een gezin, dat algemeen gezien was,’’ luiden de slotregels van het krantenbericht. Anna en Simon waren leerlingen van de toenmalige Alvitloschool aan de Elft in Hippolytushoef.

Toen daar in de klassen werd verteld over hun overlijden werd er ontzettend gehuild, weet de 68-jarige Wiegman uit de verhalen van oud-klasgenoten. Maar echt rouwen konden de kinderen niet. ,,Tegenwoordig gaan kinderen mee naar de uitvaart, toen niet. Er werd ook niet meer over gesproken, het was gebeurd en klaar.’’

(De tekst gaat verder onder de foto)

Wieringer visserman Simon doodt uit angst voor de nazi’s zijn hele gezin; het drama op De Hoelm
Een van de rouwadvertenties.

Simon Dekker werkte in de warme maanden als visser en in de winter als brandstoffenhandelaar. Zijn broer had een kolenhandel in Den Oever. Voor zijn werk had hij geen wapens nodig, maar bij de gezinstragedie gebruikte hij twee revolvers. Hoe Dekker aan die wapens kwam, is onduidelijk gebleven. ,,Er waren toen meer mensen met wapens, er werd veel gejaagd. Ik denk dat je er wel makkelijk aan kon komen,’’ vermoedt Wiegman.

Opstandig

Dat Simon Dekker de nazi’s vreesde, was bekend. ,,Hij was heel opstandig. Dat bleek ook op een bijeenkomst.’’

Die was in Hotel De Haan in Hippolytushoef, kort na het uitbreken va de oorlog. Vrijwilligers maakten daar verband van lakens en hoorden daar Dekker roepen dat hij niet verder wilde leven onder de Duitsers. ,,Hij volgde de ontwikkelingen in Duitsland nauwgezet, zoals meer mensen dat toen deden.’’

(De tekst gaat verder onder de foto)

Wieringer visserman Simon doodt uit angst voor de nazi’s zijn hele gezin; het drama op De Hoelm
Hotel De Haan

Mogelijk wist Dekker ook over de nazi-terreur via de Joodse vluchtelingen in Werkdorp Wieringermeer, denkt Lucas Ligtenberg. De NRC-journalist deed onderzoek naar de zelfdodingen van mei 1940 en schreef er het indringende boek ’Mij krijgen ze niet levend’ over. Daarin wordt ook het Wieringer gezinsdrama beschreven.

Er is altijd relatief weinig aandacht geweest voor de zelfdodingen, vindt Ligtenberg en als het erover ging dan werden alleen de namen van bekendheden genoemd, zoals schrijver Menno ter Braak en enkele politici. Hij richtte zich bij zijn onderzoek op de onbekende mensen en probeerde te achterhalen wat hen dreef. Onder de 388 doden (nog veel meer mensen deden een poging) waren 201 Joden, een flink aantal gevlucht uit Duitsland. Zij vreesden vanwege hun afkomst voor de nazi’s.

Sneltreinvaart

Bijna de helft van het aantal slachtoffers was niet-Joods, zoals de familie Dekker. Zij hadden andere motieven, waren bijvoorbeeld politieke tegenstanders van de nazi’s. Er heerste in die dagen ook grote paniek, schetst Ligtenberg.

,,Nederland was al sinds 1815 neutraal en had 135 jaar geen oorlog meer gekend.’’ In een sneltreinvaart verdampte de hoop neutraal te kunnen blijven, vielen de Duitsers het land binnen en volgde al vijf dagen later de capitulatie. Wie wilde vluchten, zag zijn poging vaak mislukken; angst sloeg om in paniek.

In hun wanhoop draaiden mensen thuis de gaskraan open, namen zij gif in of verdronken zij zichzelf - soms vastgebonden aan een geliefde of familieleden. Maar weinig mensen gebruikten een vuurwapen.

Meerdere gezinnen

Onder de slachtoffers waren meerdere gezinnen, zoals dat van de Dekkers. Over de tragedie wordt op Wieringen nauwelijks nog gesproken. ,,Soms onder ouderen. Het is voor hen heel ingrijpend geweest. Maar het moet wel net te praat komen,’’ zegt Wiegman.

Het gezin Dekker werd begraven op de begraafplaats Zandburen. Het graf is geruimd.

’Mij krijgen ze niet levend’, Lucas Ligtenberg, uitgeverij Balans, ISBN 978 94 600 38457

Meer nieuws uit Schagen e.o.