Premium

Harnas van West-Friese zeeheld Pieter Florisz in Hoorns museum blijkt origineel: ’Dit vertelt een heel verhaal’

Harnas van West-Friese zeeheld Pieter Florisz in Hoorns museum blijkt origineel: ’Dit vertelt een heel verhaal’
Het onderzochte harnas in de museumzaal.
© Foto Westfries Museum

Het Westfries Museum heeft een ijzeren juweel. Zoveel is wel duidelijk, nu het harnas dat werd toegeschreven aan de West-Friese admiraal Pieter Florisz (1600-1658) ook daadwerkelijk origineel blijkt te zijn.

,,Er zijn altijd vraagtekens geweest of dit wel echt is geweest”, vertelt Eugene Bakker, educator bij het Westfries Museum. ,,Want vooral in de negentiende eeuw werden er veel kopieën gemaakt, omdat mensen dat toen heel mooi vonden.’’ Bakker raakte op de hoogte van een onderzoek dat curator Jeroen Punt van het Nationaal Militair Museum in Soest deed naar oude harnassen.

(tekst loopt door onder foto)

Harnas van West-Friese zeeheld Pieter Florisz in Hoorns museum blijkt origineel: ’Dit vertelt een heel verhaal’
Admiraal Pieter Florisz.
© Foto Westfries Museum

Er hangen her en der in kerken nog steeds onderdelen, stammend uit de tijd dat boven een praalgraf van een groot bevelvoerder hun harnas - of delen daarvan - werden uitgestald. ,,Hij benaderde ons of dit harnas ook in dat onderzoek mocht worden meegenomen”, stelt Bakker. ,,Nou, graag!”

Lengte

Het ’Hoornse’ harnas hoorde ooit toe aan het praalgraf, dat voor Pieter Florisz in 1659 in de toenmalige Grote Kerk werd gemaakt. Florisz, geboren in Monnickendam en bevelvoerder over de vloot van de Nederlanden, leverde slag tegen onder meer de Engelse en Spaanse vloten.

Het metalen harnas is niet bepaald klein. ,,Er gaat een hardnekkig verhaal dat de mensen vier eeuwen geleden veel kleiner van stuk waren dan nu”, weet Bakker. ,,Maar dat is echt niet zo. Ze hadden een gemiddelde lengte.”

(tekst loopt door onder foto)

Harnas van West-Friese zeeheld Pieter Florisz in Hoorns museum blijkt origineel: ’Dit vertelt een heel verhaal’
Educator Eugene Bakker bij het harnas: ,,Dit vertelt een heel groot verhaal.”
© Foto Mediahuis

In 1658 kwam het abrupte einde voor de admiraal, toen de Nederlandse oorlogsvloot de Denen bijstond in hun oorlog tegen de Zweden. Floris overleed tijdens het gevecht. Uit eerbetoon werd het lijk gebalsemd en in een kist met zilveren beslag terug naar Hoorn gebracht. Er kwam een staatsbegrafenis in Hoorn, en volgens tijdgenoten duurde het uren eer de complete rouwstoet voorbij was getrokken. Boven zijn praalgraf was een rouwkas aangebracht, met zijn harnas.

Zeeheld

In 1658 kwam het abrupte einde voor de admiraal, toen de Nederlandse oorlogsvloot de Denen bijstond in hun oorlog tegen de Zweden. Florisz overleed tijdens het gevecht. Uit eerbetoon werd het lijk gebalsemd en in een kist met zilveren beslag terug naar Hoorn gebracht. Er kwam een staatsbegrafenis in Hoorn, en volgens tijdgenoten duurde het uren eer de complete rouwstoet voorbij was getrokken. Boven zijn praalgraf was een rouwkas aangebracht, met zijn harnas.

Zeeheld

Jeroen Punt komt tot de slotsom dat Hoorn te maken heeft met een heus, origineel harnas. Dat heeft vermoedelijk ook aan de zeeheld toebehoord, al blijft het onduidelijk of dit ook tijdens de slag op de Sont is gedragen. In ieder geval is de fraaie helm volgens deze kenner eentje van het type ’gesloten Bourgondische stormhoed’.

Een kwaliteitsproduct, net als andere onderdelen van het harnas. Zeker gezien het stevige gewicht, aldus Punt. Om een indruk te geven: de helm weegt bijna 4 kilo, de borst- en rugplaat wegen samen 3 kilo. De helm heeft een kenmerkende pluimhouder. ,,Vermoedelijk is het door een van oorsprong Franse wapensmid gemaakt in een Nederlands atelier.” In de ogen van wapenexpert Punt is de geelkoperen gezichtsbeschermer en de uitstulping op de helmkam typerend voor de ’Franse’ stijl.

Het fraaie praalgraf en de rouwkas gingen in 1878 grotendeels verloren toen de kerk in vlammen opging. De kist met zilveren beslag kon nog wel worden gered, later kwamen een marmeren plaat en het harnas uit de puinhopen. Al bleek het laatste wel vervormd, als gevolg van de brand. Daarna zijn veranderingen aangebracht.

,,Dat was gebaseerd op onkunde”, vermoedt educator Bakker in het museum. ,,Mensen dachten misschien dat het niet meer compleet was. Daarom zijn er beenkappen bij gemaakt. Verder is er schade toegebracht aan de wapenhandschoenen, in een poging het wat ’authentieker’ te maken.

(tekst loopt door onder foto)

Harnas van West-Friese zeeheld Pieter Florisz in Hoorns museum blijkt origineel: ’Dit vertelt een heel verhaal’
De geelkoperen gezichtsbeschermer in de helm.
© Foto Westfries Museum

Opknapbeurt

Expert Jeroen Punt beveelt van harte aan juist dit harnas een grondige opknapbeurt te geven. ,,Aangezien er in Nederland weinig originele harnassen zijn overgeleverd, is dat zeer zeker de moeite waard.” Wat hem betreft worden de onderarmstukken en kniekappen als latere toevoegingen weggehaald. Of dat ook gaat gebeuren, is maar de vraag. Eugene Bakker: ,,Je kan ook zeggen dat de latere stukken ook weer iets toevoegen aan het verhaal.”

Houtsnijwerk

In een van de zalen van het Hoornse museum is veel terug te vinden over admiraal Pieter Florisz. Niet alleen zijn wapenuitrusting is bewaard gebleven: het museum heeft ook een eiken paneel in bezit gekregen. Dit fraaie houtsnijwerk is een voorstudie van het eigenlijke praalgraf dat er moest komen. De grote marmeren plaat die dit graf compleet maakte, heeft als afbeelding de slag op de Sont.

Maar dat harnas, dat verdient volgens liefhebber Eugene Bakker nu een ereplek: ,,Dit vertelt een heel verhaal. En het is de moeite waard om te vertellen.”

Meer nieuws uit West-Friesland

Meest gelezen