Premium

Ziek worden van de vliegtuiglucht. Een nog niet bewezen beroepsziekte [video]

Ziek worden van de vliegtuiglucht. Een nog niet bewezen beroepsziekte [video]
Opeens staat de cabine vol rook. Dat is schadelijk voor de gezondheid.
Amsterdam

Letterlijk ziek worden van de lucht binnen in een vliegtuig. Dat is al duizenden piloten, cabinemedewerkers en passagiers overkomen. Wellicht slechts het topje van de ijsberg.

De strijd voor erkenning van de beroepsziekte Aerotoxic Syndroom wordt steeds heviger: meer onderzoeken en rechtszaken. In de tussentijd ontwikkelt het bedrijf Pall Aerospace in opdracht van Easyjet een filter om giftige stoffen uit de lucht te filteren.

Boeing heeft al de Dreamliner op de markt gebracht, een toestel dat wel schone lucht in de cabine blaast. Een concept dat Chinese vliegtuigfabrikanten nu overnemen.

Al zeker twintig jaar wordt er over gesproken, maar het is net als met roken, het duurt lang voor de schadelijke gevolgen zijn bewezen. En net als met roken niet iedereen kanker krijgt, wordt niet iedereen in een vliegtuig ziek van die vervuilde lucht. Vervuilde lucht ja, want de lucht die in de cabine wordt geblazen is niet vers.

Het is immers een drukcabine, zodat er altijd lucht naar binnen moet worden geblazen. Die lucht gaat echter via de motoren naar binnen en daar zit nu net het probleem. In de motoren komt ook olie vrij, die wordt door de hitte van de motor heet en komt als een oliewalm naar binnen. Het gaat daarbij om kleine hoeveelheden schadelijke chemische stoffen, waaronder organofosfaten zoals TCP.

Rook

Maar geregeld gaat het echt fout. Dan lekt de motor zoveel olie, dat de rookwolken de cabine in komen. Dat kan ook van de-icing komen. Of er hangt opeens een enorme ’natte sokken’ lucht.

Fume events noemen ze dat en die komen wereldwijd dagelijks voor. Bij British Airways werden in november vijftig fume events gemeld. American Airways kwam over heel 2019 zelfs tot 1644 incidenten, ofwel vijf per dag.

Met dank aan de social media laten passagiers die ook meteen weten en worden filmpjes gedeeld. Er zijn ook passagiers en cabinepersonen die flauw vallen, mensen die na aankomst naar het ziekenhuis moeten en piloten die snel hun zuurstofmasker moeten opzetten.

Niet iedereen wordt ziek. Dat hangt af van hoeveel stoffen al in het lichaam zijn opgeslagen en dat hangt weer af van eerdere blootstellingen en van je DNA. Deze stoffen kunnen schade veroorzaken aan hersen- en zenuwverbindingen, wat weer kan leiden tot verschillende vaak neurologische klachten.

„Wanneer we niets doen, dan is de huidige generatie van piloten en cabinepersoneel over dertig jaar ook ziek”, vreest Ap van de Kraats, die 36 jaar vloog voor KLM en Korean Air. Op zijn zestigste kwam hij ziek thuis te zitten. „Maar bewustwording onder frequente flyers is ook nodig.”

„Je leven kan al door één enkele vlucht worden vernield”, doelt John Hoyte op een zogeheten fume event. Piloot Hoyte takelde na een dergelijk incident lichamelijk helemaal af. „En het erge is dat vrijwel niemand iets doet. Maatschappijen en fabrikanten nemen het niet serieus. Boeing was al in 1999 gewaarschuwd”, stelt de oprichter van de Aerotoxic Association.

Rechtszaken

Het zogeheten Aerotixic Syndroom is (nog) geen erkende beroepsziekte. Toch procederen wereldwijd zieke passagiers en bemanningsleden tegen luchtvaartmaatschappijen, maar vooralsnog zonder resultaat. Zeker in Nederland nemen de vakbonden een afwachtende houding aan. Tot frustratie van Ap en zijn vrouw Annie de Vries. Samen met arts John Midavaine richtte het echtpaar de stichting Fly Aware op.

„Ik merk dat iedereen die nog in dienst is bij een airline, zich wel zorgen maakt, maar ook bang is. Ze durven hun bedrijf niet af te vallen. De luchtvaartmaatschappijen en vliegtuigbouwers zijn als de dood dat wanneer straks echt de relatie is gelegd tussen ziekteverschijnselen en de vervuilde lucht aan boord, dat ze dan schadeclaims krijgen”, benadrukt De Vries.

Dat moment van claims komt volgens Hoyte en het echtpaar Kraats steeds dichterbij. Er worden steeds meer onderzoeken gedaan (al ruim honderd gepubliceerd), congressen gehouden en rechtszaken gevoerd. In België is nu een groot onderzoek gaande met zeventig mensen. Daarbij wordt geprobeerd een relatie te leggen tussen hersenschade en de vliegtuigziekte.

De stichting Ikaros is vorig jaar opgericht en richt zich op onderzoek naar voortijdig overleden personeelsleden van vliegmaatschappijen. Tot nu toe zijn al vijftien post mortems uitgevoerd en verder onderzocht. De Bussemse arts Michel Mulder en hersenwetenschapper Dick Swaab zijn medeoprichters.

Easa

Daarnaast wordt gewerkt aan een Europese standaard voor schone lucht in de cabine. Dat zou dan onder andere met filters en detectie-apparatuur moeten worden nageleefd. Maar de Europese luchtvaartorganisatie Easa heeft daar bezwaren tegen.

Diezelfde Easa is al jaren bezig met een groot onderzoek naar giftige stoffen en het effect op het zenuwstelsel. In afwachting van dat ultieme onderzoek wacht de Tweede Kamer nog steeds af en boekt ook de NAC geen vooruitgang. Deze Nationale Adviesgroep Cabinelucht werd in juni 2015 opgericht met daarin Nederlandse luchtvaartmaatschappijen, vakbonden en onderzoeksinstituten.

Aan de Tweede Kamer was beloofd dat jaarlijks een rapportage zou worden gemaakt. Die zijn er nooit gekomen. „Na de rapportage van 2017 zijn er vaker bijeenkomsten geweest, deze verslagen zijn vertrouwelijk omdat het intern beraad betrof dat niet tot een advies heeft geleid.”

Commissievoorzitter Biesheuvel benadrukt dat er de laatste jaren weinig ontwikkelingen zijn geweest. „Het wachten is op het rapport van de Easa, dat is het grootste onderzoek dat ooit is gedaan. Dat zou na drie jaar klaar zijn, dus dit jaar. Maar ik heb begrepen dat er vertraging is.”

Fly Aware twijfelt aan de onafhankelijkheid van dat onderzoek en de NAC. „De Easa is immers nauw verweven met de industrie en de luchtvaartmaatschappijen. In de NAC zitten slechts industriële stakeholders, geen artsen en consumentengroepen.”

Filters

Is er dan helemaal niets tegen die vervuilde lucht te doen? Jawel. Filters, maskers en het ’schone’ toestel Dreamliner van Boeing.

Fly Aware en het internationale Aerotoxic Team adviseren speciale mondkapjes te dragen tijdens de start en landing. Dat is immers het moment dat de meeste stoffen naar binnen komen. Het staat wellicht vreemd, maar in deze tijd van het coronavirus valt het nauwelijks meer op.

Ziek worden van de vliegtuiglucht. Een nog niet bewezen beroepsziekte [video]

Er zijn ook fabrikanten druk bezig om filters te ontwikkelen die stank en giftige stoffen tegenhouden. Ingewikkeld, omdat het meer is dan een simpel filtertje. Bovendien moet zoiets goedkeuring krijgen van de vliegtuigbouwer. Ook is ieder vliegtuigtype weer anders. Easyjet heeft daarbij wel een zetje gegeven. Bij FlyAware denken ze dat dat onder druk is van een rechtszaak die twee piloten in Frankrijk hebben aangespannen tegen Easyjet.

Easyjet heeft daarvoor aangeklopt bij Pall Aerospace. Die heeft al filters voor de lucht die binnen de cabine wordt hergebruikt, zodat na een incident snel alle vieze luchten verdwijnen. Op de hele vloot van 331 Airbussen A320 komen die: de laatste acht nog dit jaar. Maar die giftige oliedeeltjes kunnen nog steeds in de cabine komen.

Pall werkt in opdracht van Easyjet nu aan speciale filters om dat probleem op te vangen. Op de grond zijn succesvolle proeven gedaan en later dit jaar komen testen aan boord. Dan kunnen ook die filters worden geplaatst.

KLM

En KLM dan? De nationale trots met ruim 9200 cabinemedewerkers en 2800 in de cockpit? Met miljoenen passagiers. KLM heeft al rechtszaken van een piloot en van een stewardess achter de rug. Beide claimden niet meer te kunnen werken als gevolg van het Aerotoxic Syndroom. KLM wees er op dat er geen wetenschappelijk bewijs is. Het is (nog) geen erkende beroepsziekte, moest ook de rechter vaststellen.

De ontslagen KLM stewardess had nog wel gevraagd om alleen op de Dreamliner te worden ingezet, maar roostertechnisch was dat voor KLM onhaalbaar. De Dreamliner van Boeing wordt door actiegroepen gezien als de enige echte oplossing voor het probleem. Bij dit nieuwe toestel wordt de lucht niet via de motoren aangezogen, maar via aparte luchtinlaten.

Ziek worden van de vliegtuiglucht. Een nog niet bewezen beroepsziekte [video]

Schonere lucht dus, al staat in de verkoopbrochures nergens een verwijzing naar het Aerotoxic Syndroom uit angst voor claims. Ook KLM rept in de aanprijzing van het toestel, waar er al 18 van in de vloot zijn opgenomen, nergens over de betere luchtkwaliteit. Bovendien heeft KLM ook nog gewoon andere types zoals de 777 en 737.

Concurrent Airbus heeft de A350 in de markt gezet met de optie om de lucht net als in de Dreamliner schoner aan te zuigen. Alleen koopt niemand die versie. Inmiddels zijn Chinese vliegtuigbouwers wel bezig een nieuw vliegtuigtype te ontwikkelen met een ’bleedfree-inlaat’, dus zoals de Dreamliner. Zetten straks de Chinezen dan toch de standaard?

Meer nieuws uit Amsterdam

Meest gelezen