Premium

Heemsteeds café De 1ste Aanleg is 125 jaar oud: ’O wee, als je het een kroeg noemt’

Heemsteeds café De 1ste Aanleg is 125 jaar oud: ’O wee, als je het een kroeg noemt’
René Brouwer en Kees Heger aan het schaaktafeltje dat Heger van zijn oma erfde: ,,Interieur moet authentiek zijn.’’
© Foto United Photos/Paul Vreeker
Heemstede

Waag het niet Café de 1ste Aanleg een ’eetcafé’ te noemen. En wie het woord ’kroeg’ binnen durft uit te spreken, wordt gelijk de mond gesnoerd. Bij het woord kroeg denken mensen te snel aan een klassiek drankhol, meent de eigenaar van het café op de hoek van de Raadhuisstraat en de Kerklaan. De 1ste Aanleg is een café pur sang en bestaat dit jaar 125 jaar. Zaterdag, met Open Monumentendag, staat de deur vanaf twaalf uur open voor iedereen die het gemeentemonument wil bewonderen.

Het is een dinsdagochtend, elf uur. Het café opent pas om drie uur, maar binnen is er al volop reuring. Buiten staat iemand met een bezem de vloermat grondig te soppen.

De ingang wordt versperd door een ijzeren ladder waar een elektricien bezig is het nooduitgangslampje te vervangen en eigenaar Kees Heger (54) rommelt in de kruipruimte. Het is geen uitzondering.

„Ik heb de zaak al achttien jaar, maar ben nog altijd bezig dingen te verbeteren. Iedere ochtend sta ik vroeg en fris naast mijn bed. Ik heb nog een rugtas vol ideeën. Soms krab ik mezelf wel eens achter de oren: hoe komt het dat dit werk me na al die tijd nog niet gaat vervelen?”

Koffie en een neut

Voordat in 1894 een slijterij het betreffende hoekpand langs de Zandvaart betrok, zou het een herberg geweest zijn die ook al ’De 1ste Aanleg’ heette. Althans, dit stelt Jaap Verschoor van de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek. Heger heeft hier zijn twijfels over. „Het is de eerste keer dat ik dit hoor, ik heb daar verder nooit iets over gelezen.”

Wat wel zeker is, is dat er vanaf 1894 een slijterij in het pand zat. „Ik stel me voor dat er zo’n mooie houten plank hing met daarop kogelflesjes en achter de bar een houten vat met bier”, zegt Heger, die gek is op authentiek spul.

„Schippers kwamen dan met kleine schuitjes vol zand en bleekgoed (Heemstede was een textieldorp) langs varen. Dit was hun eerste aanlegpunt. Ze kwamen binnen voor een bak koffie en een neut. Het was dus eigenlijk toen al een soort café.”

Heemsteeds café De 1ste Aanleg is 125 jaar oud: ’O wee, als je het een kroeg noemt’

Mes erin

Achttien jaar geleden nam de Haarlemmer het café over. Hij had er toen al een paar jaar zelf in de bediening en achter de bar gewerkt. Heger vaart sinds hij zelf de scepter zwaait een strikte koers: de klaverjasavond, daar werd gelijk het mes in gezet. Een paar jaar later, in 2010, werd ook de biljarttafel verwijderd.

„Ik wil absoluut niet zo’n café zijn dat een alleen maar vaste stamgasten heeft, de typische bruine kroeg. Mensen die hier nooit komen, denken dat vaak, maar zodra ze de drempel over zijn zien ze dat niets minder waar is. Wat ik wil zijn, is een kwaliteitscafé voor iedereen. Ik wil zo veel mogelijk mensen, zo veel mogelijk redenen geven om de 1ste Aanleg te bezoeken.”

Crisis

Maar wát is dan hetgeen dat de 1ste Aanleg een echt ’café’ maakt. Wat is er mis met de benaming ’kroeg’? Een kroeg wordt vaak geassocieerd met een plek waar men laveloos wordt aan de bar, zo meent de eigenaar. Bij de 1ste Aanleg wankelt zelden iemand op een barkruk. „Toen de economische crisis aanbrak, ontstonden er twee stromingen binnen de cafés”, stelt Heger, die er voor zichzelf een analyse over maakte.

„Een deel van de cafés hield hun hoofd boven water door een eetcafé te worden waar makkelijke maaltijden worden geserveerd. Het andere deel hield voet bij stuk en liet dingen bij het oude. Dat zijn de bruine kroegen waar een stel stamgasten steevast aan de bar zit en waar de barman dobbelt en kaart met de gasten. Vind ik mooi, maar het is niet mijn ding.”

Heemsteeds café De 1ste Aanleg is 125 jaar oud: ’O wee, als je het een kroeg noemt’
Omstreeks 1900 zat er een slijterij in het pand.
© Privéfoto

Verstopte Bacardi

De 1ste Aanleg is dus geen van beiden, vindt Heger. „We hebben de afslag genomen richting kwaliteitsproducten. Huisgemaakte borrelhapjes en planken, maar géén maaltijden: een echt café heeft geen bestek. We serveren ambachtelijke speciaalbieren, goede wijnen en unieke sterke dranken. Op de tap hebben we het Tsjechische Urquell: een lastig pils, het vat moet binnen drie dagen leeg. Maar het heeft een edele bitterheid die je nergens anders vindt. Bacardi staat verstopt en schenk ik zelden.

En een voetbalscherm verban ik. We zijn geen sportcafé. Op een ideale dag staan hier rollators en kinderwagens en drinkt niemand ’gewoon’ pils. Mensen moeten hier komen voor een kwaliteitsborrel en een goed gesprek.” Na zijn eigen betoog denkt Heger even na. Dan zegt hij: „Heemstede is hier natuurlijk ook de perfecte plek voor. Dit hoef je in Den Helder niet te proberen.”

Rechterhand

René Brouwer (56), de rechterhand van Heger, is inmiddels aangeschoven. Hij werkt al jaren bij het Heemsteeds café, hoort bij het meubilair. Maar tussendoor woonde hij een jaar in het buitenland. Toen hij daarvan terugkwam, ging hij aan de bak bij een Haarlems café, waar hij zelf graag kwam. De naam noemt hij liever niet.

„Dat was leuk, maar een nieuwe eigenaar stuurde het cafe een totaal andere kant op. Ik wilde terug naar mijn oude werkplek. Ik ben naar Heger gegaan en zodra het kon weer bij de 1ste Aanleg aan de slag gegaan. We hebben een mix van personeel. Heger en ik zijn de ouderen, en er werken drie jongeren van rond de twintig. Dat is ideaal, zo bereik je elke doelgroep.”

Arrogant?

Over de vraag wat de twee doorgewinterde café-bedieners dan zelf écht een goed café vinden - op hun eigen na - wordt lang nagedacht. Zonder resultaat. „Dit komt wel arrogant over hè”, zegt Heger lachend. „Maar ik ben al achttien jaar bezig voor mezelf het perfecte café te realiseren. Ieder jaar word ik strenger, stel ik mijn standaard een tandje bij. Ik doe inspiratie op bij anderen, maar heb niet één café waarvan ik denk, deze kant wil ik op. Ik ben nogal eigenwijs.”

Denkend aan cafés in de regio noemt hij Het Wapen van Bloemendaal in Haarlem: „Daar vind ik het fantastisch. Maar het heeft niet de exclusieve producten die wij hebben. En als ik zie dat er een sportwedstrijd aan staat maak ik rechtsomkeert.’’ Erna noemt hij ’t Hemeltje in Bloemendaal: „Een geweldig eetcafé, maar men komt er echt om te eten, dus is het geen café.”

Heemsteeds café De 1ste Aanleg is 125 jaar oud: ’O wee, als je het een kroeg noemt’

Heger en Brouwer zijn twee creatieve vaten wat betreft extra activiteiten organiseren in het café. Er zijn regelmatig muziek-, dans- of tapasavonden. En Heger bedacht de ’Wat maak je menu’-avond waarbij gasten na gedobbeld te hebben zélf een voor- hoofd- of nagerecht voor drie personen mee moeten nemen naar het café. Vervolgens eet iedereen wat van iedereen. ,,Een chaotisch eetfestijn.”

Stamgasten

Het feit dat Heger en Brouwer een sterke mening hebben over bruine kroegen die afhankelijk zijn van de inkomsten van hun stamgasten, wil overigens niet zeggen dat de 1e Aanleg zelf geen stamgasten heeft. Frans van der Haak (69) komt elke dag vóór het eten - ergens tussen vijf en acht - een biertje drinken en een praatje maken.

’s Avonds is hij er niet. „Het is voor mij een sociaal ding. Even bijkletsen over het nieuws van de dag. Met het personeel, of met de andere gasten. Ik houd van het personeel. Als ze me aan zien komen, staat mijn biertje al klaar. De sfeer is top, de muziek staat zacht en er is nooit dronken lui. Dat is wat ik zoek.”

Meer nieuws uit Haarlem

Meest gelezen