Premium

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
Loodsmansduin met schapen, 1936. Het wandelpad voert naar Paal 9. Rechts het duin waar in 1939 een bunker werd gebouwd.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries
Den Burg

Lovende woorden had Texel-adept Jan Wolkers voor het werk van kunstschilder Pieter Jacobus van Boxel (1912-2001). ’Bijzonder goed geschilderd. Er zit een enorme diepte in, dat is heel moeilijk’.

Volgens de eigenzinnige kunstenaar had Van Boxel zo kunnen meewerken aan de Panorama Mesdag, het beroemde vergezicht van kolossale afmeting. Jan Wolkers strooide in 1998 in de Texelse Courant met zijn complimenten in een artikel over P.J. van Boxel als ’schilder in ruste’. Afgelopen najaar doken drie schilderijen en twee getekende portretten van hem op.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
De Bleekersvallei vanaf Meneers Keetennol, 1936. Dit gebied heette toen De Westerduinen.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries

Het landschap op het eiland is tijdelijk een favoriet onderwerp. Van Boxel blijkt in de jaren dertig op Texel meer werk te hebben gemaakt, alles ook óver Texel. Voor de Historische Vereniging Texel volgde Simon Jan Sol uit Den Haag het spoor van Piet van Boxel op Texel. Zijn zoektocht naar Texelse Van Boxels eindigde in een artikel in het blad van de historische vereniging.

Illuster

Texel en kunstschilders, dat werkt goed. ’Het eiland vraagt erom te worden geschilderd’, schrijft Simon Jan Sol. De bekendste kunstschilders zijn Ad Blok van der Velden en Toon de Haas, zeker voor Sol. Piet van Boxel kan nu worden toegevoegd aan dat illustere rijtje.

Dat een Zuid-Hollandse speurneus zich richtte op het hoge noorden, is minder vreemd dan het lijkt. Het vakantie-eiland is geen onbekend terrein voor de Hagenaar. Van P.J. van Boxel had hij nog nooit gehoord. Totdat hij een boek over de duinen opensloeg.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
Texel, 1937.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries

In het boek ’Duinen en Mensen; Texel ’ van Rolf Roos en Nico van der Wel uit 2013 zag hij het schilderij De Bleekersvallei van P.J. van Boxel. Niet zozeer de afbeelding wekte zijn aandacht, maar de naam. En jawel, de maker bleek familie te zijn van een goede bekende in Den Haag. Zij, Marianne van Boxel, was zelfs een dochter.

Om een andere reden was ook Marianne verrast. De Bleekersvallei kende zij niet. Wel wist zij dat haar vader een tijdje op Texel had gewoond en gewerkt, en dat hij daar zijn vrouw - haar moeder - had leren kennen. Zij is Guurtje Zuidewind (1912-2010), dochter van de vermaarde beurtvaarder Jan Zuidewind van het schip De IJstroom.

Staatsbosbeheer

Op Texel liep Simon Jan Sol van de ene naar de ander ontdekking. Piet van Boxel vervulde in de jaren 1936-1937 op Texel zijn vervangende dienstplicht. In opdracht van Staatsbosbeheer maakte hij zes grote schilderijen van het Texelse duingebied. Tijdens zijn verblijf vervaardigde hij ook een aantal portretten.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
De Muy vanaf het Muydijkje, 1936 of 1937. Links op de achtergrond Bertusnol.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries

Onmiskenbaar, een echte Van Boxel. Dat was de eerste gedachte van Simon Jan Sol toen in boerderij-eethuis Catharinahoeve in Den Burg zijn oog viel een ’wat donker, bobbelig schilderij’. En ja hoor, P. J. van Boxel, De Muy, 1936, vermeldde het koperen plaatje op de lijst.

Heel wat anders dan zijn latere werk dat de onderzoeker kreeg te zien van dochter Marianne. Schilderijen van na Texel sluiten meer aan bij de impressionistische stijl van de Haagse School en Larense School. Met zijn latere stadsgezichten zit Van Boxel juist weer dichtbij de Amsterdamse School.

Dienstweigeraar

Rotterdammer Piet van Boxel weigerde zijn militaire dienst te vervullen. Als vervangende dienstplicht droeg Staatsbosbeheer hem op om schildersstukken te maken van Texel. Bomen kappen was niks voor hem. Gelukkig ontdekte Staatsbosbeheer zijn schilderstalent. Hij legde zich toe op De Slufter, Loodsmansduin, de Westerduinen, de meeuwenkolonie in De Westen en De Muy.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
De Slufter. Van Boxel schilderde vanuit de Zanddijk. Links het Slufterdijkje.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries

Bij zijn creatieve werk op locatie kreeg hij alle medewerking. De Bleekersvallei schilderde de jonge kunstenaar vanaf de Meneers Keetennol. Staatsbosbeheer groef een gat in het duin en plaatste daar een keet. In deze tijdelijke behuizing ging Van Boxel aan de slag.

’Stijve dingen’

In het kranteninterview van 1998 keek hij met enige relativering terug op zijn Texelse productie. ’Het schilderen van die landschappen viel wel mee. Het zijn stijve dingen. Ze hebben wel een functie. Je ziet hoe het was, hoe bij De Slufter de zee het land in loopt. Ik beschouw ze meer als gedocumenteerde werkstukken dan als schilderijen’. De lyrische Jan Wolkers dacht daar heel anders over.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
De meeuwenkolonie in De Westen, 1937.
© Schilderij P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer, foto Pieter de Vries

Simon Jan Sol is het een beetje eens met Van Boxel. ’Zijn latere werk is veel losser. Veel schilderachtiger zou ik zeggen’, schrijft hij in zijn artikel.

Het lijkt erop dat Piet van Boxel meer Texels werk op zijn naam heeft staan. Het is niet duidelijk waar alle schilderijen hangen of staan. Natuurmuseum en zeehondenopvangcentrum Ecomare in De Koog heeft plannen om werk van Van Boxel te exposeren.

Naar Den Haag

In 1938 verlieten Piet en Guurtje Texel. Het pas getrouwde stel verhuisde naar Den Haag. Hij zat daar niet stil. In 1941 exposeerde hij in Kunstzaal Van Deventer. Een kunstcriticus schreef in De Telegraaf een lovende recensie. ’Wat mij voor hem innam, is de ontdekking dat wij hier weer eens te maken hebben met een schilder van het grijze licht, het licht, dat wij zoo goed kennen, dat onze kleuren maakt tot wat we zijn. Het licht, dat wij ook van Mauve en van Tholen kennen’.

Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
Boswachter Aalt Epe.
© Potloodschets P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer
Duinkeet levert Texel kunst op. De bijzondere landschappen van Piet van Boxel. Dienstweigeraar maakte werken voor Staatsbosbeheer
Neetje Epe-Kelderhuis.
© Potloodschets P.J. van Boxel, collectie Staatsbosbeheer

Van Boxel komt uit een welgesteld Rotterdams gezin. Hij volgde zijn opleiding aan de Rotterdamsche Academie. Hij deed het daar goed. Met een zogeheten koninklijke subsidie vertrok hij naar Spanje.

Dodencel

Door het uitbreken van de burgeroorlog daar keerde hij snel terug. Als door een wonder overleefde hij in Nederland de Tweede Wereldoorlog. Na verraad was de verzetsman beland in het ’Oranje Hotel’, de Scheveningse dodencel.

Als schilder was hij later zeer succesvol. Piet en Guurtje trokken in 1991 opnieuw naar Texel. Daar zijn zij overleden. Beiden liggen begraven in Den Hoorn.

Meer nieuws uit Schagen e.o.

Meest gelezen