Premium

Over hoe het leven op aarde is ontstaan, lezing van Adrie Winkelaar in Grote Kerk

Over hoe het leven op aarde is ontstaan, lezing van Adrie Winkelaar in Grote Kerk
,,De wetenschap heeft zich zo ver ontwikkeld dat we nu bijna alles zeker weten over het leven op aarde’’, zegt Adrie Winkelaar.
© Archieffoto Ronald Goedheer
Beverwijk

Mensen fantaseren erop los, maar Adrie Winkelaar gaat volgende week woensdag een keer goed uitleggen hoe het leven op aarde is ontstaan. ,,De wetenschap weet inmiddels alles daarover. Ik ga dat op een begrijpelijke manier vertellen.’’

Winkelaar houdt zijn lezing in de Grote Kerk van Beverwijk, maar het wordt geen religieus verhaal. ,,Het is gênant dat er zo veel kennis over is over het ontstaan van het leven, en dat mensen nog steeds teruggrijpen op oude verhalen, op een oud boek van tweeduizend jaar oud. De wetenschap heeft zich inmiddels zo ver ontwikkeld dat we nu bijna alles zeker weten over het leven op aarde.’’

Chemicus

Winkelaar is van huis uit chemicus, hij werkte tot zijn pensionering bij Akzo Nobel. ,,Ik ben blijven studeren na mijn pensioen. Nu ben ik al een tijdje bezig met de studie biochemie, de scheikunde van het leven. Ik denk dat ik het begrijpelijk kan vertellen. Ik moest vroeger bij Akzo ook al complexe organische verbindingen op een simpele manier uitleggen aan klanten, verkopers en managers.’’

Winkelaar bouwt zijn populair-wetenschappelijke verhaal op in vier stappen, zegt hij. ,,Het begint met het ontstaan van de aarde, met de materie en de energie. Dat is 4,5 miljard jaar geleden.’’ Het is een verhaal van grote getallen, beseft hij.

Miljoenen jaren draaide de aarde 365 dagen per jaar om zijn as, waardoor niet elk deel gelijkmatig verwarmd werd door de straling van de zon. In de woelingen die dat veroorzaakte, klonterden de kleinste chemische elementen samen en ontstonden na 0,7 miljard jaar de anorganische en de organische stoffen. ,,De belangrijkste organische stoffen zijn suikers, oliën, vetten en eiwitten. En een speciaal eiwit vormt DNA, dat kennen veel mensen.’’

Bacteriën

Een stap verder is de vorming van celletjes, van bacteriën. ,,Het is natuurkunde. Als je melk kookt, komt er een velletje op. En in nachtclubs heb je wel van de lichteffecten met kleuren die door elkaar gaan. Dat zijn vloeistoffen die niet met elkaar mengen, zoals water en olie. Dat gebeurt in de natuur ook. In de stromingen van de oeroceaan gaan er velletjes om vloeistoffen zitten die niet mengen. En als er dan eiwitten door die huidjes de cel binnendringen, dan kan dat tot een bepaald maximum. En dan kunnen er twee dingen gebeuren: de cel spat als een zeepbel uit elkaar, of hij gaat zich delen.’’

Dan heb je nog geen leven, bezweert Winkelaar. ,,Dan heb je bacteriën. We spreken pas van leven als evolutie mogelijk is, verandering. Over de laatste 1,7 miljard jaar gaat het laatste hoofdstuk. Alle cellen op de wereld zijn hetzelfde. In feite zijn cellen kleine chemische fabriekjes die in staat zijn om te evolueren. Bij planten levert fotosynthese, licht, de energie, bij dieren komt de energie van zuurstof. Dierlijke cellen zijn iets kleiner dan plantaardige, tachtig tot honderd micrometer. Dat lijkt klein, maar dat kan je al voelen.’’

Winkelaar wil van het verhaal nog een boek maken. Maar eerst de lezing, in de kerk. ,,Bert Kistjes wil er een cultureel centrum van maken, met lezingen en voorstellingen. Daar past dit goed in.’’

Grote Kerk Beverwijk, woensdag 23 oktober, 20.00 uur. Entree gratis. Na afloop wordt een vrijwillige bijdrage gevraagd voor het onderhoud van de kerk.

Meer nieuws uit IJmond

Meest gelezen