Premium

Zaanse school zoekt de vrijheid: ’Wij nemen vrijheid voor lief, maar er verdwenen in die tijd mensen’

1/2
Zaandam

Deze vrije vogel gaat op reis door de Zaanstreek, op zoek naar vrijheid en het vrije woord. Zo haakt de krant aan bij het project ’Vogels voor vrijheid' van Compaen VMBO en Art Zaanstad.

Elke week, tot bevrijdingsdag, gaat deze vrije vogel met een verslaggever langs bij een Zaankanter die vertelt wat vrijheid voor hem of haar betekent.

Vrijheid beleven we al 75 jaar. Hoe leg je dat uit aan kinderen? Compaen VMBO en Art Zaanstad hebben op weg naar bevrijdingsdag op 5 mei een uitgebreid programma over vrijheid waar de hele Zaanstreek mee te maken krijgt.

Met 75 jaar bevrijding in gedachten maken tweehonderd leerlingen van VMBO in Zaandam tweehonderd ’vrije vogels’. Die worden in kooien opgehangen op verschillende plekken waar vrijheid een groot goed is.

Grenzen doorbreken

Ook bij vakken zoals Nederlands en geschiedenis wordt op school aandacht besteed aan vrijheid. De Zaanse school is meer dan gemiddeld bezig met kunst en cultuur. In alle vakken klinkt het door. Het vrije vogel-project doorbreekt nog meer grenzen. Het is een initiatief van de school samen met Art Zaanstad en is omarmd door het 4 en 5 mei comité.

Ieder jaar neemt de school een groots en meeslepend onderwerp bij de kop. Zoals eerder het Guernica-project rond het wereldberoemde schilderij van Picasso over het bombardement op deze stad in de Spaanse burgeroorlog. Een prelude op wat daarna aan oorlogsellende zou komen.

Zaanse school zoekt de vrijheid: ’Wij nemen vrijheid voor lief, maar er verdwenen in die tijd mensen’
Vrijheid is het terugkerende thema in vakken als handvaardigheid, Nederlands en mens en maatschappij
© Wim Egas

Met het vrije vogels-project wordt niet alleen somber teruggekeken op ellende. Vrijheid moet ook worden gevierd. En er worden verbanden gelegd met het heden. ,,De vrijheid van vluchtelingen die de Middellandse Zee overroeien bijvoorbeeld’’, zegt Marc Aijtink van Art Zaanstad. En daarmee legt hij meteen een link met een van de schilderijen uit de expositie over 75 jaar vrijheid die 4 april opent bij Art Zaanstad. Kunstenaars hebben hier thematische werken voor gemaakt, al zal er ook bestaand werk te zien zijn dat met vrijheid heeft te maken. Deelnemende kunstenaars zijn onder meer Sam Drukker, Sjaak Kooij en Aron Kroes. ,,Ze hebben fenomenale kunstwerken over wat is vrijheid?’’

Muurkranten

In de klaslokalen zijn alle lessen doordesemd met het thema vrijheid. Bij geschiedenis en mens en maatschappij heeft docent Jeroen Huisman een speciaal programma ontwikkeld. Bovendien maakt hij met de leerlingen muurkranten over thema’s die aan de oorlogsperiode en de vrijheid raken. ,,Wij nemen vrijheid voor lief, maar er verdwenen in die tijd mensen, er waren geheime diensten er was indoctrinatie en collaboratie. De leerlingen vragen zich af waarom dat allemaal was en leren daardoor ook de vrijheid te waarderen die ze nu hebben.’’

Hij geeft een mooi voorbeeld van een leerling. ,,Die vertelde dat hij tijdens dodenherdenking op 4 mei nooit twee minuten stil kon zijn. Hij zei: ’Dat redde ik nooit meester. Maar nu ik dit allemaal heb gezien en gelezen, snap ik het.’ Wie weet, lukt het hem nu wel.’’

Zaanse school zoekt de vrijheid: ’Wij nemen vrijheid voor lief, maar er verdwenen in die tijd mensen’
Henk van Benthem (directeur Compaen), docent Rob Cerneüs en Marc Aijtink van Art Zaanstad
© Wim Egas

Bij Nederlands duiken leerlingen met docent Liesbeth Siekerman in de dichtkunst. Met boeken en films over slavernij, De reis van Syntax Bosselman, Hoe duur was de suiker en Oorlogsgeheimen. Leerlingen waar ze het nooit van had verwacht, komen met de prachtigste gedichten. Een deel daarvan zal gebruikt worden in de krant van het 4 en 5 mei comité en waarschijnlijk worden voorgedragen bij dodenherdenking en bevrijdingsdag.

,,Dit project is echt voelbaar op school’’, zegt Joris van Loo (afdelingsleider onderbouw). ,,Leerlingen hebben gesprekken over waar ze mee bezig zijn en ontdekken dat ze allemaal met hetzelfde thema werken.’’ Zo worden er door de ene groep vogels van papier-maché gemaakt, anderen maken de muurkrant en weer anderen schrijven gedichten.

Kooien voor vrije vogels? Techniekdocent Paul Sindorff heeft er samen met Annemieke van Iperen een hele productie aan gehad en kan het verklaren: ,,De gedachte daarachter is dat je de kooi moet begrijpen om de vrije vogel te ervaren. Dat je vogels weer los kunt laten zodat ze hun vrijheid krijgen.’’

Kinderen wapenen

De docenten hopen dat er door het vrijheidsproject wat verandert in de hoofden van de kinderen. bedenker van het project kunstdocent Rob Cerneüs: ,,Kunst is de metafoor die we kiezen om over de vrijheid te vertellen. In de dichtkunst, de beeldende kunst en de mens en maatschappijlessen verbeelden we hoe beklemmend het was in die periode. We willen kinderen wapenen met kennis en verbeelding om te voelen wat inperking van vrijheid betekent, zodat ze de waarde van hun vrijheid leren kennen.’’

Marc: ,,Bij 75 jaar vrijheid moet je het juist ook hebben over de toekomst. De kinderen hebben geen enkele referentie aan vrijheid en onvrijheid dus moet het verhaal verteld blijven worden.’’

Sommige leerlingen die uit vluchtelingenlanden komen, weten wél wat onvrijheid is. Maar daar praten ze liever niet over, zegt Rob. Jeroen: ,,Soms komt het dichtbij als Trump ruzie maakt met Iran en het meest getwitterde begrip ’Derde Wereldoorlog’ is. Dan komen de leerlingen vanzelf op de Eerste en de Tweede Wereldoorlogen. We maakten toen de sprong naar Syrië over de vluchtelingen en zo rolden we eigenlijk verder het project in.’’

Rob: ,,Uiteindelijk hoop ik dat ze duidelijk wordt dat er plekken op de wereld zijn waar kinderen niet kunnen zeggen wat ze willen en dat ze niet kunnen gaan doen waar ze van dromen. Met de lessen proberen we het begrijp vrijheid naar het heden te halen en het niet te zwaar te maken, maar juist hoopvol.’’

Ben ik vrij?

Rosa uit 1P maakte dit vrijheidsgedicht

Ben ik vrij?

Van de leraar Nederlands moet ik een gedicht schrijven

Ik ben toch geen dichter!

Ben ik vrij?

Van de leraar geschiedenis moet ik leren over de Griekse en Romeinse tijd

Ik was toen toch nog niet geboren!

Ben ik vrij?

Van de leraar wiskunde moet ik heel veel uitrekenen

Ik ben Einstein toch niet!

Ben ik vrij?

Van mijn moeder moet ik op tijd mijn huiswerk maken

en op tijd naar bed

Ben ik vrij?

Ik wil dit allemaal niet!

Waarom ben ik niet vrij?

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen