Premium

Journalist met zijn moeder terug naar de plek waarop zij in 1945 als klein meisje executies zag in Haarlem [video]

Journalist met zijn moeder terug naar de plek waarop zij in 1945 als klein meisje executies zag in Haarlem [video]
Haarlem

Op 7 maart 1945, minder dan twee maanden voor de bevrijding, stoppen rond vier uur ’s middags twee of drie Duitse legertrucks op de Dreef in Haarlem.

Niet veel later worden vijftien mannen uit de trucks geleid en neergezet voor de schuilkelders op de hoek met de Baan om daar, onder leiding van luitenant Johan Stöver, te worden geëxecuteerd. Het betreft een vergelding voor de aanslag door Hannie Schaft en Truus Oversteege op de foute NSB-agent Willem Zirkzee een week eerder.

Het is een grijze woensdag. De zon laat zich niet zien en de temperatuur komt niet boven de vijf graden uit. Even verderop in het Frederikspark spelen die middag twee meisjes.

Als ze rumoer horen, hollen ze als vanzelf en door kinderlijke nieuwsgierigheid gedreven naar de Dreef. Soldaten met geweren in de aanslag manen de twee kinderen, net als tientallen andere passanten, te blijven staan om te kijken naar wat zich hier onontkoombaar zal voltrekken.

Beeld

Een van die meisjes is mijn moeder, Wil de Klerk. Ze is dan twaalf jaar oud. Het verhaal van waar ze die middag getuige van was, heeft ze me ontelbare keren verteld. „Het beeld wordt steeds scherper”, is sinds een paar jaar een vaste toevoeging.

Ze is nu 87 jaar, maar zonder twijfel zou ze deze 4 mei om 8 uur ’s avonds weer bij de herdenking op de Dreef zijn geweest bij het indrukwekkende monument van Mari Andriessen dat daar sinds 1949 ter nagedachtenis van die 7 maart-executie staat: ’Man voor het Vuurpeloton’.

Nu alles vanwege de coronacrisis is afgelast, besluit ik haar een paar dagen eerder mee te nemen om bloemen te leggen. Terug naar de Dreef, terug naar die 7e maart en terug naar de beelden die onuitwisbaar in haar hoofd liggen opgeslagen.

„Hier was het”, zegt ze. „Eigenlijk staat het beeld iets te ver naar het zuiden.” Ze wijst: „De schuilkelders, prachtig bedekt met groen gras, stonden daar.” Ze betreurt het nog altijd dat die kelders later zijn weggehaald.

(Tekst loopt door onder de afbeelding)

Journalist met zijn moeder terug naar de plek waarop zij in 1945 als klein meisje executies zag in Haarlem [video]
Wil Stekelenburg-De Klerk bij het monument ’Man voor het Vuurpeloton’ ter nagedachtenis van vijftien geëxecuteerden.
© Fotostill Richard Stekelenburg

„Ik was met een vriendinnetje, Ria uit de Twijnderslaan, in het park aan het spelen toen we ineens een hoop herrie hoorden. Ik weet niet meer precies hoe laat het was, het was in de middag. Wij wilden natuurlijk weten wat er aan de hand was en zijn hierheen gehold. Er stonden al heel wat mensen te kijken. Wij moesten ook blijven kijken. Ze stonden met geweer in de aanslag, we mochten niet weg. Er stonden ook mensen aan de overkant van de straat, maar wij stonden er vlak bij.

Terwijl ze schoten, riep een van de mannen voor het peloton ’Leve de Koningin!’ En daar lagen ze toen...”

Het beeld dat het scherpst op haar netvlies staat, is van even daarna. De levenloze lichamen van de vijftien mannen worden een voor een op de vrachtwagens geladen.

Mijn moeder: „Ze werden op die wagens gekwakt - niet neergelegd, maar gewoon gesmeten. En het beeld dat mij mijn hele leven bijblijft, is dat er één iemand over de rand van de wagen bleef hangen en toen ruw in de bak werd gekieperd. Onmenselijk. Echt verschrikkelijk.

Toen we eindelijk weg mochten, ben ik door het park naar huis gerend, naar mijn moeder. Ik heb geschreeuwd. Ik heb hier ook heel lang nachtmerries van gehad. Nee, ik zal dit nooit, nooit vergeten.”

Bloemen

Twee maanden later, op 5 mei 1945, is ze opnieuw op de Dreef, vertelt ze. „Toen ik hoorde dat we bevrijd waren, was het eerste wat ik deed: de Twijnderslaan afhollen hierheen. Hier was het één bloemenzee. Prachtig. Dat verwacht je niet, en ik weet dat het me heel goed deed. Dat mensen na dat verschrikkelijke, zodra het kon, bloemen hadden neergelegd. Ja, dat was heel mooi. Ook daarom wil ik elk jaar hier bloemen leggen.”

Lees ook: Vriendinnetjes die getuige waren van executie Haarlemse Dreef vinden elkaar na bijna 70 jaar weer via krant

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Meer nieuws uit Haarlem