Premium

Eerste Alkmaarsche Courant uit 1799 nu digitaal bij het Regionaal Archief Alkmaar

Eerste Alkmaarsche Courant uit 1799 nu digitaal bij het Regionaal Archief Alkmaar
De allereerste Alkmaarsche Courant van Maandag 7 januari 1799.
Rome

Napolitanen vallen Rome binnen. Het leidt al snel tot geweld en meerdere doden. Dat is kortweg het allereerste verhaal dat in de allereerste Alkmaarsche Courant heeft gestaan op maandag 7 januari 1799.

De Napolitanen onder koning Ferdinand IV keerden zich tegen de Franse revolutie en wilden de macht van de Paus herstellen in Rome. Enkele weken later barstte het uit en in een strijd die duizenden Napolitanen en duizend Fransen met het leven moesten bekopen.

De eerste Alkmaarsche Courant en de kranten die daarop volgden, staan vanaf nu digitaal vereeuwigd bij en door het Regionaal Archief Alkmaar. De scans zijn gemaakt door digitaliseringsbedrijf Picturae uit Heerhugowaard.

Ze zijn terug te vinden via: https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/ACO

Toegankelijk

De krant is vooral om twee redenen gedigitaliseerd, zegt Lisette Blokker van het archief. De eerste is dat iedereen er eenvoudig van huis uit bij kan. ,,We wilden de kranten in de eerste plaats beschikbaar maken voor een breed publiek.’’

Voorheen moesten geïnteresseerden fysiek langskomen om oude kranten te lezen. Kleine moeite voor Alkmaarders, maar mensen van verder weg vinden het ook interessant, zegt Blokker. ,,We hebben een groot werkgebied. Nu is het toegankelijk voor meer mensen.’’

De andere reden is om het materiaal mooi te houden. ,,Als het digitaal te raadplegen is, hoef je die kwetsbare oude kranten niet steeds uit het depot te halen.’’

En dat moest vaak, zegt Renate Meijer. Zij is werkzaam bij de bibliotheekafdeling en nam een grote rol op zich bij het digitaal archiveren van de oude krant. ,,De Alkmaarsche Courant behoort tot onze ’core-business’. Hij wordt heel vaak geraadpleegd. Hoe vaak? Dat wordt niet bijgehouden, maar zeker een paar honderd keer per jaar.’’

Meestal werd de krant via microfiches bekeken om het materiaal te sparen. Ze is blij dat met de digitalisering er niemand meer aan hoeft te komen.

Eerste Alkmaarsche Courant uit 1799 nu digitaal bij het Regionaal Archief Alkmaar
De laatste pagina van de eerste Alkmaarsche Courant.

Schatten

De oude kranten worden regelmatig gebruikt voor data-onderzoek en de geschiedenis van het ’nieuws’. De oude kranten bevatten grote en kleine schatten.

Een voorbeeld: Lezers van de Alkmaarsche Courant in 1799 konden loten van de “Bataafsche Lotery” kopen bij drukker Adrianus Sterck op de Oude Gracht. En dat Bartholomeus Zutt uit de Zijpe en Gerritje Ket uit Schagen graag in Alkmaar wilden trouwen moest driemaal worden aangekondigd in de krant, zodat bezwaarmakers zich konden laten horen.

De krant trekt allerlei soorten bezoekers, volgens Meijer. ,,De een kijkt er naar voor genealogisch onderzoek, een ander bekijkt een brand van vroeger of oude sportuitslagen of iemand doet historisch onderzoek.’’

Het materiaal stond al even klaar om gedigitaliseerd te worden, zegt Meijer. ,,Het stond al een tijdje op de nominatie. Dat het niet eerder gebeurde had met geld te maken.’’ Blokker vult aan. ,,Zaken archiveren gaat in plukjes.’’

Tot 1960 staat alles online van de Alkmaarse krant. Vanaf 1949 zijn de kranten beperkt in te zien. Op internet zijn delen ’geblurd’, wazig gemaakt. Dat heeft te maken met auteursrechten. Die worden bij journalisten en fotografen pas na zeventig jaar vrijgegeven. Bij lokale huis-aan-huisbladen, waarbij de fotografie niet altijd professioneel is, is het eenvoudiger, volgens Blokker.

Klein

Meijer viel de grootte op van de oudste Alkmaarse krant. ,,Hij is zo klein.’’

De krant is van het A5-formaat. Hij telt vier pagina’s. ,,Er staat wel heel veel op één pagina. Alleen maar tekst. Een pagina drukken was dan ook duur.’’ Het lijkt daarmee een elite-product, maar dat was het zeker niet. Hij was juist laagdrempelig bedoeld.

Eerste Alkmaarsche Courant uit 1799 nu digitaal bij het Regionaal Archief Alkmaar
De voorloper van de ’Alkmaarsche’.

Blokker valt het op dat de krant begon met internationaal nieuws en dat Alkmaar pas op de laatste pagina aan bod komt. Ze vindt hem ook klein, maar geeft aan dat het normaal is. Alle kranten waren toen min of meer vier pagina’s dik.

Het was nog zoeken naar de vorm. ,,Voor de komst van de krant ging nieuws vooral via pamfletten. Die werden vooral gebruikt zodat mensen hun mening konden delen. De krant had iets meer structuur.’’

Ze wijst ook op ’vrijheid, gelijkheid, broederschap’ bovenaan de pagina. De leus die gekoppeld wordt aan de Franse Revolutie en de daaropvolgende Bataafse Revolutie. Ook daar wordt expliciet naar verwezen. ’Het vyfde jaar der Bataafsche vryheid’, staat er.

De Alkmaarsche Courant was 1799 geboren, maar was een voortzetting van de Noordhollandsche Courant uit 1796. Het werd door dezelfde man, Adrianus Sterck, uitgegeven. Waarom de naam is veranderd is vooralsnog een mysterie.

Gazette d’Alkmaar

Eerste Alkmaarsche Courant uit 1799 nu digitaal bij het Regionaal Archief Alkmaar

De eerste Noordhollandsche Courant verscheen op 6 december 1796. Het was een patriottenkrant. De patriotten hadden de Fransen geholpen bij het bezetten van De Republiek in 1974. Ze beriepen zich op idealen van de Franse Revolutie: ’Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap.’

De krant zou dinsdag en vrijdag uitkomen, maar bij de derde krant werd dat al veranderd naar een krant per week. Hij verscheen op de maandag. Vanaf vierde de krant is een prijs vermeld: een halve stuiver per stuk.

Adrianus Sterck was de drukker. In 1799 veranderde de naam van zijn krant naar de Alkmaarsche. Het was toen oorlog. De republiek werd aangevallen door een Engels-Russische coalitie. Dat was gericht tegen de groeiende macht van Frankrijk. Het was van invloed op de krant. Hij verscheen toen niet altijd.

Vanaf 23 november 1801, toen Napoleon aan de macht was gekomen, werd de leus ’vrijheid gelijkheid broederschap’ losgelaten en geschrapt van de voorpagina.

Sterck overleed in 1804. Diens erfgenamen bleven de krant drukken tot 1853. De erfgenamen waren de zussen Wilhelmina Johanna en Maria Sterck. Historicus Cornelis Willem Bruinvis omschreef ze als ’Eer klein dan groot van gestalte, in kleeding vele jaren bij de mode ten achter, des Zondags met de kap getooid en in de week een gestrookte muts dragende’. Hij was niet erg onder de druk van de vrouwen. De oudste zus stierf 2 januari 1851, de jongste 23 november 1853. Ze waren allebei zestig jaar toen ze overleden.

Het nieuws kwam voor een groot deel binnen van de secretaris van Alkmaar. Als er niet genoeg advertenties waren om het blad te vullen, dan werd er een stopstuk geplaatst: een advertentie voor de mond- en tandmiddelen van A. Simon Nathans Dentz, die verkrijgbaar waren bij de uitgeefsters. ’Courantsiersters’, noemden ze zichzelf.

De zussen verkochten ook snoep en koek. De krant lijkt dus niet veel te hebben opgeleverd.

Tweetalig

Onder Napoleon werd de krant tweetalig, Nederlands en Frans, gepubliceerd. Ook kreeg hij een tweede titel: Gazette d’Alkmaar. In die tijd was de censuur streng. Berichten over nederlagen van Napeleon waren taboe of het moest heel verhuld gebeuren.

Zonder aankondiging is de krant weer volledig Nederlands in 1813. Het was net na de grote nederlaag van Napoleon bij Leipzig.

Historicus Bruinvis leverde aan het einde van de negentiende eeuw zijn bijdragen aan de krant als redacteur. Hij schreef regelmatig stukjes over de geschiedenis van Alkmaar. Als voorloper op de huidige rubriek ’Dat was Toen’.

Meer nieuws uit Alkmaar

Meest gelezen