Rood haar is een zeldzaamheid maar zal nooit verdwijnen

Rood haar is een zeldzaamheid maar zal nooit verdwijnen
Erik Sistermans.
© Anita Edridge/Amsterdam Umc
Amsterdam

Waarom hebben mensen rood haar? Een specialist in de erfelijkheidsleer moet dat kunnen vertellen. Hoofd genoomdiagnostiek Erik Sistermans van het Amsterdam UMC weet het antwoord echter maar voor de helft. „Mensen met rood haar kunnen een bepaald stofje niet aanmaken wat nodig is voor blond of bruin haar. In het gen dat dat bepaalt is lang, lang geleden spontaan iets kapot gegaan.” Hoe dat werkt met dat gen en die stofjes kan hij dus wel uitleggen, maar waar deze mutaties vandaan komen? „Dat weet niemand.”

Hadden de neanderthalers dan geen rood haar en is de mutatie via hun erfenis tot ons gekomen? „Neanderthaler-dna is een jaar of tien geleden ’gesequenced’ en er zijn mutaties in gevonden waaruit blijkt dat rood haar kennelijk voorkwam bij hen. Maar het zijn andere mutaties dan bij ons en zij hadden mogelijk een andere kleur rood. De mutaties in het MC1R-gen dat rood haar bepaalt, zijn uniek voor de mens.”

Bij andere zoogdieren komt het gen ook voor. En roodharigheid ook, denk maar rode katers en roodbonte koeien. „We delen veel van ons dna met andere zoogdieren. 98 procent met chimpansees en 70 procent met woestijnratten bijvoorbeeld. MC1R is het recept voor blond of bruin haar. Doet dat het niet meer, dan krijg je rood haar. Dat recept is bij andere roodharige zoogdieren op een andere manier stuk. Bij de mens is de peper eruit, bij de katten het zout en bij koeien de kurkuma.”

Als zowel je vader als moeder een verandering in MC1-R heeft geërfd, krijg je rood haar. Heb je zo’n verandering maar van één ouder geërfd, dan niet. „Voor rood hoofdhaar moeten allebei de genen kapot zijn, voor een baard is het minder relevant”, weet Sistermans uit eigen ervaring. Want hij heeft rode haren in zijn baard en niet op zijn hoofd. „Ik heb sowieso niet zoveel haren. Maar ben dus wel drager, mijn vader had rood haar.”

Krullen

Rood haar is zeldzaam, omdat mensen het pas krijgen als beide ouders drager zijn. „Het is een van de verschillen tussen mensen, net als krullen of steil haar.” Als zich mutaties voordoen in ons erfelijk materiaal, treedt er natuurlijke selectie op. „Mutaties waar je ziek van wordt, worden zo uitgeselecteerd. Er is een theorie, maar niet meer dan dat, dat roodharigheid eruit wordt geselecteerd in landen waar veel zon is, omdat roodharigen sneller verbranden in de zon. In noordelijke landen zou die selectie minder zijn, wat verklaart dat de percentages roodharigen daar hoger zijn.” Of roodharigheid echt zoveel voordelen biedt in ons klimaat betwijfelt Sistermans. „Het is met twee tot drie procent in ons land toch een hele forse minderheid.”

Wetenschappelijk onderzoek naar roodharigheid is er amper. „Ook niet naar de bewering dat roodharigen lastiger onder zeil te krijgen zijn als ze geopereerd moeten worden.” Het bestaan van dergelijke mythes verklaart Sistermans uit het feit dat rood haar opvalt. „Associeer je daar iets mee, zoals een anestesist die extra narcose moest toedienen, dan onthoud je dat makkelijker als mensen opvallen met zoiets als rood haar.”

Kan rood haar op meer waardering rekenen in de samenleving dan pakweg een halve eeuw geleden? „Daar durf ik geen antwoord op te geven> Niet niet echt een zaak waar ik als geneticus verstand van heb.”

Schelden

Maar wel toch als dergelijk evolutionair voordeel voorkomt dat roodharigheid uitsterft? „Dat dat gaat gebeuren hebben wetenschappers als ik al lang weerlegd. Schelden op datgene wat zeldzaam is, is van alle tijden. Pesten op de basisschool valt niet onder positieve selectie, dat is meer iets van latere leeftijden”, lacht hij. „Je reageert je af op iets wat opvallend is, of je vindt het zo fantastisch dat je er een zoiets als een fotoboek over maakt.” Of er een roodharigendag aan wijdt.

Code rood in Tilburg

In Tilburg geldt volgend weekend code rood. Niet vanwege extreme weersomstandigheden maar omdat de stad duizenden roodharigen verwelkomt tijdens de Redhead Days, oftewel internationale ’roodharigendag’.

De organisatie verwacht ruim 40.000 bezoekers uit tachtig landen, onder wie ook veel liefhebbers van mensen met een rode haarkleur. Er is voor hen een fietstocht, een feest en een fotoshoot met roodharigen. Eerdere jaren gingen steevast meer dan duizend mannen, vrouwen en kinderen met rood haar op de foto. Het gratis festival heeft verder spelletjes, optredens van bandjes en dj’s en lezingen en tentoon- stellingen over rood haar.

Eerdere edities vonden plaats in Breda. Kwamen in 2007 zo’n 800 roodharigen naar het Bredase stadspark, de afgelopen jaren kwamen circa 40.000 mensen af op het evenement. Vorig jaar trok het festival aanzienlijk minder bezoekers, zo’n 20.000. De organisatie schreef dat toe aan het slechte weer. Mede vanwege onenigheid tussen de organisatie en de gemeente Breda over subsidie, wijkt de veertiende editie van de Redhead Days uit naar Tilburg.

Meer nieuws uit Amsterdam

Keuze van de redactie

Lees hier de digitale editie



Volg ons