Premium

Oude Omringdijk bleek populair voor ophangen mensen

1/3

Wat je noemt een prettig uitstapje. In 1592 onderneemt een Hoornse wapensmid een tochtje met de schout, Sijvert Jorisz. De heren begeven zich richting de Wijmers, voor een kijkje bij de galg van Schellinkhout, waaraan ’de Spanjaards buiten Schellinkhout gehangen waren’: Rampentoerisme avant la lettre.

Want een galg, als finale straf voor de medemens, kwam in West-Friesland op meerdere plekken voor. Jan de Bruin van het Westfries Archief heeft op een rijtje gezet waar aan de hand van oude documenten en vooral de kaarten de vroegere versie van de ’hangplekken’ zich hebben bevonden. Wat opvalt, is dat bijna overal de Westfriese Omringijk de perfecte plek leek voor de machthebbers van weleer om een galg op te richten.

Zoals gezegd, aan de hand van verklaringen en teksten in de kluis van het Westfries Archief wordt duidelijk dat levensbeëindiging door middel van de strop her en der voorkwam.

Liefje

Zijn interesse werd gewekt toen hij meer achterhaalde over dienstmeisje Liefje Elberts, die in 1708 in Lambertschaag na de diefstal van juwelen een stolpboerderij in de brand had gestoken. ,,Liefje werd tot de dood veroordeeld”, vertelt De Bruin. Alleen had de stede Abbekerk geen galg. Dus kocht de gemeente een jaar later een stukje rietland aan om een galg te laten neerzetten. Omdat we de aankoopakte hebben kunnen terug vinden, hebben we deze plek weten te achterhalen.”

In datzelfde jaar - 1708 - stuurt de schepenbank van de stad Medemblik Jeuriaan Jeuriaensz vanwege diefstal naar de strop, Jeuriaen had namelijk al vaker het nodige gestolen en was opnieuw gesnapt.

De recidivist stierf aan de galg en daarna werd zijn lijk ’buijten op het galgevelt’ opgehangen.

Bungelend

Het gebeurde in de regio regelmatig dat iemand zijn levensloop bungelend aan de strop abrupt zag eindigen. Een galg, die moest op een plek - liefst ver buiten de dorpen of steden - staan waar het als afschrikwekkend voorbeeld zijn werk kon doen. ,,Echt jammer dat we geen afbeeldingen hebben van de galgen in de regio”, vindt De Bruin. ,,Ze staan alleen op sommige kaarten aangegeven, als extra oriënteringspunt.”

Daarnaast hadden ook veel plaatsen er nog een rad naast de galg staan. ,,Zodat het lijk als extra waarschuwing ook nog eens tijden tentoongesteld kon worden. Je leest regelmatig dat veroordeelden smeken of niet op het rad hoeven, maar een ’christelijke begrafenis’ mogen krijgen.”

Nog een galg die de aandacht trekt: een ’tijdelijk’ exemplaar dat de dijkgraaf en heemraden van Drechterland in het jaar 1764 op de Roode Steen in Hoorn laten bouwen. De heren ontdekken namelijk een grootschalige diefstal van dijkmateriaal. De rovers worden opgespoord en uit huis gehaald.

De schout eist domweg de galg, maar vanuit het toenmalige poldermodel komt er een alternatief. Een handjevol dieven dat in de handen van het gerecht valt - een deel vlucht op tijd - wordt eerst gegeseld, en moet dan met de strop om de nek op het schavot staan. Als ’toetje’ volgt er een brandmerk en verbanning.

Kinderboerderij

,,We weten dat Hoorn wel een eigen galg had, die stond aan de Galgenbocht aan de Westerdijk”, weet Jan de Bruin. ,,Ook die staat op een kaart ingetekend. Toch bijzonder dat juist op deze plek nu een kinderboerderij en plek heeft gekregen.”

Uiteindelijk kon dankzij onderzoek van het Meertens Instituut begin jaren zestig ook worden achterhaald waar de vroegere stede Westwoud zijn eigen galg had: tuinders werd gevraagd naar de oude kavelnamen, voordat de ruilverkavelingen alles overhoop zouden gooien. Een veldje, langs het Zittend richting de Blokdijk, had al eeuwen niet zomaar als naam ’De Galg’...

,,Er zijn dus ook hangplekken geweest die niet aan of op de Omringdijk waren”, weet de archivaris. ,,Deze konden we nog achterhalen, maar ik zou ook wel willen weten of plaatsen als Obdam, Spanbroek, Opmeer, Sijbekarspel of Hem/en Venhuizen een lokale galg hebben gehad.”

De Bataafse Republiek maakt in 1795 en einde aan het ophangen of het ’tentoonstellen’ op het rad. In 1811 gaat de rechtspraak over van de steden naar de overheid. Dan zijn alle galgen in West-Friesland overbodig geworden.

Zie ook: www.westfriesachief.nl

Martin Menger

Lees hier de digitale editie



Volg ons