Premium

Zaanse gondel van Monet wordt steeds meer een Zaans project

Zaanse gondel van Monet wordt steeds meer een Zaans project
Het fokzeil voor de Zaanse Gondel is klaar. Links Mandy Ploeger, rechts Kees Hos bij het Wevershuis.
© Foto Erik Rietman
Zaandam

De Zaanse gondel van Monet wordt steeds Zaanser. Het lokaal geweven zeil van de fok is nu klaar, ambachtelijk vervaardigd door een Wieringer met Zaanse oorsprong.

Kees Hos (80) uit Westerland naaide met de hand het fokzeil, vervaardigd van hennepdoek geweven door vrijwilligers in het Wevershuis op de Zaanse Schans. Kees is de broer van Assendelver Willem Hos, die via een omweg betrokken is bij de bouw van de gondel, een project van de Stichting Monet in Zaandam met Timo Kruk (Callantsoog) en Nick van Straalen (Eemnes) voor hun studie aan het Hout- en Meubileringscollege (HMC) in Amsterdam. Zij bouwden een boot uit een ’Zaans’ schilderij van Claude Monet na. Op 8 oktober wordt het officieel te water gelaten.

Als hoeder van het varend erfgoed restaureerde Kees Hos onder meer Wieringer aken en een Texelse blazer en leerde hij het naaien van zeilen. Waarvan de techniek aan de Noordzee heel anders was dan die aan de Zuiderzee, zo ondervond hij in de loop der jaren. Met cursussen en met kennis uit historische boeken en uit gedigitaliseerde kranten maakte hij zich de techniek van zeilnaaien eigen. Bovendien schreef hij er een boek over.

Het driedubbellaagse fokzeil (een driehoek van circa 5 bij 2,5 meter groot) kreeg een ’twist’, waardoor het zeil onder een bolling onder wind komt te staan. Met ruim twintig stevige grommers, handgedraaide ringen van geteerd touw en enkele stalen kousen. Om zijn nijvere knuisten schuift hij een ’handje’, een leren lap met metalen knoop waarop het uiteinde van een grove naald gezet kan worden om kracht te kunnen zetten bij het naaien. Zwaar lichamelijk werk dat in de tijd van de grote zeilschepen op topniveau alleen gedaan kon worden door mannen in de leeftijd van 18 tot 45 jaar. Die in de wat stillere zomermaanden ’lichter’ werk gingen doen: maaien en hooien.

Molens

Zeilen maken voor de Zaanse molens, dat is een grote wens van beheerder Mandy Ploeger en alle vrijwilligers van het Wevershuis, onderdeel van het Zaans Museum. Met de medewerking aan het gondelproject focust het Wevershuis nog eens extra op ’het oudste en belangrijkste beroep’ in de Zaanstreek uit de zeventiende en achttiende eeuw. Het Wevershuis is een authentiek pand uit Assendelft, waar in 1725 meerdere gezinnen woonden en dat volgestouwd was met weefgetouwen, eigendom van zogenoemde rolreders. In dat jaar werden 33.271 rollen geweven, waarvan een deel terechtkwam bij de VOC-schepen. Elke wever kon jaarlijks maximaal tien rollen van 33 meter afleveren, zodat het aantal werkers in deze (onderbetaalde) beroepsgroep in de Zaanstreek onvoorstelbaar groot was. In de tijdlijn van de Zaanstreek door de eeuwen horen met name Assendelft en Krommenie als belangrijkste wevers- en rolredersdorpen.

Zaanse gondel van Monet wordt steeds meer een Zaans project
Kees Hos (l) en Mandy Ploeger achter een weefgetouw.
© Foto Erik Rietman

Dankzij de kennis van mensen als vrijwilliger Han Schmitt kan beheerder Mandy Ploeger, zelf ooit begonnen als Verkademeisje in het Zaans Museum, de historie van de wevers tot leven brengen. Zelfs de wevers van VOC-schip De Batavia komen nu op cursus in de Zaanstreek, nadat de Bataven ooit de Zaankanters wegwijs maakten. Dagelijks demonstreren vrijwilligers de weefgetouwen (die vroeger gewoon bij mensen in de huiskamer stonden) in het Wevershuis.

Het Zaanse zeildoek is wereldvermaard, zo is een origineel ijkmerkje van het Zaanse keur, nog ergens in Australië bewaard, dat bekend staat als ’Krommenieërtje”. In het Wevershuis ontbreekt dit kleinood nog. De speurtocht naar een exemplaar van dit typische Zaanse keurmerk (’Zaanse cannevas’) gaat verder. En schilderde Rembrandt ooit op Zaans doek? Het Wevershuis vindt het een historisch onderzoekje waard

Opvallend detail in dit ambacht van het weven en naaien van het zeildoek is dat van het materiaal nagenoeg niets wordt weggegooid. Want mogelijke restanten van het hennepdoek worden weer gebruikt voor productie van papier bij molen de Schoolmeester, ook Zaans.

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen