Premium

Een Noordzeedam tegen de zeespiegelstijging. NIOZ-onderzoeker Sjoerd Groeskamp: ’Niemand lachte me uit. Heel verontrustend’

Een Noordzeedam tegen de zeespiegelstijging. NIOZ-onderzoeker Sjoerd Groeskamp: ’Niemand lachte me uit. Heel verontrustend’
Een schets van de Noordzeedam.
© Illustratie Sjoerd Groeskamp
’t Horntje

Een 637 kilometer lange dam die de hele Noordzee afsluit, kan als de zeespiegel over honderd jaar twee meter is gestegen vijftien Europese landen beschermen tegen overstroming.

Kosten: 250 tot 550 miljard euro. Het plan is even confronterend als reëel. ,,Ik hoop dat het niet nodig is, dat er tijdig klimaatmaatregelen worden genomen. Maar als de politiek dat niet voor elkaar krijgt, kan dit een goede optie zijn. Zie het als een waarschuwing’’, zegt de bedenker, de Texelse fysisch oceanograaf Sjoerd Groeskamp.

Het plan wordt door collega-wetenschappers uiterst serieus genomen. Het artikel dat Groeskamp er samen met de Zweedse hoogleraar meteorologie Joakim Kjellsson over schreef, wordt deze maand gepubliceerd in het gerenommeerde Bulletin of the American Meteorological Society.

Op een kaartje is ingetekend hoe de Northern European Enclosure Dam van het Franse Bretagne naar Zuid-Engeland loopt en vervolgens van Noord-Schotland naar de Orkney- en Shetlandeilanden en Bergen in Noorwegen.

Groeskamp somt de landen op waarvan de kustgebieden zo tegen de stijgende zeespiegel worden beschermd: Frankrijk, België, Nederland, Engeland, Schotland, Duitsland, Denemarken, de Baltische staten, Noorwegen, Zweden, Finland, Polen en Rusland tot en met Sint Petersburg. Inclusief de hoofdsteden Amsterdam, Kopenhagen, Edinburgh, Helsinki, Londen, Oslo, Riga, Stockholm en Tallin en grote steden als Bremen, Hamburg, Rotterdam en Den Haag. Momenteel wonen in het betreffende gebied 25 miljoen mensen.

Zoetwatermeer

De gevolgen van de Noordzeedam zijn immens. ,,Het getij in de Waddenzee zijn we kwijt, maar het wad zijn we evengoed kwijt, want de wadplaten komen met genoeg zeeniveaustijging constant onder water te staan’’, begint Groeskamp. ,,De Noordzee verandert in honderd jaar tijd in een zoetwatermeer zoals het IJsselmeer. Dat heeft grote, ongewenste gevolgen voor het ecosysteem en de biodiversiteit.’’

Om nog maar niet te spreken van de gewijzigde zeestromingen, die op zich ook weer invloed op het klimaat kunnen hebben, of de gevolgen voor bijvoorbeeld de scheepvaart en visserij.

,,Het duurt niet alleen heel lang voordat het een zoet ecosysteem is geworden, maar ook voordat de dam gebouwd is. De vissers zien het dus ruim op tijd aankomen en kunnen er rekening mee houden’’, legt Groeskamp uit.

Een Noordzeedam tegen de zeespiegelstijging. NIOZ-onderzoeker Sjoerd Groeskamp: ’Niemand lachte me uit. Heel verontrustend’
Sjoerd Groeskamp is onderzoeker bij het NIOZ op Texel.
© Foto René Pop

Ook voor de belangrijkste Europese havens Rotterdam, Antwerpen, Hamburg en Bremerhaven heeft de dam een enorme impact. Volgens Groeskamp valt daarbij te denken aan oplossingen zoals sluizen, maar ook aan de mogelijkheid om bij de dam nieuwe havens aan te leggen.

De diepte van de af te sluiten stukken zee zorgt voor een technische uitdaging. Zo is de zee bij Noorwegen ruim driehonderd meter diep. ,,Dat moet haalbaar zijn als er zoveel op het spel staat’’, aldus Groeskamp.

Hij heeft bij de berekening van de kosten gekeken naar de totale kosten inclusief de infrastructuur van de Maasvlakte en de grootste dammen ter wereld: onze Afsluitdijk en de iets langere Saemangeum-zeewering in Zuid-Korea.

De kosten van de Noordzeedam lijken erg hoog, maar vallen mee wanneer je ze verdeelt over de deelnemende landen, rekent Groeskamp voor. ,,Zelfs als de kosten twee keer zo hoog zijn als ik nu heb ingeschat, is dat maar een klein deel van het bruto nationaal product van die landen. Voor Nederland is dit veel goedkoper dan in eigen land aanpassingen doen om de zeespiegelstijging op te vangen.’’

Hij wijst ook op de enorme economische, sociale en culturele gevolgen die het alternatief, een volksverhuizing landinwaarts, met zich mee zou brengen.

Het hele idee van de Noordzeedam ontstond twee jaar geleden toen de op dat moment in Sydney wonende onderzoeker de feestdagen doorbracht bij zijn ouders in Den Hoorn op Texel.

,,We spraken over de mogelijkheid dat ik weer naar Texel zou verhuizen en hier een huis zou kopen. Toen besefte ik dat ik er niet zeker van was dat ik dat zou willen, vanwege de dreigende zeespiegelstijging. Ik bekeek de kaart van Europa en kwam op het idee van een dam. Toen ik me daar in had verdiept, heb ik een aantal meer gespecialiseerde collega-wetenschappers benaderd. Niemand lachte me uit. Dat was heel verontrustend. Maar nogmaals: die dam wil ik liever niet. Zie dit als een waarschuwing voor wat ons te wachten staat als we niks doen tegen klimaatverandering.’’

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.