Premium

Bouw Beatrixbrug in Zaandam nam in de jaren vijftig slechts twee jaar in beslag

Bouw Beatrixbrug in Zaandam nam in de jaren vijftig slechts twee jaar in beslag
De Beatrixbrug in de jaren’60.
© Foto’s Gemeentearchief Zaanstad
Zaandam

Twee bruggen in het centrum van Zaandam die beide buiten gebruik zijn gesteld. Maandenlang geen autoverkeer mogelijk. Dat is in de historie van Zaandam nooit eerder vertoond.

Het begon op 23 september vorig jaar met de afsluiting voor alle verkeer van de Wilhelminabrug. De Dam tot Damlopers waren de laatste passanten. Vanaf zaterdag 11 januari is ook de Beatrixbrug uit de roulatie. Voor fietsers en voetgangers is er een noodoplossing met een pontonbrug tussen de Burcht en de kade bij het Zaantheater. Het autoverkeer zal zijn weg naar het centrum moeten zoeken via de Bernhardbrug en de Den Uylbrug. Als alles meezit zijn de werkzaamheden aan de Wilhelminabrug eind mei afgerond. Dat geldt niet voor de Beatrixbrug. Nu al staat vast dat de geplande afsluiting van vier maanden niet wordt gehaald. Volgens de provincie is eind juni een realistischer datum.

Ongemakken

Hoe anders pakte de gemeente Zaandam de zaken aan in de jaren vijftig en zestig. Pas na het gereedkomen van de Beatrixbrug in 1958 werd in 1963 de oude Wilhelminabrug vervangen. Kwestie van goed plannen. Die vervanging duurde overigens twee jaar. Maar dankzij de Beatrixbrug bleef het centrum van Zaandam bereikbaar voor alle verkeer, ook al ging dat gepaard met ongemakken, want de brug stond dagelijks gemiddeld tweeënhalf uur open voor het scheepvaartverkeer.

De bouw van de Beatrixbrug was destijds een indrukwekkend staaltje van efficiëntie en nam slechts twee jaar in beslag. Vanaf de eerste paal op 22 januari 1957 tot de opening op 3 december 1958. De brug maakte deel uit van een ingrijpend saneringsplan voor de binnenstad dat volgens de opvattingen van toen een einde zou maken aan alle verkeersproblematiek. Zaandam groeide in de jaren vijftig spectaculair aan de oostkant. En al die nieuwe bewoners gingen met regelmaat naar het westelijk deel van de stad. De oude, smalle in 1903 gebouwde Wilhelminabrug kon al die drukte niet aan.

Al in 1950 schreef dagblad De Typhoon in overleg met de toenmalige wethouder M. Plooyer van Openbare Werken een prijsvraag uit: ’Burgers van Zaandam, wie ziet een afdoende oplossing voor dit verschrikkelijke probleem van de brug der zuchten?’ Bruikbare tips leverde de prijsvraag niet op. Ir. W. Zuurmond van de gemeente Zaandam kwam uiteindelijk met de oplossing: twee bruggen aan weerszijden van de Wilhelminasluis.

Eigentijds

Het gemeentebestuur van Zaandam maakte op 30 november 1954 de planning bekend voor het ingrijpende Plan Nieuwe Dam. Dat plan omvatte de bouw van de Beatrixbrug, een nieuwe, eigentijdse Wilheminabrug en nieuwe toegangswegen. Het betekende onder meer de sloop van nagenoeg de gehele, oude Peperbuurt aan de oostkant van de Zaan omdat het plan uitging van een infrastructuur waarin de Gedempte Gracht allereerst werd doorgetrokken naar de Provincialeweg en vervolgens rechtstreeks zou aansluiten op de H. Gerhardstraat.

Op 29 december 1955 ging de gemeenteraad akkoord met de bouw van de Beatrixbrug. De kosten werden geraamd op 3,5 miljoen gulden. Er werd haast gemaakt met de aanleg van de brug. Op 22 januari 1957 ging de eerste paal de Zaanbodem in en in februari en maart werd er dag en nacht geheid met vier varende heibakken om de 432 betonpalen van 16 tot 22 meter de grond in te dreunen.

Jumbo

Op 22 en 23 mei 1958 volgde de ’grote stort’ waarbij veertig uur non-stop beton werd gestort. Met de bok Jumbo werd een week later de twaalf meter lange en tweehonderd ton wegende basculebrug op zijn plaats gehesen.

Bouw Beatrixbrug in Zaandam nam in de jaren vijftig slechts twee jaar in beslag
De ‘grote stort’. Het aanbrengen van het betondek, mei 1958.

De brug was bouwtechnisch een kunstwerk dat er zijn mocht met vier rijbanen voor het autoverkeer en fiets- en wandelpaden. Qua grootte was de brug een buitenbeentje in de Zaanstreek die oogde als een bouwkundige symfonie van zand, grind, staal en beton. Een paar cijfers: voor de onderbouw verwerkte NV Van Splunder’s Aanneming Mij te Ridderkerk een miljoen kilo cement, vijftienhonderd kubieke meter zand, 2.060 kubieke meter grind, 390.000 kilo betonstaal en 152.000 metselstenen.

Opruimactie

De brug die een einde zou maken aan de verkeerschaos in het hart van Zaandam, ging gepaard met een enorm opruimactie. De oostkant had het meest te lijden. Paadjes en straatjes verdwenen om ruimte te maken voor de huidige Peperstraat. Ook aan de westkant ging de doorbraak naar de Westzijde en de Gedempte Gracht gepaard met de sloop van diverse panden. Het pand van Vroom & Dreesmann ging tegen de grond, evenals de herenmodezaak van Van ’t Kaar, Trico Zaan, Kuijk’s galanterieën en apotheek Van Sante. Na de ingebruikname van de brug moest het gespaarde pand van De Gruyter er alsnog aan geloven omdat de uitspringende zaak het verkeer te veel belemmerde.

Bouw Beatrixbrug in Zaandam nam in de jaren vijftig slechts twee jaar in beslag
Het inhangen van de brugklep, eind mei 1958.

In juli 1958 gaf het koninklijk huis toestemming de brug te vernoemen naar een lid van de koninklijke familie. Op 3 december 1958 werd de brug officieel geopend. Minister van Volkshuisvesting en Wederopbouw, ir. H. Witte, hield een speech in de raadszaal van het voormalige gemeentehuis waarna hij, samen met burgemeester G. Franken en diens eega, de nieuwe brugverbinding inspecteerde. Duizenden Zaankanters volgden in hun kielzog.

Vorstverlet

De gehele operatie van het Plan Nieuwe Dam nam in totaal ruim zes jaar in beslag. Eind november 1962 deelde wethouder D. Metselaar de raad mee: ’Als alles meewerkt kunnen wij op Nieuwjaarsdag van de Gedempte Gracht over de Beatrixbrug rechtdoor rijden naar de H. Gerhardstraat’. Er werd nog hard gewerkt aan de bestrating, ook tijdens de latere vorstperiode. Dat gebeurde in een overdekte verplaatsbare hal van veertig bij negen meter, afgedekt met dekkleden en verwarmd met gasflessen. Vorstverlet was er voor de stratenmakers niet bij.

Bouw Beatrixbrug in Zaandam nam in de jaren vijftig slechts twee jaar in beslag
Bruggenbouwers op de kiek.

De Beatrixbrug die in 1958 nog werd gezien als de oplossing van de verkeerscirculatie in het centrum van Zaandam heeft die functie zo’n dertig jaar kunnen waarmaken. Na de opening van de Dr. J.M. Den Uylbrug in december 1990 trad een nieuw gemeentelijk plan in werking: het Zaancentrumplan. Dat omvatte het autovrij maken van de Gedempte Gracht, de komst van het Damplein en het weren van autoverkeer uit de binnenstad. Op vrijdag 20 juni 1991 reden er voor het laatst auto’s over de Gedempte Gracht.

Taboe

De Beatrixbrug werd eveneens taboe voor auto’s, althans overdag van 12.00 tot 18.00 uur en op koopavonden. En dan nog in slechts één rijrichting: van oost naar west. Dat leidde weer tot protesten van winkeliers in het centrum die verlies aan klandizie vreesden. Sindsdien fungeert de uit de gratie geraakte brug als een veel te groot uitgevallen fiets- en busbrug. En dat hadden de plannenmakers van de jaren vijftig nooit kunnen bevroeden.

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen