Premium

Kiplekker in de AH-stal? Beter dan plofkip, maar niet leed-vrij

Kiplekker in de AH-stal? Beter dan plofkip, maar niet leed-vrij
De strobalen moeten de kippen meer afleiding bezorgen.
Dronten

Zestien kippen opgepropt in een blauw Albert-Heijn logo die hun kont niet kunnen keren. Dat zijn de beelden waarmee Wakker Dier supermarktconcern Albert Heijn beschimpt. In het promotiefilmpje van Albert Heijn over diezelfde AH-kip zien we de kerngezonde kip ’Kiki’, die een heerlijk leventje leidt in een ruime stal. Verwarrend voor de consument. Wat koop je als je een AH-filet in je karretje legt? We bezoeken een stal en raadplegen wetenschappers.

Albert Heijn nodigt de krant uit om een kijkje te komen nemen bij pluimveehouder Schoot Uiterkamp in Dronten. Een perfect aangeharkte, energieneutrale boerderij waar boer Jeroen Schoot Uiterkamp - stekeltjes, witte polo - zichtbaar trots op is. Bij het bezoek zijn twee medewerkers van Albert Heijn aanwezig en twee van Plukon, de leverancier van de AH-kip.

Volgens Albert Heijn zijn we op een representatieve pluimveehouderij. Kanttekening is wel dat bij Schoot Uiterkamp de kippen in het daglicht staan en ze al direct nadat ze uit het ei zijn gekropen gevoerd worden op de broederij. Gebruikelijker is kunstlicht en de eerste voeding na levering aan de boer. Ook zijn zijn kippen sinds 2015 volledig antibiotica-vrij.

Kiplekker in de AH-stal? Beter dan plofkip, maar niet leed-vrij
In de stal van Jeroen Schoot Uiterkamp in Dronten staan ruim 26.000 AH-kippen, die binnenkort in de versschappen zullen liggen.
© Ton Kastermans fotografie/ Leon Dakkus

We worden in blauwe overalls gehesen, in groene laarzen gestoken en treden dan een brandschone voorhal binnen. Op twee displays is precies te zien hoe het de kippen vergaat. In deze stal - hij heeft er twee - staan 26.406 kippen van 4,5 week oud, is het 23,8 graden en is de luchtvochtigheid 62 procent.

Zurig

De boer sommeert het groepje bezoekers dicht bij elkaar te blijven als we de stal ingaan. Kippen hebben de neiging om uit elkaar te stuiven. En inderdaad, zodra we een stap binnen zetten, maken ze zich snel uit de voeten. Het ruikt ietwat zurig, maar de lucht slaat niet op de longen. Het is vol, maar de kippen buitelen niet over elkaar heen.

Schoot Uiterkamp vindt de campagnes over ’zijn’ kip vervelend. „Er worden onwaarheden verkondigd. Ik doe wat goed is voor mijn dieren. Ik heb er niks aan om ze slecht te verzorgen, daar verdien ik ook helemaal niet aan.”

Drolletje

Hij pakt een drolletje met wat strooisel van de grond. „Kijk, helemaal droog.” Van nat strooisel kunnen de dieren pijnlijke voetblaren krijgen. „Kom, we gaan even rustig op een hooibaal zitten”, zegt hij even later. „Dan worden de beesten weer rustig en kun je hun natuurlijke gedrag zien.” Hij zit bijna dagelijks tussen zijn kippen en bestudeert ze dan een poosje.

Na een paar minuten komen de kippen inderdaad dichterbij. Ze pakken veertjes van de grond, drinken water uit de druppelaar en pikken in de voerbak met graan, meel en kruimels. „Kippen zijn heel efficiënt, voor ongeveer 1,9 kilo voer krijg je 1 kilo kip.” Bij scharrelkippen is die verhouding volgens hem 2,05 op 1 kilo. „En dat is weer slecht voor het milieu.”

Een paar kippen lopen luid kakelend met de borst vooruit tegen elkaar op. „Dat is normaal gedrag. Dit zijn waarschijnlijk haantjes.” Pas vanaf een week of zes wordt het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes zichtbaar.

Deze kippen wegen nu 1,3 kilo per stuk. Ze zullen nog 1,1 kilo aankomen voordat ze naar de slacht gaan. Met hangende weegschalen in de stal houdt hij het gewicht in de gaten. Na 49 dagen rijdt een grote wagen naar de stal en zullen professionele kippenvangers ze aan de poten naar binnen halen. „Dat is even onprettig, maar duurt maar kort. Nee, ik heb er geen moeite mee dat de dieren geslacht worden, als ik maar weet dat ze een goed leven hebben gehad.”

Experts

We leggen de beelden van deze stal voor aan hoogleraar dierenwelzijn Bas Rodenburg aan de Universiteit Utrecht en aan Anne Hilhorst van Wakker Dier.

Rodenburg: ,,De dieren zien er goed uit en zijn mooi actief. Je ziet ze rondlopen, speelvechten, eten, drinken en scharrelen. Wat dat betreft maken de kippen die ik hier zie een goede indruk op mij. De bezetting is hoog, en die wordt natuurlijk nog hoger als de dieren de komende weken doorgroeien (van 1,3 kilo naar circa 2,4 kilo, red.). Dan zal de activiteit waarschijnlijk ook afnemen.’’

Kiplekker in de AH-stal? Beter dan plofkip, maar niet leed-vrij
Deze kippen groeien 49 dagen lang zo’n 50 gram per dag. Het slachtgewicht is 2,4 kilo. Nu wegen ze 1,3 kilo.

Hilhorst: ,,De stal is heel vol, daarbij gaan de dieren nog groeien. Het kan er voor jou en mij ruim uitzien, maar wij weten simpel weg niet hoeveel ruimte een kip nodig heeft om zich voldoende en vrij te kunnen bewegen. Onderzoekers wel, en zij zeggen dat dit te krap is. Ook zie je dat enkele kippen natuurlijk gedrag vertonen, maar je ziet ook dat een heleboel kippen die ruimte niet hebben en inactief op de grond zitten. Verder zie ik veel poep op de grond. Daar krijgen ze voetproblemen van.’’

Wetenschappers over supermarktkip: beter, maar niet leed-vrij

Per 2012 is het Vleeskuikenbesluit van kracht. Sindsdien heeft elke supermarkt zijn eigen basiskip ontwikkeld en is de plofkip uit het versschap verdwenen. De welzijnseisen van de nieuwe ’conceptkippen’ verschillen per supermarkt, maar geen voldoet aan de normen voor een Beter Leven 1-ster keurmerk. Wat volgens Wakker Dier het minimum is voor dierenwelzijn.

Dan naar de AH-kip, sinds 2016 in de schappen. Wakker Dier richt haar pijlen nu specifiek op Albert Heijn. Volgens de dierenactivisten stelt die keten de laagste eisen aan hun kippen en hebben ze als marktleider een grote verantwoordelijkheid.

Wageningen Livestock Research heeft voor beide partijen onderzoek uitgevoerd naar dierenwelzijn. Ingrid de Jong, senior onderzoeker pluimveewelzijn, was bij veel van die onderzoeken betrokken. Uit haar onderzoek blijkt dat de AH-kip stukken beter af is dan zijn voorganger: de bezettingsgraad is verlaagd van 42 kilogram per vierkante meter naar 38 kilogram (ofwel van 21 naar 16 kippen), ze hebben een aaneengesloten nacht van zes in plaats van vier uur en de omgeving is verrijkt met strobalen. Ook volgroeien de dieren in 49 in plaats van 39 dagen.

Dierenleed

Die veranderingen bij supermarkten vertalen zich in een spectaculaire afname van dierenleed, blijkt uit de ’Ongeriefanalyse vleeskuikens’. In vergelijking met de oude plofkip schatten experts in dat de prevalentie van pijnlijke voetzoolontstekingen van vijftig procent naar onder de tien procent is gedaald, zijn hartaandoeningen vrijwel verdwenen en is het antibioticagebruik extreem afgenomen. Toch is de supermarktkip niet leed-vrij. Specifiek voor de AH-kip blijkt dat circa een op de twintig kippen te maken heeft met ernstige voetzoolontstekingen, ruim een op de tien met matige tot ernstige bewegingsproblemen en bijna dertig procent een matige bevuiling van het verenkleed.

Keuze

De Jong heeft recent met een aantal anderen het welzijn van de plofkip, de supermarktkip en de Beter Leven 1 ster-kip vergeleken. Ze keken naar elf factoren, zoals pootaandoeningen, strooiselkwaliteit en blaren. Daaruit blijkt dat de welzijnswinst van de plofkip (593 punten) naar de supermarktkip (679 punten) aanzienlijk is, tegen relatief weinig extra productiekosten: van 84 cent naar 98 cent per kilo. Tegelijkertijd blijkt dat de 1 ster-kip echt een heel stuk beter af is met 799 punten. Alleen, dat kost behoorlijk wat: 117 cent per kilo. Die kosten worden uiteraard (deels) doorberekend aan de klant. Volgens Albert Heijn zit ’m daar ook de crux: ,,Mensen willen niet altijd extra betalen. We produceren bijvoorbeeld meer Beter Leven 1 ster-kip dan dat er vraag naar is.’’

Geluk

Dan de moeilijkste vraag: heeft een supermarktkip een aanvaardbare levenskwaliteit? Bas Rodenburg, hoogleraar dierenwelzijn aan de Universiteit Utrecht: ,,De nieuwe supermarktkip is een grote stap voorwaarts, tegelijkertijd geldt dat het nog steeds behoorlijk vol is in de stallen, dat de kippen geen natuurlijk daglicht hebben en erg hard groeien (maximaal 50 gram per dag, red.). Dat is geen toonbeeld van top dierenwelzijn.’’

Er is buiten de muren van de universiteit weinig gedragsonderzoek gedaan naar kippen. Er zijn echter twee vuistregels voor kippengeluk: een actieve kip is een blije kip en hoe sneller de kip moet groeien, des te ongelukkiger die is (omdat dit hun bewegingsvrijheid en gedrag beperkt). Wat Rodenburg betreft, geniet de 1-ster kip daarom de voorkeur, omdat daar het grootste probleem, de snelgroei, mee wordt aangepakt. Of je vindt dat een dier een goed leven heeft, is volgens Rodenburg uiteindelijk ook een ethisch vraagstuk. De vraag die dus overblijft is: wat vindt de consument aanvaardbaar?

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.