Premium

Opinie toekomst Tata Steel IJmuiden: Staalpolitiek is de moeite waard

Opinie toekomst Tata Steel IJmuiden: Staalpolitiek is de moeite waard
Met de Goalkeeper maakte de Nederlandse wapenindustrie in de vorige eeuw faam.
© Fotomontage HMC/Jan Lamers

Hoe zit het met de wapenindustrie? Kunnen we onze Nederlandse krijgsmacht nog blijven voorzien van geweren, tanks, kanonnen en onderzeeboten? Heeft een land een eigen staalindustrie nodig om een geloofwaardige defensiepolitiek in de lucht te houden?

Als we naar de militaire geschiedenis van de laatste paar honderd jaar kijken dan zijn er enkele simpele regels te formuleren:

Allereerst, als je kiest voor een leger, dan zullen die soldaten en matrozen ook de wapens moeten hebben die passen bij de tijd. Je kunt niet met proppenschieters de oorlog in.

Op de tweede plaats zullen staten die een actieve rol spelen in de wereldpolitiek of zich ernstig bedreigd voelen proberen zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. Ze zetten een eigen wapenindustrie op. Nederland heeft al sinds de tijd van de Gouden Eeuw een innovatieve wapenindustrie. Die was geconcentreerd in en rond Delft. De geproduceerde kanonnen werden uitgetest op het strand bij Scheveningen.

Ethische kwesties

Derde gouden regel is dat landen bijna nooit hun eigen wapenindustrie in leven kunnen houden. Dat is te duur. Daarom zullen ze hun wapens aan het buitenland moeten verkopen. Hierbij komen natuurlijk allerlei ethische kwesties om de hoek kijken. Aan wie verkoop je die wapens wel of niet? Al in de Gouden Eeuw was de Nederlandse Republiek topleverancier voor de hele wereld.

Tenslotte betekent het zelfvoorzienend zijn vaak een eigen staalindustrie, maar ook een soepel lopende toevoer grondstoffen voor die staalindustrie. De invasie van Denemarken en Noorwegen in april 1940 was bijvoorbeeld een manier van nazi-Duitsland om de Britten en Fransen de pas af te snijden. Op die manier kon Hitler de hele Tweede Wereldoorlog lang het erts uit het neutrale Zweden binnenhalen.

Pantser en staal

Grote vraag is of deze regels blijven gelden. Heeft Nederland nog steeds een eigen staalindustrie nodig om de krijgsmacht van wapens te voorzien?

Dan moeten we eerst kijken naar onze krijgsmacht zelf. Die leunt minder zwaar op pantser en staal. De tijden van de twee wereldoorlogen en van de Koude Oorlog met hun massale tanklegers, duizenden kanonnen en zware slagschepen zijn voorbij. Daar komt nog eens bij dat door herbebossing en verstedelijking in Europa tanks en pantserwagens een minder belangrijke rol hebben gekregen. Het is het tijdperk van drones, special forces en cyberoorlogen.

Toch zal staal in oorlogen altijd een rol blijven spelen, bij de bouw van schepen, vliegvelden, rails en pijpleidingen.

Maar heeft specifiek het kleine Nederland een eigen staalindustrie nodig ten behoeve van de eigen defensie? China voert een eigen staalpolitiek, mede ten behoeve van de militaire veiligheid. In de Verenigde Staten wordt de eigen staalindustrie levend gehouden. Het land wil niet afhankelijk zijn levering uit het buitenland.

Ondersteuning

Nederland maakt al sinds 1949 deel uit van de NAVO. Veel wapentuig wordt gezamenlijk ontwikkeld, al behoudt ons land wel z’n eigen identiteit. Nederland is vooral sterk in ondersteunende militaire apparatuur, zoals nachtkijkers en radar.

De Goalkeeper, een snelvuurkanon als laatste redmiddel tegen inkomende raketten, werd na de Falklandoorlog van 1982 wereldberoemd. Ook is Nederland goed in het ontwikkelen en bouwen van marineschepen. Maar het is in zo’n militair bondgenootschappelijk verband niet absoluut noodzakelijk meer om een eigen nationale staalindustrie in leven te houden.

Toch is het de moeite waard om binnen de NAVO en Europa een actievere staalpolitiek te ontwikkelen. British Steel, Thyssen Krupp en andere staalfabrieken in Europa hebben het moeilijk. Als nationale staalindustrieën dreigen om te vallen kan er wel degelijk een militair en strategisch veiligheidsprobleem ontstaan. Vooral nu het Amerika onder president Trump steeds meer terugtrekkende bewegingen maakt.

Voor sommigen klinkt het woord staal misschien ouderwets, in deze tijd van computers en big data. Maar voorlopig blijft het een belangrijke speler in de wereldpolitiek. En dat geldt ook voor het militaire bedrijf. Nederland heeft binnen de NAVO het voortouw genomen voor een soepeler transport van soldaten en materieel naar Polen en de Baltische staten ter bescherming tegen Rusland. Misschien kan ons land er dan ook voor zorgen dat we een gezamenlijke staalindustrie in stand houden, al dan niet met Tata Steel uit IJmuiden.

Toekomst van Tata Steel IJmuiden

Waarheen moet het met Tata Steel in IJmuiden? Ingeklemd in het duingebied kampt de staalreus met milieu- en ruimteproblematiek en met zware omstandigheden op de mondiale staalmarkt. Daartegenover staat de economische waarde voor duizenden werknemers en voor Nederland. Op deze plek een openbaar debat over de toekomst van Tata Steel. Ook een visie op dit onderwerp? Mail naar opinie@hollandmediacombinatie.nl

Deze aflevering: Het belang van een staalindustrie voor de krijgsmacht. Casper van den Broek is historicus en redacteur van deze krant.

Meer nieuws uit Opinie-Column

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.