Premium

75 jaar geleden kwam Jan van Vliet om bij een bombardement op IJmuiden [video]

IJmuiden

Op donderdagmiddag 24 augustus 1944 stijgt een Lancasterbommenwerper op vanuit Engeland met een lading bommen die is bedoeld voor de haven in IJmuiden. Om half drie maakt een van die bommen een einde aan het leven van Jan van Vliet. Hij en nog 27 Nederlanders kwamen om het leven kwam door de afzwaaiers. Voor zoon Jan (85) blijft die dag een speciale betekenis hebben.

Als de sirenes afgaan die voor de inkomende bommenwerpers waarschuwen, vlucht Jan van Vliet vanaf zijn werk in de vishal naar buiten.

Met anderen schuilt hij onder de visbrug, die lag tussen de plek waar nu het havenkantoor van Zeehaven IJmuiden is en de Bik- en Arnoldkade. Het blijkt een fatale vlucht. Want een bom reduceert de brug tot puin.

Als, als, als. Het zijn woorden die regelmatig door het hoofd van Van Vliet malen. Wat als zijn vader die dag in de vishal was gebleven? had hij het bombardement dan overleefd? ,,Ik denk dat als hij op zijn plek gebleven was, dat hij het overleefd had. Maar dat weet je nooit zeker. Het heeft ook eigenlijk geen zin om zo te denken. Het is nou eenmaal gebeurd.’’

Van Vliet weet zich die dag niet meer zo goed te herinneren. Het bombardement weet hij nog wel want dat was niet te missen. ,,Dat hoorde je wel hoor.’’

Jan van Vliet met een foto van zijn omgekomen vader Jan van Vliet.
© Foto United Photos/Paul Vreeker

Het gezin woonde toentertijd in Santpoort-Noord. ,,Mijn oudste broer Jaap moest mijn vader identificeren. Er was weinig meer van hem over. Ze hebben hem aan zijn voeten moeten identificeren.’’

Zijn moeder moest het daarna in haar eentje zien te rooien. Het gezin met verkaste naar Aerdenhout. ,,Een moeilijke tijd’’, zo omschrijft Van Vliet het nu. ,,Je had weinig te eten en mijn moeder moest alles in haar eentje doen met hulp van mijn oudere broer.”

Van Vliet heeft er weinig van gemerkt dat zijn vader er niet meer was. ,,Natuurlijk miste je hem. Het was een beste vent. Maar we gingen verder, we moesten verder. Er was geen tijd om uitgebreid bij stil te staan.’’ In 1963 overleed zijn moeder.

De vishal C in puin na het bombardement in 1944.
© Archieffoto

Graf

Al jaren houdt Van Vliet het graf bij op de Westerbegraafplaats. ,,Ik ga even fietsen’’, zegt hij nu tegen zijn vrouw Thea als hij naar het graf gaat. Later, als Van Vliet kinderen heeft, komt hij nog geregeld bij de plek waar zijn vader het leven liet. ,,Als we effe een kantje pikken komen nog langs de plek waar het allemaal gebeurde. Je ziet nog steeds waar de brug ooit heeft gezeten.’’

Een echte herdenking 75 jaar na dato leek Van Vliet wel mooi maar zag hij toch niet zitten. Zijn vrouw Thea breekt even in: ,,Je hebt nog even het plan gehad om met een vlag halfstok op de plek te gaan staan waar ooit de brug was.’’ Daar zag hij toch vanaf. Maar elke 24 augustus is Van Vliet bij het graf van zijn vader (en zijn moeder).

Twee tallboy bonnen van zes meter lang die elk meer dan vijf ton wogen.
© Archieffoto

Tallboybommen

In totaal komen er bij het bombardement op 24 augustus 1944 28 Nederlanders om. Een relatief klein bombardement maar met grote historische impact, weet Hans Nauta die veel onderzoek heeft gedaan naar de bombardementen op IJmuiden in de Tweede Wereldoorlog.

Het is ook de aanval met de meeste burgerslachtoffers van alle bombardementen die op IJmuiden en de Hoogovens zijn uitgevoerd. De luchtaanval van 24 augustus werd tussen 14.26 en 14.29 uitgevoerd door in totaal 22 Lancasterbommenwerpers. Er waren twee doelen. De twee bunkers voor de Duitse Schnellboten (torpedoboten) en de havenfaciliteiten.

De missie was geen onverdeeld succes. Laten we met het goede nieuws beginnen. Voor het eerst gebruikte de Britse luchtmacht de kersverse tallboy op een Nederlands doelwit. Acht vliegtuigen hadden die nieuwe bom aan boord die was bedoeld om de Schnellbootbunkers te vernietigen.

De tallboys waren speciaal ontwikkeld om de bunkers waarin torpedoboten en onderzeeërs konden worden ondergebracht te vernietigen.

Kraters vanuit de lucht gefotografeerd.
© Archieffoto

Nauta: ,,Het doel was niet om die bom op de bunker te laten vallen maar er vlak naast. Dan boorde de bom van ruim 5300 kilo zich in de grond en vernietigde de infrastructuur rondom het gebouw en de onderkant van het gebouw door een enorme drukgolf. Veel moeilijker te herstellen dan het beton van de bunker. Uit de schaderapporten van die tijd is op te maken dat de bommen de Schnellbootbunker I geraakt hebben.

Over de tweede golf van bombardementen is men in Engeland in de schaderapporten minder euforisch. Die betrof een lading gewone bommen, in totaal 163 duizendponders en veertien vijfhonderdponders. Een van die bommen heeft waarschijnlijk Jan van Vliet geraakt op de Visbrug.

Nauta: ,,De vliegtuigen die de tallboy hadden beschikten over betere vliegers en betere instrumenten. Je zou kunnen zeggen dat die bombardementen de eerste precisiebombardementen waren. De bommenwerpers met de lichtere bommen waren minder precies. Die konden zo een paar honderd meter verderop terecht komen.’’ Dat gebeurde dus ook.

De Visbrug bij de toenmalige vishallen aan de Vissershaven.

Het doel was eigenlijk om de havenfaciliteiten aan de Haringhaven te treffen maar de lading kwam een haven verderop terecht in de Vissershaven. Daarbij werden onder andere de vishallen en de Visbrug getroffen. Precies waar Jan van Vliet schuilde die zijn werk in de vishal was ontvlucht.

Dat Jan van Vliet wellicht had overleefd als hij in de vishal was gebleven, betwijfelt Nauta. ,,Die gebouwen zijn toen met de grond gelijk gemaakt. Maar het had gekund hoor, seconden kunnen het verschil zijn tussen leven en dood bij dat soort bombardementen’’, zegt Nauta die met zijn kompaan Ruud Pols bezig is met een boek over de luchtoorlog boven IJmuiden dat volgend jaar in mei verschijnt.

Een Lancasterbommenwerper boven het Noordzeekanaal.
© Archieffoto

Amerikaanse bom

Nauta heeft nog wel een nieuwtje. In 2010 is er in de Vissershaven een Amerikaanse blindganger geborgen (een duizendponder).

,,Daarvan werd altijd gedacht dat die van een bombardement van Amerikaanse vliegtuigen afkomstig was. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Die bom is ook op 24 augustus afgeworpen. Britse vliegtuigen namen soms ook Amerikaanse bommen mee als ze geen bommen meer hadden. Dat is allemaal nauwkeurig bijgehouden.’’

Op 15 december maken de geallieerden de klus af. De Schnellbootbunker I loopt onherstelbare schade op. De Duitsers besluiten om de torpedoboten niet meer onder te brengen in de bunkers omdat ze zo een bijzonder doelwit zijn. Missie geslaagd, maar tegen een hoge prijs.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Meer nieuws uit IJmond

Meest gelezen