Premium

Open Monumentendagen: vroeger knokten ’we’ tegen de natuur

Open Monumentendagen: vroeger knokten ’we’ tegen de natuur
Het Noorden is een poldermolen in de polder Het Noorden ten noorden van Oosterend op Texel.
© Foto Natuurmonumenten

Het is komend weekeinde open monumentendag. Zoals de naam al doet vermoeden heeft ook Natuurmonumenten veel monumenten en cultureel erfgoed in beheer waarvan de deuren op 14 en 15 september zullen openzwaaien. Onder meer op Texel.

Natuurmonumenten bezit rond de 2600 bouwwerken. De helft is cultuurhistorisch waardevol, zeker 500 daarvan hebben zelfs de status van beschermd monument. Ook heeft de vereniging meer dan 100 cultuurhistorisch waardevolle landschappen in beheer plus ’levend en immaterieel erfgoed’ zoals eendenkooien.

Komend weekend opent Natuurmonumenten de deuren van heel veel landhuizen, kastelen, molens, forten, boerderijen en eendenkooien. Ook op Texel, waar Jerome Abbevé zijn werk doet als boswachter communicatie en beleven. ,,Het interessante is dat op de grens van de cultuur veel natuur ontstaat’’, stelt hij. ,,In principe is het uitschakelen van de natuur en het naar de hand zetten ervan iets wat de mens nog niet zo heel lang doet. Voorheen was het meer een zaak van knokken tegen de natuur. Dat zie je ook terug in ons cultureel erfgoed. Cultuurhistorie geeft een inkijkje in onze geschiedenis.’’

Hij vertelt het als inleiding op de situatie rondom de Hoge Berg op Texel. ,,Om de percelen daar van elkaar te scheiden, worden tuinwallen gebruikt. ’Tuunwallen’ op z’n Texels. Slootjes konden niet omdat die leegliepen door de ligging op de berg. En hout was er destijds niet genoeg om er hekken van te bouwen. Texel had daarvoor te weinig bomen.’’

Nuttig

,,Als boswachter gaat je hart sneller kloppen. Tuunwallen hebben vaak een bijzondere begroeiing en worden druk bezocht door vlinders en bijen. Los van de monumentale betekenis zijn ze dus nog altijd nuttig.’’

Abbevé geniet zelf ook volop van de Open Monumentendagen. ,,Je komt in contact met de bezoekers.’’ Meerdere monumenten kunnen het hele jaar door bezocht worden, maar er zijn er ook waar alleen komend weekeinde de deuren open zwaaien. ,,Het stervormige Fort De Schans in het Texelse Oudeschild zal open zijn als altijd. Het was een belangrijke aanlegplaats voor de VOC en diende als bescherming tegen eventuele aanvallen.’’

Tijdens de Open Monumentendagen zijn op Texel ook de ’eendenkooien’ Spang en Zuid-Haffel te bezoeken. ,,Een typisch Nederlandse uitvinding.’’ Vaak liggen ze verborgen in struiken en bosgewas voor het publiek. Dit zodat de ’kooiker’ in alle rust zijn werk kon doen: eenden vangen.

Pijp uitgaan

In vroegere jaren gingen die naar de poelier. ,,Het was een belangrijke bron van vlees. Door de manier van vangen waren er geen schotwonden en het vlees was lang te bewaren in een tijd dat koelkasten nog niet bestonden.’’ Tegenwoordig worden er heel soms nog eenden gevangen, maar dan alleen om ze te ringen. Natuurmonumenten heeft door de eendenkooien te kopen ook het jachtrecht in die gebieden gekregen, wat we uiteraard niet gebruiken.’’

Met behulp van makke lokeenden en eten werden wilde eenden naar het water bij de eendenkooien gelokt. ,,Via kleine kruip-door-sluip-door weggetjes om het water kon de kooiker alles in de gaten houden zonder dat hij te zien was. Veel spreekwoorden vinden hun oorsprong hier. ’Een kijkje achter de schermen’ en ’de pijp uit gaan’ vinden hun oorsprong bij de eendenkooi.’’ Wie een bezoek aan Texel overweegt, kan gelijk een ’sneak preview’ meepikken van de geheel gerestaureerde Molen Het Noorden. ,,De restauratie is zo goed als af.” De nieuwe rietkap is natuurlijk al fietsend te zien.

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.