Premium

Ruiterstandbeelden worden steeds populairder

1/2

Ruiterstandbeelden. Een fenomeen uit vervlogen tijden? Helemaal niet. De laatste jaren worden wereldwijd nog steeds vele ruiterstandbeelden opgericht.

Kees van Tilburg (73) weet alles van ruiterstandbeelden. Al vijftien jaar reist de inmiddels gepensioneerde accountant de wereld over om ruiterstandbeelden vast te leggen. Samen met zijn vrouw een tot twee verre reizen per jaar. Daar tussendoor met de auto door Europa.

Wat hem vooral boeit zijn de verhalen achter het beeld: de ruiter, het land of de stad. „Als ik naar een land ga, bestudeer ik eerst uitvoerig de geschiedenis van dat land. Daarna breng ik in kaart waar de beelden staan om vervolgens een route uit te stippelen.”

Zo heeft hij al 56 landen bezocht. „In Noord-Korea en Turkmenistan ben ik zelf niet geweest. In Noord-Korea staan meer dan levensgrote ruiterstandbeelden van Kim Il-sung en Kim Jong-il als recente voorbeelden van zelfverheerlijking. In Turkmenistan staat slechts één ruiterstandbeeld. Dat voormalige Sovjetland wilde graag nationale trots uitstralen, maar heeft eigenlijk geen helden. Vandaar dat de huidige president of moet ik zeggen dictator Berdimuhamedow een imponerend ruiterstandbeeld van zichzelf heeft laten ontwerpen dat bovenop een twintig meter hoge marmeren rots is geplaatst.”

Telling

Zijn eerste beeldenfoto maakte hij in 1981. Het verzamelen nam pas echt een vlucht nadat hij een bericht las uit de New York Times van 1899. Ene S.H. Kaufmann had toen een poging gedaan alle ruiterstandbeelden in de wereld in kaart te brengen. „Hij kwam op 285. Daarna heeft niemand meer een dergelijke poging gedaan. Voor mij voldoende reden om de beelden zelf in kaart te brengen en te fotograferen, al heb ik na 2003 het meeste nog eens overgedaan met een digitale camera.”

Al die beelden staan op zijn website www.equestrianstatue.org en nu is er ook een boek. Om het onderwerp beheersbaar te houden, moest hij het begrip ruiterstandbeeld definiëren. „Zo moet het beeld in de openbare ruimte staan en minimaal levensgroot zijn. Je moet er ook omheen kunnen lopen en de persoon moet hebben bestaan. Het moet ook het originele beeld zijn, dus niet een kopie zoals dat van Willem II dat bij het Binnenhof in Den Haag staat. Het originele beeld staat immers in Luxemburg.”

Naakt

Er zijn heel veel ruiters te paard die in de categorie ruiterbeeld vallen. „Mijn vrouw vindt de Fine Lady in het Engelse Banbury het mooiste beeld. Maar dat is de ’koningin van de maand mei’ uit een Engels rijmpje. Dat is dus geen bestaand persoon, net zomin als Godiva die naakt op een paard zit in Coventry. Ook een algemeen beeld zoals ’paard met ruiter’ dat in Beverwijk staat, voldoet niet aan de omschrijving van ruiterstandbeeld. Of neem de mooie ruiterbeelden van Marino Marini. Genoeg reden om een hoofdstuk in mijn boek te wijden aan deze ruiterbeelden.”

Uiteindelijk heeft Van Tilburg tot nu toe 1194 ruiterstandbeelden op een rij gekregen. Maar nog altijd krijgt hij tips over ontbrekende exemplaren, worden nieuwe beelden neergezet of weer weggehaald. „Van Wilhelm I waren 66 ruiterstandbeelden, maar daar zijn er nog 15 van over. Tijdens de oorlog zijn er veel gesneuveld.

Een beeld van Saddam Hoessein werd in 2003 opgeblazen en twee jaar geleden werd het omstreden beeld van generaal Forrest in de VS weggehaald. „In Spanje is bij wet bepaald dat alle beelden van dictator Franco weg moesten, al zal er vast nog wel ergens een in een kazerne staan. Onzin eigenlijk dat vernietigen. Ieder land kent immers zijn zwarte bladzijden. Daar moet je niet voor weglopen. Laat ze maar staan als waarschuwing, desnoods op een plek achteraf”, bepleit hij.

Wilhelmina

In Nederland hebben we vooral zeehelden, maar die zitten niet te paard. „Daarom staan er in Nederland weinig ruiterstandbeelden. Ik kom niet verder dan zeven. Een daarvan is dit aardige beeld van een jonge Wilhelmina te paard”, wijst hij op het beeld aan het Amsterdamse Rokin. Het staat een beetje onopvallend aan de kop van het water.

Het is ook een van de weinige vrouwen te paard. Bij slechts 60 van de 1192 beelden gaat het om een vrouw. De Franse heldin Jeanne D’Arc voert de lijst aan, maar de Indiase vorstin Lakshmibai scoort ook hoog. Zij wordt meestal te paard neergezet met haar kleine zoon op haar rug gebonden. „De ruiterstandbeelden in India uit de koloniale tijd zijn ofwel teruggestuurd naar Engeland of wat weggestopt, zoals van Edward VII dat in de dierentuin van Mumbai staat.”

De laatste jaren worden veel nieuwe ruiterstandbeelden neergezet. Vooral in de voormalige delen van de Sovjet Unie en Joegoslavië. Dat levert soms ook ruzie op, zoals rond het beeld van Alexander de Grote in Skopje, waarvan de Grieken zeggen dat het hun held is.

China claimt Dzjengis Khan, maar Mongolië laat er ook geen twijfel over bestaan dat deze militaire leider hun held is. Daar staat bovenop een museum een veertig meter hoog beeld. „Via de achterbenen kun je met een liftje omhoog en daarna kom je met een trap op het hoofd van het paard. Rond het ruiterbeeld moeten nog eens 1.000 bronzen krijgers komen. Ik ben ook in het fabriekje geweest waar ze die maken. Wanneer je 10.000 dollar betaalt krijgt een van die krijgers jouw gezicht.”

Maar dit beeld in Mongolië blijft niet lang het hoogste ruiterstandbeeld ter wereld. Voor de kust van Mumbai in India wordt gebouwd aan een ruiterstandbeeld van maar liefst 126 meter hoog.

In eigen land is het meest recente beeld in 2019 gemaakt van de graaf van Horne. Dat krijgt in Weert een plek. Nabij zijn eigen woonplaats is Van Tilburg een actie gestart om een ruiterstandbeeld in Ouderkerk te krijgen. De discussie is nu of dat een beeld van Gijsbrecht van Amstel moet worden of van Floris de Vijfde. „Zo blijft de streekgeschiedenis levendig.”

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.