Premium

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject

1/3

Wat is er nodig om waterschappers - doenige polderjongens - enthousiast te krijgen voor archeologie? Een spectaculaire vondst. Zoals op Wieringen.

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject
Pijlpunt, voor- en achterzijde.

Als een topstuk ligt het resultaat van fijnzinnige opgravingen in de polder Waard-Nieuwland tussen de mannen in: twee pijlpunten van zo’n tienduizend jaar oud. Jan Zijp en Imre Burgering van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier kunnen hun ogen er bijna niet van afhouden.

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject
De tweede pijlpunt, van vuursteen.

Archeoloog Jeroen Mendelts vertelt honderduit over de zeldzame ontdekking. ,,Ze zijn van vuursteen, gebruikt door jagers die hier woonden of door dit gebied trokken.”

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject
Doordringen tot de Wieringer zandlaag. Twee meter daaronder ligt het keileem waarop Neanderthalers liepen.

Al het gegraaf in het oeroude keileem zadelt het waterschap op met extra kosten. En met vertraging bij een miljoenenproject. Lastig, maar Zijp en Burgering beseffen dat Wieringer bodemschatten extra geld en tijd verdienen.

Aanpasssen

Het ingrijpende plan voor verbetering van de waterhuishouding op Wieringen is daarom aangepast, in nauw overleg met de gemeente Hollands Kroon en archeologisch onderzoeksbureau RAAP.

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject
Sleuven van elk twintig meter lang in de polder Waard-Nieuwland.

Natuurlijk kregen Jan Zijp en Imre Burgering bij projecten vaker te maken met archeologen. ,,Maar zo’n vondst hebben we nog nooit meegemaakt”, zeggen zij. Jeroen Mendelts knikt. ’Zeldzaam’ noemt hij de vondst. Mendelts werkt bij RAAP. Dat bedrijf voerde dit voorjaar het eerste onderzoek in de polder Waard-Nieuwland uit.

Op verschillende plaatsen in het boerenland zijn 23 sleuven gegraven. Dat waren bepaald geen kuiltjes: elk twee meter breed en twintig meter lang. Bij elk hapje uit de grond raakten de archeologen steeds enthousiaster. Minutieus werd er op de akker gezeefd. De eerste resultaten leidden deze zomer tot een vervolgonderzoek.

Ook waterschap blij met zeldzame archeologische vondst op Wieringen, ondanks extra kosten en vertraging miljoenenproject
Werkzaamheden van het waterschap bij de Wierdijk.

Er zijn toen in de polder Waard-Nieuwland vijf putten gegraven. Twee langs de Wierdijk tussen Hippolytushoef en Oosterland, drie langs het Amstelmeerkanaal bij de Burgerweg. In sommige putten groeven de archeologen tot een diepte van anderhalve meter. Ze stopten bij het zand.

Neanderthalers

Jeroen Mendelts: ,,Twee meter onder dit zand liepen Neanderthalers op het keileem. Dan praat je over 200.000 jaar geleden. Een fascinerende gedachte.” En nu knikken op hun beurt de twee mannen van het waterschap. Wat nu na behoedzaam graven boven kwam te liggen, verdween zo’n 10.000 jaar geleden uit het zicht.

Het keileem ontstond toen ijs uit Scandinavië niet te houden was. Keileem bleef achter op Wieringen, en op Texel. Beide gebieden danken daar hun glooiingen aan, met opvallende bulten.

Duizenden jaren verloor Wieringen vele bunders aan het woeste water. Dat deel werd ruim anderhalve eeuw geleden, in 1846, de polder Waard-Nieuwland. Een nieuwe polder van bijna vijfhonderd hectare, maar dus ook weer niet zo nieuw.

Het had weinig gescheeld of de bijzondere pijlpunten van vuursteen uit de periode 12.000 tot 7.000 jaar voor Christus waren voor altijd schuil gebleven. De polder Waard-Nieuwland was lange tijd in beeld als Wieringerrandmeer. Dit prestigieuze plan verdween bijna tien jaar geleden definitief in de prullenbak.

Jarenlang werd de polder aan haar lot overgelaten en trad er hier en daar verpaupering op. Nu moet Waard-Nieuwland uitgroeien tot een hoogwaardig agrarisch productiegebied, en daar is een goede waterhuishouding voor nodig.

Acht miljoen

Bijna acht miljoen euro steekt het hoogheemraadschap in de polders Waard-Nieuwland, Oosterlanderkoog en Gesterkoog. Ruim de helft van dit bedrag is Europese subsidie. Gesterkoog is klaar, Waard-Nieuwland is in uitvoering en Oosterlanderkoog moet begin volgend jaar starten.

Nieuwe brede sloten, extra stuwen, dammen en inlaten, twee nieuwe poldergemalen, daaraan gaat het meeste geld op. De vertragingen en aanpassing door het archeologisch onderzoek kosten Hollands Noorderkwartier zo’n kwart miljoen euro extra.

,,Het watersysteem moet voldoen aan de huidige eisen van landgebruikers. Dus water bij hevige buien snel afvoeren en voldoende water bij droogte inlaten”, legt Jan Zijp uit. Dat betekent onder meer nieuwe sloten graven en bestaande sloten verbreden. Ze krijgen een breedte van tot vijftien meter, met een diepte van vier meter onder NAP. De investeringen in de Oosterlanderkoog (vijfhonderd hectare) moeten ook een einde maken aan wateroverlast waar veehouders op hun weiland vaak mee te maken hebben. Door de aanpassingen worden enkele hoofdwaterlopen niet of minder verbreed. Daar is gekozen voor andere oplossingen.

Het archeologisch onderzoek in Waard-Nieuwland is afgelopen. De pijlpunten, brokken vuursteen en restanten van houtskool worden in alle rust verder onderzocht en gedocumenteerd. Mendelts en zijn collega’s zullen niet meer komen in Waard-Nieuwland. Hij noemt de vindplaatsen van de pijlpunten ’zeldzaam gaaf’. ,,De grondlagen zijn hier niet verstoord. Dat is mede te danken aan de laag veen die er nog steeds aanwezig is. Hoe gaaf en hoe rijk ook, andere archeologische rijkdommen blijven in de grond bewaard. ,,Dat is de beste conservering. Meer opgravingen en onderzoek zijn voor volgende generaties. Met betere technieken.”

De vuurstenen pijlpunten krijgen een plek in Huis van Hilde, het archeologisch centrum in Castricum van de provincie. Misschien dat daar ook vondsten uit de Oosterlanderkoog terecht komen. In deze Wieringer polder moet nog archeologisch onderzoek komen. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gaat ook in deze polder de waterhuishouding verbeteren.

Meer nieuws uit Schagen e.o.

Meest gelezen