Premium

’We steken elkaar aan met besmettelijke coronapaniek.’ Hoe houd je je hoofd koel?

’We steken elkaar aan met besmettelijke coronapaniek.’ Hoe houd je je hoofd koel?
Hoogleraar Beunders ziet dat nuchterheid snel kan omslaan in paniek.
© Foto Hollandse Hoogte
Bussum

De een ligt wakker van het coronavirus, de ander haalt zijn schouders op. Hoe werkt dat in het brein? Hoe houd je je hoofd koel? De Bussumse psychiater Esther van Fenema en hoogleraar ’ontwikkelingen publieke opinie’ Henri Beunders over de ’coronapaniek’. ,,De hypochonders onder ons hebben het zwaar deze periode”, zegt Esther van Fenema. ,,Je hebt verschillende persoonlijkheden. Mensen die angstig en vermijdend zijn. Die gevoelig zijn voor dreiging van buitenaf. Controlebehoeftig. Die kunnen hier veel heftiger op reageren dan mensen die feitelijk en nuchter in de wedstrijd zitten en denken: ’de kans dat ik hieraan doodga is maar heel klein’.’’

Bloedrood gekleurde beurzen, lege schappen desinfecterende gel, uitverkochte mondkapjes, hamsterend publiek, geannuleerde reizen, evenementen op losse schroeven en weerzin tegen gehoest. Esther van Fenema: ,,Als je angstig bent nemen de emoties het over van de feiten. Dat zie ik nu gebeuren. Terwijl ik denk: hoe reëel is de echte dreiging op individueel niveau nou eigenlijk?” Liever houdt ze het bij ’de nuchtere maatregelen’. ,,Was je handen vaker, hoest in je elleboog en kom niet in de buurt van iemand die besmet is.”

Verlammend

Angst werkt verlammend. ,,Als je er geobsedeerd mee bezig bent kun je uit angst geen stap meer verzetten. Dat zie je bij hypochondrie. Elke steek op de borst is meteen een hartinfarct. En elke verkouden persoon in je omgeving is nu corona. Een diepgewortelde angst waar mensen enorm onder lijden.”

’We steken elkaar aan met besmettelijke coronapaniek.’ Hoe houd je je hoofd koel?
Lege schappen desinfecterende zeep, door de uitbraak van het Corona virus, nu ook in Nederland.
© Foto Jos Schuurman

,,Het coronavirus is een onzichtbare bioterrorist”, analyseert Henri Beunders ’hoogleraar ontwikkelingen publieke opinie’. ,,We weten niet waar het is en wie ermee besmet is. Dat sommigen nog zo rustig zijn, is omdat we ons koning wanen in ons eigen bestaan. We denken dat we de baas zijn over ons hele leven. Eisen een perfecte gezondheid. Het is trots die ons weerhoudt van het kopen van desinfecterende zeep. Zo van ’ik ben een nuchtere Hollander’. Maar dat kan snel omslaan in paniek.”

Ook door internet en sociale media. ,,De wereld is een verbonden netwerk; een global village. De totale gekte kan in een keer toeslaan.” Hij voorziet een ’ophokplicht’ van inwoners, net zoals in China en Noord-Italië, zodra hier slachtoffers vallen.

Een vijand

’Cynisme en nihilisme’ liggen volgens Beunders op de loer. ,,Het gebrek aan empathie met andere mensen zal toenemen. We zijn niet bezorgd over die man in Tilburg, maar over wie hij allemaal heeft gezien en gesproken. Dus we zijn bezorgd over onszelf en niet over de slachtoffers. We blijven op afstand van de ander. Want die is een mogelijke bron van besmetting, een vijand.”

De overheid worstelt, vindt hij. ,,Ze zitten in de lastige spagaat van opschalen van de maatregelen en de-escaleren van paniek.” Zo vindt hij mondkapjes en hamsteren ’geen flauwekul’. ,,Met een mondkapje geef je het signaal af dat je waakzaam bent en bewust van het besmettingsgevaar. Ongeacht of het helpt of niet. Toevallig ga ik volgende week naar Afrika en heb ik ook wat mondkapjes besteld. En wat is er mis mee om pasta en wat niet bederft, in te slaan? De gemiddelde Nederlander heeft maar voor drie dagen eten in huis.”

Tips

Tips om het hoofd koel te houden in tijden van corona? Van Fenema: ,,Zoek afleiding, vermijd te veel prikkels. Limiteer jezelf in het onderzoeken en informatie verzamelen; twee keer per dag een half uur en daarna is het ook klaar.” Ze adviseert een ’goede dagstructuur’. ,,Zorg dat je goed slaapt, gezond eet, beweegt en niet te veel drank. Zorg dat je mentaal goed in conditie bent. Hoe meer stress, hoe kwetsbaarder je bent voor angst.”

Einde der tijden

Extra leuke dingen doen vindt ze niet nodig, dat kan ook onrust aanwakkeren. ,,Het idee van: we zitten in het einde der tijden en nemen het er nog van.” Patiënten met psychoses kunnen het nu zwaarder hebben. ,,Die zijn het contact met de realiteit kwijt en nemen vaak actuele thema’s mee in die beleving. Dat kan IS of 5G zijn, maar ook een virus. Ik heb een patiënt die haar huis niet meer uit durft vanwege corona.”

De coronadreiging zorgt volgens de psychiater voor een grotere angst dan de terroristische aanslag vorig in het Utrechtse Kanaleneiland. ,,Dat was een begrensd incident, maar globaal bedreigd worden vindt ons soort heel akelig. Het brein is ontworpen om gevaar te voorspellen en te kunnen handelen, zodat je overleeft. Maar feiten en emoties lopen nu door elkaar.”

Liveblogs

,,Het ergste wat je kan doen is in je eentje op de bank de hele dag het nieuws over corona volgen, dan kan je jezelf echt helemaal over de kling jagen”, zegt Van Fenema.

Henri Beunders adviseert alleen het ’Journaal’ te kijken en de krant te lezen. ,,Het is niet goed de hele dag liveblogs te volgen. We steken elkaar aan met coronapaniek, het is heel besmettelijk. Je ziet in het gezicht van de ander de angst en wordt zelf ook bang.”

Meer nieuws uit Amsterdam

Meest gelezen