Premium

Landsmeerse toneelclub DBS werd door de bevrijding in 1945 samengebracht; voorstellingen op een podium van eierkisten

Landsmeerse toneelclub DBS werd door de bevrijding in 1945 samengebracht; voorstellingen op een podium van eierkisten
DBS maakt een rondedans op de Dam. Dat was niet op de gruwelijke 7 mei. Vermoedelijk bij festiviteiten in juni.
Landsmeer

Bevrijd! Dat moet worden gevierd. Dansen op de Dam en eindelijk kunnen we weer toneel gaan spelen. Zo ontstond rond 5 mei in Landsmeer toneelvereniging Door Bevrijding Samengebracht: DBS.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Landsmeer schurkt tegen Amsterdam aan, dus als de bevrijding wordt gevierd, trekken veel Landsmeerders naar de hoofdstad. Ook de net opgerichte toneelgroep DBS maakte in die meidagen of mogelijk juni toen er Damfestiviteiten waren een dansje op de dam. Frans Poulain (museum Grietje Tump) heeft er een foto van.

Zijn vader Louis (1910) was een van de spelers bij de toneelvereniging die uit de oorlogsellende werd geboren. Als slagersknecht was Louis veel langs de weg en sprak veel mensen die wel weer eens wat ontspanning wilden. Zo bracht de bevrijding de toneelliefhebbers bij elkaar.

Vader Louis speelde rollen in de grote klassieke stukken en moeder Jans Leguijt was souffleuse. Maar het had weinig gescheeld of Louis had helemaal nooit op de planken gestaan. Hij belandde in de oorlogsjaren in kamp Amersfoort.

Illegaal slachten

Louis Poulain bezorgde bonkaarten bij onderduikers. En hij slachtte illegaal. Het waren krankzinnige tijden.

Een mud tarwe kostte duizend gulden en een pond vlees tachtig gulden, vertelt nazaat Frans. Poulain kwam uit de Zaanstreek en ging werken als slagersknecht bij Dirk Duim en Aagje Fraaij. Die hadden onderduikers in huis waar op een goede dag naar werd gezocht, terwijl Louis illegaal aan het slachten was in het pakhuis van Goede naast de slagerij.

Louis gooide lakens over het illegale vlees en verstopte dat onder rommel en ging met een ruif naar beneden. Daar stond een Duitser hem op te wachten. Lous zei dat hij spullen zocht om een konijnenhok te bouwen en ontkwam. De twee dochters van de slager, Antje en Eefje, werden volgens Poulain in een boevenwagen vastgezet en verhoord. ,,Maar die gaven geen kik. Ze lieten niks los.’’

In de bedstee

Louis was ’intern’ bij de slager en reed met een transportfiets langs de klanten. Op die rondes ontmoette hij ook zijn latere echtgenote Jans die toen ziek in een bedstee lag, maar haar moeder schonk evengoed een kopje koffie voor de slagersknecht die ze binnenliet.

Op 31 maart 1942 trouwden ze en verhuisden naar een boerderij aan de Van Beekstraat (de eerste vanaf het kanaal gezien). Ze verborgen in de boerderij twee joodse meisjes: Bloemen en Truusje Swart. Verder kregen ze veel voedselzoekers aan de deur die na hun tochten door Noord-Holland in de stal overnachtten als ze de pont naar Amsterdam hadden gemist.

Landsmeerse toneelclub DBS werd door de bevrijding in 1945 samengebracht; voorstellingen op een podium van eierkisten
Uit het familiealbum: Louis Poulain in het midden.

Ook ’s nachts ging Louis op pad om illegaal te slachten in Broek in Waterland. Dan stak hij met een jol het kanaal over. Een keer werd hij gepakt voor illegaal slachten en in het cachot achter het gemeentehuis gegooid waar tante Trijn Roele hem later een pannetje eten bracht.

Hij werd in het voorjaar van 1942 naar het Lloyd hotel (Huis van Bewaring III in Amsterdam) gebracht en getransporteerd naar kamp Amersfoort.

,,Zijn zwager Cor Leguijt (de oudste broer van zijn vrouw) wist hem voor 1000 gulden vrij te kopen. Ik denk dat ze de NSB-burgemeester van Landsmeer ook wat smeergeld hebben gegeven, want hij mocht weer naar huis’’, zegt Frans Poulain.

Toneelclub

Het kriebelde bij Louis en Jans en bij nog veel meer Landsmeerders toen de bevrijding in aantocht was. Ze wilden een toneelclub oprichten en zo geschiedde. Door Bevrijding Samengebracht werd geboren en de toneelspelers dansten samen op de Dam.

Eierkisten

En daarna op de planken natuurlijk. Er werden veel voorstellingen gehouden op een podium van eierkisten in de Gereformeerde kerk, waar veel spelers lid van waren. Ze speelden stukken als ’De lelie van ons vorstenhuis’ (opgevoerd 26 augustus 1946) en klassieke stukken zoals ’Je maintiendrai’ en ’Pinky, een blank negermeisje’. Louis stond op de planken en Jans was souffleuse.

Landsmeerse toneelclub DBS werd door de bevrijding in 1945 samengebracht; voorstellingen op een podium van eierkisten
Een klassiek stuk met Door Bevrijding Samengebracht

Frans Poulain denkt dat de vereniging een kwart eeuw heeft bestaan. Als enig kind ging hij mee naar de voorstellingen. ,,Er werden ook stukken opgevoerd in Oostzaan en in Broek in Waterland. Daar is mijn vader bij het opkomen een keer in de lus van het doek terecht gekomen. Hij trok zo de hele stellage met toneeldoeken naar beneden. Ze speelden gewoon door...’’

Damschietpartij

Nederland was bevrijd op 5 mei, maar op 7 mei werden op de Dam in Amsterdam 32 mensen doodgeschoten door de Duitsers en raakten er zeker honderd gewond. Onder hen twee Landsmeerders: Jan Goede en Hilligje Mastenbroek.

Jan Goede was per fiets van Landsmeer naar Amsterdam gegaan om de intocht van de bevrijders mee te maken, maar werd doodgeschoten op de Dam. Zijn zoon Klaas moest zijn vader identificeren in de Zuiderkerk, waar hij lag opgebaard. Jan Goede is begraven in Landsmeer. Hij werd 68 jaar en liet een vrouw en zeven kinderen na.

Hilligje Mastenbroek werd twintig jaar oud. „Toen het schieten begon, is ze waarschijnlijk richting Peek & Cloppenburg gevlucht en daar hoogstwaarschijnlijk door een ruit geduwd”, zo laat de jongere broer van Hilligje weten aan onderzoekers van de schietpartij.

Ze werd gevonden in de Zuiderkerk. „Om haar hals was een mooie bloemkrans gedrapeerd die de halswond moest camoufleren.” In de Verklaring van Overlijden wordt ’schotwond’ als doodsoorzaak opgegeven.

Landsmeerse toneelclub DBS werd door de bevrijding in 1945 samengebracht; voorstellingen op een podium van eierkisten
Schietpartij op de Dam op 7 mei. Mensen zoeken dekking achter het draaiorgel.
© Foto W. F. Leijns

Er waren veel Landsmeerders naar de hoofdstad getrokken. Ook leden van de toneelvereniging Door Bevrijding Samengebracht onder wie de ouders van Frans Poulain en zijn tante Bets van der Zanden met haar man Cor Leguijt.

Bets raakte gewond bij de schietpartij. „Ze rende weg toen er werd geschoten en brak haar arm in een portiek. Ze bezeerde haar knie en verloor een gouden oorbel”, zo vertelt Poulain.

Bets’ dochter Elly Boers twijfelt aan de gebroken arm van haar moeder en vertelt hierover aan onderzoeker Ludmilla van Santen van het Drama op de Dam: „Wel dat ze goed in de mangel had gezeten. Ze was een oorbel kwijt, die was haar heel dierbaar, blijkbaar had ze zich speciaal opgetut en het verlies vond moeder heel erg. Ze zijn een steegje ingevlucht. Achteraf gezien hebben ze heel erg veel geluk gehad en zijn ze er goed vanaf gekomen.”

Blinde paniek

Tom Gase uit Landsmeer was als tienjarige bij de schietpartij en raakte gewond aan zijn been. Samen met een buurjongen klom hij op de vensterbank van het paleis op de Dam om over de mensen heen te kunnen kijken.

Toen het schieten begon, rende Tom in blinde paniek richting het draaiorgel waar hij achter schuilde. Even later rende hij naar de Nieuwe Kerk.

„Daar hadden mensen wat ramen ingegooid en kon je naar binnen. Misschien was ik toen al gewond, dat weet ik niet. Ik voelde niks. Een man deed een deur open om de kerk uit te gaan, maar daar stonden Duitse soldaten die begonnen te schieten”, vertelde hij eerder in deze krant.

Botsplinters

Hij had een schotwond in zijn hand en in zijn linkerbovenbeen. Weken lag hij thuis, sneed zelf met een scheermesje in abcessen vanwege de botsplinters die uit zijn been kwamen.

Hij laat even de broek zakken als bewijs en het is inderdaad een behoorlijk verminkt been vol diepe putten en littekens, alsof het vol met granaatscherven heeft gezeten. „Toch hebben ze er later in het Emma kinderziekenhuis maar één kogel uitgehaald. Die had een stuk bot weggeslagen. Ze wilden mijn been afzetten, maar mijn vader protesteerde daartegen.”

Meer nieuws uit Waterland