Premium

Tien willekeurige Texelaars werden door de Duitsers gefusilleerd. Herdenking Russenoorlog dankzij film tóch voor iedereen toegankelijk [video]

Tien willekeurige Texelaars werden door de Duitsers gefusilleerd. Herdenking Russenoorlog dankzij film tóch voor iedereen toegankelijk [video]
Den Hoorn

Maandag 6 april is het 75 jaar geleden dat op Texel de ’Russenoorlog’ uitbrak en tien willekeurige Texelaars op de Mok werden gefusilleerd door de Duitse bezetters.

Alle reden voor een herdenkingsbijeenkomst. Die moest echter vanwege de coronamaatregelen worden afgelast. De Hoornder werkgroep Herdenken & Vieren 2020 vond er wat op: plaatsgenoot Jack Schilling filmde de sobere plechtigheid die afgelopen vrijdag plaatsvond.

Hij en trompettist Marc Bakker, die The Last Post speelde, waren er als enigen getuige van hoe burgemeester Michiel Uitdehaag en werkgroeplid Henk Spigt uit Den Burg bloemen legden bij het monument op de Mok en beiden een toespraak hielden. De film wordt maandag op internet geplaatst, zodat alle geïnteresseerden toch deelgenoot kunnen zijn van de herdenking.

Zeven jaar

Voor Henk Spigt is dit heel belangrijk: ,,6 april mag nooit verloren gaan’’, zegt hij. Spigt was zeven jaar oud toen de Georgische krijgsgevangenen die in het Duitse leger op Texel dienden in de nacht van 5 op 6 april 1945 in opstand kwamen.

Tien willekeurige Texelaars werden door de Duitsers gefusilleerd. Herdenking Russenoorlog dankzij film tóch voor iedereen toegankelijk [video]
Een beeld uit de film die Jack Schilling maakte over de herdenking van de Georgische Opstand op de Mok.
© Foto Jack Schilling

Tot die tijd was het oorlogsgeweld goeddeels aan het eiland voorbij gegaan. Maar in de ’nacht van de lange messen’ ontbrandde een felle strijd waardoor Texel het laatste slagveld van Europa werd en pas op 20 mei 1945, lang na de rest van Nederland, door de Canadezen werd bevrijd. De gevechten en bombardementen kostten niet alleen vele honderden Duitsers en Georgiërs het leven. ,,Er zijn ook 120 Texelse burgers omgekomen’’, memoreert Spigt.

Die zesde april pikten de Duitsers bij wijze van repressaille voor de opstand veertien willekeurige mannen op van de straat in Den Burg. Tijdens de tocht naar de Mok zagen vier van hen kans in een bocht van de wagen te springen.

,,Zij voelden aan dat het niet goed zat’’, weet Spigt. ,,Cor Kievits, die pas een paar jaar geleden is overleden, vertelde dat hij had geprobeerd de anderen ervan te overtuigen dat zij ook moesten vluchten. Maar zij hadden niet het gevoel dat dat nodig was. Ze zeiden: ’We hebben niks gedaan.’’ Deze tien mannen werden voor het vuurpeloton gezet en op het strand begraven, waar ze pas na afloop van de opstand, op 22 mei, werden gevonden.

Tien willekeurige Texelaars werden door de Duitsers gefusilleerd. Herdenking Russenoorlog dankzij film tóch voor iedereen toegankelijk [video]
Georgiërs poseren na de bevrijding.
© Foto archief Luchtvaart- en Oorlogsmuseum Texel

,,Niemand had vermoed dat dit kon gebeuren’’, verklaart Spigt. ,,6 april was een heel bijzondere dag’’, herinnert hij zich. ,,Mijn oma, bij wie we in huis woonden in de Gasthuisstraat, was jarig. Er was een voltreffer voor het huis. De ruiten vlogen eruit en het was een ravage in huis. Er werd geschoten, granaten ontploften. Wij vluchtten naar de kelder van de buren, de familie Van Heerwaarden, die een boerderij hadden op de plek waar nu de zussen De Wit wonen en hun kapsalon hebben. Een deel van de buren was daar ook, het was er bomvol met mensen.’’

Veel Texelaars steunden de Georgiërs tijdens de zogenaamde Russenoorlog. ,,Diverse mensen hebben Georgiërs onderdak verleend’’, vertelt Henk Spigt. ,,Wij hebben ook een Rus in een schuurtje gehad. Maar mijn grootmoeder wilde dat op een gegeven moment niet meer.’’

De kelder in de Gasthuisstraat waar hij als zevenjarige met zijn familie naartoe vluchtte, is nog intact. Spijtig zegt hij: ,,We hadden er dit jaar een reportage willen maken, maar dat is ook niet doorgegaan.’’

Bevrijdingsfeest

Net als veel andere activiteiten in dit kroonjaar van de bevrijding. De werkgroep Herdenken & Vieren had een uitgebreid programma voorbereid voor de Hoornders en andere Texelaars, beginnend op 6 april en eindigend op 20 mei, de Texelse bevrijdingsdag.

,,Sommige dingen zouden we op een later moment alsnog kunnen doen’’, bedenkt coördinator Charlotte Lorier. ,,Zoals de geplande filmavonden met live interviews, de bevrijdingsmaaltijd op het dorpsplein of het bevrijdingsfeest met muziek uit de jaren veertig. Als de coronamaatregelen voorbij zijn, heeft iedereen misschien wel zin in een feestje. Maar dat beslissen we pas als we met z’n allen bij elkaar kunnen komen.’’

Vooralsnog is het al mooi dat de herdenking op de Mok op film toegankelijk is gemaakt. De werkgroep stuurt de link naar de Texelse scholen met het verzoek er aandacht aan te besteden.

,,Het is heel belangrijk dat dit herdacht wordt. We zijn ook op zoek naar jongere mensen die deze verhalen willen horen, zodat het door kan gaan’’, zegt Spigt, die de herdenking met zijn leeftijdgenoten André Ran en Fridt Kortenhoeven had voorbereid. In de film leest Spigt de namen op van de tien geëxecuteerde Texelaars, een dwarsdoorsnede van de bevolking. De jongste was negentien, de oudste 57.

(Lees hier verhalen van ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog)

Meer nieuws uit Den Helder e.o.