Premium

Zaandammer moet bijstand aanvragen zonder telefoon: ’Onnodig moeilijk’

Zaandammer moet bijstand aanvragen zonder telefoon: ’Onnodig moeilijk’
René Polfliet.
© Foto Pascal Fielmich
Zaandam

Alles doe je tegenwoordig met een smartphone; eten bestellen, tijden van openbaar vervoer checken, Netflixen. Hoewel Nederlanders die door ziekte, schulden of werkloosheid in een vorm van bijstand terechtkomen, niet altijd toegang hebben tot een gloednieuwe smartphone. Maar wat nou als je in dat geval een regeling zoals bijzondere bijstand wil aanvragen? ,,Dan heb ik een DigiD nodig, en een nieuwere smartphone. Alleen kan ik die niet betalen.’’

René Polfliet (48) was weken bezig om zonder telefoon bijzondere bijstand te regelen. Hij wordt er helemaal gek van. „Iedereen zegt dat ik het moet loslaten, of dat ik iemand moet machtigen. Maar dit wil ik zelf kunnen doen. Ze maken het zo onnodig moeilijk.”

Het leven is niet makkelijk geweest voor René. Hij is in 1971 geboren in Den Helder en verhuisde in zijn jeugd rond in Zaanstreek-Waterland.

René ging al vroeg van school, hij wilde het leger in. „Uiteindelijk werd ik beroepsmilitair. Ik heb in Nederland en Duitsland in tanks gezeten. Maar die werden uiteindelijk wegbezuinigd, dus ben ik in de beveiliging gegaan.” Dat deed hij jarenlang bij het NH Hotel City Centre in Amsterdam.

Hemochromatose

„Op een gegeven moment voelde ik me niet lekker. Dus ging ik naar de huisarts, die het labelde als een burn-out. Ik had krampen in mijn borstkas en dat werd steeds erger. Uiteindelijk was ik zo ziek dat ik thuis moest blijven, terwijl ik graag weer aan het werk wilde. Ik vond mijn beveiligingsbaan ontzettend leuk - nu nog steeds, ik zou zo teruggaan”, vertelt René. Het zou jaren duren voordat de artsen vaststelden dat hij de erfelijke aandoening hemochromatose had. Én ASS, een vorm van autisme.

Deze diagnoses verklaarden voor René veel, maar het duurde te lang. „Ik heb drie jaar lang niet geweten wat ik precies had. Hemochromatose komt niet vaak voor bij mannen, dus het is bijna het laatste waar de dokters aan dachten. Door dat lange wachten ben ik mijn appartement in Wijk aan Zee, baan en vriendin kwijtgeraakt. Daarnaast heb ik zo lang op een wachtlijst gestaan voor therapie; ik ben pas afgelopen november begonnen met een traject.”

René krijgt voor zijn ASS een soort Concerta voorgeschreven, de kortdurende versie. „Het helpt me focussen, het is zo fijn om niet zo’n chaos in mijn hoofd te hebben. Maar deze zijn na een paar uur weer uitgewerkt, en kosten 50 euro per maand. Ik wil de versie hebben die langer duurt, maar dat kost weer meer.” Hierdoor heeft René bijzondere bijstand aangevraagd, vanwege zijn medische kosten.

Formulieren

Alleen heeft hij geen telefoon. En voor het aanvragen van bijzondere bijstand heb je in principe een DigiD nodig, die een sms-controle of nieuwe smartphone met de DigiD-app vereist als je wil inloggen. „Om gek van te worden. Waarom kan het niet gewoon per e-mail? Waarom is dit normaal?” vraagt René zich af.

Daarnaast is de sms-controle niet gratis. Dit jaar betaal je 0,138 euro bruto per succesvolle poging tot inloggen. „Dat wordt verder ook niet verteld door DigiD, wat eigenlijk niet kan. Het UWV wist het ook niet toen ik ernaar vroeg”, aldus René. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken is ’de financieringsafspraak bedoeld om de digitale overheid veilig, bruikbaar en toekomstvast te houden’.

Maatwerk

Een DigiD hebben is niet wettelijk verplicht, volgens een woordvoerder van de Rijksoverheid. Dat betekent dat instanties die een DigiD vragen, ook een andere (papieren) optie moeten bieden. „Ik kreeg van de gemeente Zaanstad een formulier dat ik dan moest opsturen. Maar daar moeten bewijsstukken bij van de verzekering en dergelijke, maar daarvoor heb je wéér een DigiD nodig”, vertelt René.

Hij heeft alles op papier moeten aanvragen, na een maand lukte dat eindelijk. Met hulp van het Sociaal Wijkteam Zaandam-Zuid. „Dat heb ik zelf moeten aanvragen, via de ombudsman zodat het Wijkteam mij meer kon helpen. Dat was wel maatwerk voor hen.”

De gemeente Zaanstad vindt het niet haar probleem dat het zo moeilijk is om zaken zonder DigiD te regelen, vertelt een woordvoerder. Daar is deels ook het Sociaal Wijkteam voor; in sommige gevallen helpt het team met formulieren opvragen en invullen. Het liefst loggen bezoekers tijdens het spreekuur in met hun DigiD, ’want dat is makkelijker.’

Veiligheid

Een woordvoerder van DigiD vertelt dat de controles via de telefoon nodig zijn vanwege veiligheidsredenen: „Er zijn mensen die hun gebruikersnaam en wachtwoord ergens opschrijven. Met een DigiD kan je bij je meest persoonlijke gegevens komen. Om te voorkomen dat dit misbruikt wordt, doen we een extra beveiligingscontrole via je telefoon.”

Er zijn plannen van het kabinet om het dit jaar makkelijker te maken om iemand te machtigen voor gebruik van DigiD. Ook zullen er meer Informatiepunten Digitale Overheid bijkomen, waar mensen met vragen over de digitale voorzieningen zoals DigiD terecht kunnen.

Arre Zuurmond, Ombudsman Metropool, ziet in zijn werkgebieden nauwelijks soortgelijke klachten als die van René Polfliet over DigiD en digitalisering.

„Je moet regelingen aanvragen via formulieren. Papier is inderdaad onhandiger, maar er is niet vreselijk veel aan te doen. Als we meerdere klachten hierover zouden hebben, dan zouden we wel onderzoek doen, maar dat is niet het geval. Zolang de digitale manier maar niet de enige is, je kan niet mensen die daar niet goed mee kunnen omgaan uitsluiten”, vertelt Zuurmond.

Optimistisch

De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) betoogde in 2017 dat er grenzen zijn aan de redzaamheid van mensen. ’Om die reden is het vreemd dat het systeem juist voor kwetsbare mensen zo ingewikkeld is,’ staat er op de website van Divosa.

Will Tiemeijer, wetenschappelijk medewerker bij het WRR, vertelt dat het systeem op die manier zo gegroeid is door de jaren heen. „Iedere beleidskoker maakt eigen regels, en niemand heeft goed overzicht van hoe ingewikkeld het wordt als je alles bij elkaar optelt. Elke instantie heeft een eigen potje geld.”

Communicatie

Tiemijer benadrukt dat het systeem niet met opzet zo is.

„Wij hebben onderzoek gedaan naar hoe de overheid communiceert. De boodschap van dat onderzoek was dat de overheid al erg lang en iets te makkelijk ervan uitgaat dat zolang je mensen maar informeert, het dan wel goedkomt. Dat is een vrij optimistische insteek. Er wordt meer van minima gevraagd, sommigen raken van al die informatie in hun post de kluts kwijt. Er is in Den Haag wel meer besef over de capaciteit van mensen. Een verstandige overheid houdt rekening met wat mensen op redelijke wijze aankunnen.” Daar is Arre Zuurmond het mee eens: „Het probleem ligt niet per se bij de digitalisering, maar bij de bureaucratische regelingen.”

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen