Premium

Topscheidsrechter Björn Kuipers en stressexpert Suzan Kuijsten zijn ’gek op stress’

Topscheidsrechter Björn Kuipers en stressexpert Suzan Kuijsten zijn ’gek op stress’
© Foto

In een split second beslist hij over rood of geel, goal of niet, wel of geen penalty. Voor het oog van een kolkend stadion en miljoenen tv-kijkers.

Topscheidsrechter Björn Kuipers weet wat presteren onder hoogspanning is, met een hartslag van 160 per minuut. ,,Ik ben gek op stress. Anders kun je ook niet in een stadion fluiten met 80.000 man publiek en honderden miljoenen tv-kijkers. Maar hoe zorg ik nou dat ik niet teveel stress krijg? Allereerst door met de juiste mensen te werken, maar ook door geregeld afleiding te zoeken.”

Hij is een van de sprekers tijdens het Stresstival in De Duif in Amsterdam. De historische kerk aan de Prinsengracht in Amsterdam is deze donderdagmiddag gevuld met bezoekers die zich beroepsmatig bezighouden met stress. De heersende opvatting? Stress is slecht, het vergalt je werkplezier, veroorzaakt spanningen op de werkvloer en je kan er ziek van worden.

,,We hebben allemaal stress nodig om te presteren en het maximale eruit te halen”, is het verhaal dat Kuipers daar lijnrecht tegenover zet. ,,Tijdens een wedstrijd moet je in een split second een beslissing nemen. Je kunt er niet heel lang over nadenken. Just do it.” Dinsdag floot Kuipers, in het dagelijks leven supermarktondernemer, zijn 150ste internationale wedstrijd: het duel tussen Olympique Lyon en Benfica in de groepsfase van de Champions League. ,,Nu voel ik alleen gezonde spanning.”

Bijna overgeven

Dat was aan het begin van zijn carrière als scheidsrechter in het betaalde voetbal wel anders. ,,Ik moest bijna overgeven voor de wedstrijd. Zoveel spanning, zoveel stress. Dat was niet gezond. Ik sliep dagen niet. Maar ik ben veranderd, ook als ondernemer, ik heb nu veel meer ervaring, meer senioriteit.”

Zijn geheim? Samenwerking. ,,Winnen doe je samen. Björn Kuipers is een zero zonder zijn team.” Hij doelt op zijn medewerkers van zowel zijn Jumbo-filiaal als zijn vaste assistenten op het veld en de VAR. ,,Je staat met 22 spelers in de catacombe, spelers als Messi en Ramos. Je hebt moed en durf nodig om beslissingen te nemen.”

Kuipers doet zijn jasje uit. Wie heeft er verstand van voetbal, wil hij weten. Slechts een paar handen gaan de lucht in. Toch hangt het publiek aan zijn lippen. Ademloos kijken ze naar beelden van topwedstrijden waarin de Nederlander cruciale beslissingen moest nemen. Zo moest hij eens in de 93ste minuut een doelpunt afkeuren, dat hij nota bene eerst had goedgekeurd, waardoor Polen niet haar het WK ging. ,,Je moet niet bang zijn.”

Adrenaline

Indrukwekkend is de communicatie tussen Kuipers en zijn assistenten via de ’oortjes’. De adrenaline spat van de stemmen.

Topscheidsrechter Björn Kuipers en stressexpert Suzan Kuijsten zijn ’gek op stress’

Bij honderd procent geel trekt hij een kaart uit zijn broekzak voor, bij overtuigend rood uit zijn achterzak. ,,Maar er zijn momenten dat ik het niet weet. Dat ik spanning voel. Potverdikke, wat moet ik doen?” In die gevallen tovert hij zijn boekje tevoorschijn. Met geel én rood. ,,Zo koop ik tijd en kan ik overleggen met mijn team.”

Zelfvertrouwen is een sleutelwoord van de topscheids. ,,Geloof in jezelf en straal dat uit.” En heb plezier in je werk en zorg dat je fit bent, zegt de afgetrainde Kuipers. ,,Je kunt alleen maar winnen als je de juiste voorbereiding treft.”

Stress is dus helemaal niet slecht? ,,Nee joh, stress is top”, zegt organisator Suzan Kuijsten van het Stresstival voordat ze het podium opgaat. ,,Het geeft je extra energie en focus. Dankzij stress kan ik nu tussendoor allerlei vragen van journalisten beantwoorden, op tijd komen, dingen regelen. We zijn gek op stress.”

Burn-outs

Stressexpert Suzan Kuijsten wil haar publiek een andere kijk op stress geven. Stress krijgt volgens haar ten onrechte de schuld van het almaar oplopende aantal burn-outs. ,,De Wereldgezondheidsorganisatie noemt stress de gezondheidsepidemie van de 21ste eeuw. 1 op de 8 werknemers in Nederland heeft een burn-out. Stress wordt beroepsziekte nummer 1 genoemd. Maar niet stress is het probleem, het gebrek aan herstel, dát is het probleem. Als je altijd maar strest en niet voldoende herstelt, heb je hét recept voor een burn-out in handen.”

,,Stress is hartstikke functioneel”, jubelt ze. ,,Zolang je er maar geen misbruik van maakt. We doen net of stress een ’all you can eat-buffet’ is. Maar het buffet moet af en toe bevoorraad worden. Net als je telefoon, die moet ook in de oplader. Anders gaat -ie leeg en heb je er helemaal niks aan. Zo is het ook met stress. Je moet daarna weer energie opbouwen. Anders helpt stress jou niet meer om een topprestatie te leveren.”

Slechter slapen kan een symptoom zijn van gebrek aan herstel, zegt Kuijsten. Hetzelfde geldt voor ’grenzeloos’ gedrag als meer roken, meer drinken en overal ’ja’ op zeggen. ,,Je gaat slechter voor jezelf zorgen. Je wordt dikker, lelijker, ongelukkiger, kribbiger, je kan niks meer onthouden. Je bent vaker ziek en krijgt lichamelijke klachten als nekpijn en hoofdpijn”, dreunt ze op. ,,,En je gaat op maandag al roepen ’ik ben zo toe aan het weekend’. De chaos in je hoofd, zie je ook terug in de chaos op je bureau. Je kan steeds minder goed prioriteiten stellen. Nee, je wordt er niet vrolijk van.”

Volle bingokaart

Als Kuijsten de symptomen tijdens een lezing opsomt hoort ze na afloop vaak ’ik had een volle bingokaart’. ,,En dan vragen ze me: ’Moet ik iets doen?’ Uh ja. Nu kun je nog relatief makkelijk ingrijpen. Terwijl als je doorracet de wielen ervan af gaan vliegen. Dan heb je echt een probleem. Gemiddeld zijn mensen met een burn-out acht maanden thuis. Dat wil je niet”, zegt ervaringsdeskundige Kuijsten. ,,Ja hoor, been there, done that, daarom weet ik er zoveel van af.”

Dus ga ’slim stressen’, zegt Kuijsten. ,,Laat stress vóór je werken. Het gaat om focussen, laat je niet afleiden, ga single-tasken en sluit prikkels uit - eventueel met een koptelefoon op - dat is extreem belangrijk om goed te kunnen stressen.” Of de tip van de Vlaamse breinexpert Elke Geraerts om toch doelgericht te werken als je in een kantoortuin werkt. ,,Als je aan het jagen bent op een olifant, laat je niet afleiden door de konijnen.”

Topscheidsrechter Björn Kuipers en stressexpert Suzan Kuijsten zijn ’gek op stress’

En maak de pauze heilig. Kuijsten: ,,Gewoon even wandelen of niksen.”

Verpletterende indruk

Het is zaak ’goed voor je stress-systeem te zorgen’. ,,Wie hard werkt, moet ook hard uitrusten”, vervolgt Kuijsten. ,,Maar hard werken wordt voortdurend ’gepusht’ en uitrusten juist ’gehackt’. We zitten midden in een digitale revolutie. We zijn overal te allen tijden bereikbaar, moeten overal op reageren. We moeten een verpletterende indruk op Instagram maken. We moeten de geweldigste baan van de wereld hebben. Ons stresssysteem staat heel veel aan.”

Haar gouden tip? ,, Doe eens gek; ga op tijd naar bed. Saai hè! Joep Zoetemelk zei het al, dat hij de Tour de France in zijn slaap had gewonnen. En Sven Kramer is zo groot geworden omdat hij weet hoe hij moet herstellen.

Zet ’Bommen’ in je agenda; Bewuste Ontspan Momenten. Ga schemeren. Door tijdens de overgang van licht naar donker gewoon even in een stoel te zitten en laat dan de dag van je afglijden. Wij racen maar die avond in, want we moeten nog heel veel leuke dingen doen; sporten, met vrienden eten. Niet beseffend dat die leuke dingen óók energie kosten. Ik zeg wel eens, we moeten ons leven niet opleuken, maar ’opsaaien’.”

Schildpad

Volgens Kuijsten worden steeds meer bedrijven wakker. ,,Een bedrijf in Brugge zet maar twee keer per dag de server aan en alleen dan kan je mailen. De rest van de dag niet.”

,,Herstellen is geen luxe maar een noodzaak”, vervolgt ze. ,,Laten we dat herstel echt heel belangrijk maken. Doe als een schildpad, trek af en toe al die pootjes in. Even niks.”

Annemarie de Jong

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.