Premium

Werken achter tralies: binnen beginnen om buiten te blijven. In de Zaanse bajes is het verplicht om te werken

Werken achter tralies: binnen beginnen om buiten te blijven. In de Zaanse bajes is het verplicht om te werken
Nico (rechts, hoofd arbeid) in gesprek met een werkmeester.
© Foto Ella Tilgenkamp
Westzaan

De bajes blijkt ook een werkplaats: van koffiebranderij tot beugeltjes schroeven en het naaien van schildersdoeken of hondenmanden bekleden. Nico zorgt er als coördinator arbeid voor dat het op alle werkzalen gesmeerd loopt.

In de gevangenis is het verplicht om te werken. Maar er zijn jongens die liever niks doen. ,,We proberen ze te stimuleren, want je moet binnen beginnen om buiten te blijven. Als je meedoet aan de arbeid gaan er deuren voor je open dat is in het gewone arbeidsproces buiten de gevangenis ook zo, dan heb je er voordelen van’’, zegt Nico.

,,In het huis van bewaring mag je werken en die jongens komen vaak graag. Ze zitten binnen en weten niet wat hun straf gaat worden, ze zijn vaak wat meegaander. In de gevangenis zit je soms wel 5, 10 of 15 jaar. Aan het einde van de detentie willen ze vaak wel meer doen.’’

Uitzicht

Werkmeesters proberen te zorgen dat jongens een uitzicht hebben op iets en dat ze iets kunnen gaan leren. ,,We proberen ze verder te helpen met de In-Made Praktijkschool waar ze certificaten kunnen behalen zodat ze met een betere kans op de arbeidsmarkt naar buiten gaan. ’Binnen beginnen om buiten te blijven’, dat is onze slogan. Wij geven ze een dagritme mee. Dat is wel nodig want stel dat je iemand hier tien jaar binnen krijgt en je lucht ze een uurtje per dag. Als die na tien jaar weer buiten komt, is-ie de weg wel aardig kwijt denk ik.’’

Nico regelt dat alle opdrachten van klanten op de juiste arbeidszalen terecht komen. ,,Ik zorg voor werkinstructies, werkvoorraad in de werkzalen, diversiteit van werk voor de jongens en dat we de kwaliteit halen waar we aan moeten voldoen. Hoe dingen die we produceren er uit moeten zien en constant blijven van kwaliteit bijvoorbeeld.’’

Vanaf nul

Hij heeft een systeem opgezet om de werkzaamheden op de zalen en voor het magazijn inzichtelijk te maken. ,,Per zaal werken zo’n 18 tot 24 gedetineerden. Als een werkmeester op een zaal komt, weet hij wat hij moet doen, ook al staat hij daar weinig. Al het werk en de werkwijze zitten in digitale mapjes waar ze alles in kunnen zien. Door alles centraal te regelen, gaat er zo min mogelijk tijd verloren aan administratieve rompslomp en kunnen de werkmeesters op de zaal meer energie steken in de jongens.’’

Nico heeft contact met bedrijven via het landelijk opererende penitentiaire productiebedrijf In-Made en het Regionale Bedrijfsbureau Arbeid (RBBA). ,,Die bellen me bijvoorbeeld voor het inpakken en sorteren van tienduizend pakketjes. Ik zorg dat de werkinstructies in orde zijn en stuur de opdracht naar de zaal en bepaal de planning.’’

Nog niet vol

Per dag heeft hij zo’n 600 tot 700 mensen aan het werk in twee dagdelen op de werkzalen. ,,We zitten nu aardig vol met de gevangenis. We hebben ook het huis van bewaring (daar zitten mensen in afwachting van hun rechtszaak), een afdeling extra zorg, het penitentiair psychiatrisch centrum (PPC) en de gevangenis.’’

Het simpele schroefjes draaien in beugels voor leidingen is niet echt inspirerend. Wie goed - in bajestermen groen - gedrag vertoont, krijgt meer vrijheden en leukere werkplekken zoals de koffiebranderij, fietsenmakerij of de confectiezaal.

,,Dat zijn trajecten waar je je voor kunt opgeven bij goed gedrag. De jongens die daar zitten, zijn vooral de jongens die wíllen werken en kunnen werken. Maar van de 600 die je op een dagje aan het werk hebt, kun je niet iedereen een leuk baantje geven.’’

Werken achter tralies: binnen beginnen om buiten te blijven. In de Zaanse bajes is het verplicht om te werken
’Als je meedoet aan de arbeid gaan er deuren voor je open’.
© Foto Ella Tilgenkamp

In-Made en Ex-made helpen gedetineerden

In-Made, zo heet het productiebedrijf voor justitiële inrichtingen.

Het is een regulier bedrijf dat opdrachten krijgt van inpakken, ompakken, assembleren of demonteren van spullen. Orders worden gecalculeerd en aangevraagd en op een bedrijfsmatige manier weggezet.

De penitentiaire productiebedrijven werken met ondersteuning van de regionale bedrijfsbureaus. De vestigingen zijn zelf verantwoordelijk voor hun resultaat en per vestiging biedt de formule In-Made ruimte om lokaal ondernemerschap te ontplooien.

Ex-Made. Daaronder vallen alle re-integratieprocessen die moeten zorgen dat gedetineerden aan de slag kunnen als ze hun straf hebben uitgezeten. De In-Made Praktijkschool, hoort hier ook bij. Dit is een erkend leerbedrijf dat mbo-opleidingen verzorgt en certificaten verstrekt voor ’werknemersvaardigheden’ van gedetineerden. Dat gaat vaak over omgangsvormen op het werk zoals op tijd komen, de juiste kleding dragen, goedemorgen zeggen, een opdracht uitvoeren en samenwerken.

In 2018 werden er 771 diploma’s en certificaten uitgereikt. Via Werk via Sport worden gedetineerden op weg geholpen naar betaald werk via zakelijke netwerken van sportclubs. In 2018 leverde dat 22 betaalde werkplekken op. De Beschrijving Getoond Gedrag (BGG) is een verklaring die de gevangenis afgeeft om te laten zien dat iemand goed heeft gewerkt. In 2018 zorgde dit voor 250 betaalde banen en 132 werkervaringsplekken voor ex-gedetineerden.

Werken achter tralies: binnen beginnen om buiten te blijven. In de Zaanse bajes is het verplicht om te werken
Spin in het web Mary.
© Foto Ella Tilgenkamp

Mary zorgt dat bajes het huis op orde heeft

Mary werkte eerder in penitentiaire inrichtingen in Lelystad en Alphen aan den Rijn (vreemdelingendetentie). Zij is als plaatsvervangend coördinator arbeid samen met twee collega plaatsvervangers verantwoordelijk voor de aansturing van één van de drie teams binnen het productiebedrijf. En ze is verantwoordelijk voor opleidingen voor personeel en gedetineerden.

„Voor ik bij Justitie kwam, heb ik twintig jaar in de transportsector gewerkt in de logistiek en dat heeft heel veel raakvlakken met wat ik nu doe. In Lelystad deed ik ook aan klantenwerving voor werk in de gevangenis, maar dat doen we nu bij het Regionale Bedrijfsbureau Arbeid (RBBA). Als we meer werk nodig hebben, bellen we daar met onze vaste tussenpersoon van het RBBA die gaat kijken wat er is. Vaak hebben wij het eerste contact en dan nemen we het (RBBA) mee. We hebben op donderdag bijvoorbeeld meer ruimte beschikbaar in de wasserij en dan gaan zij op zoek naar klussen voor ons.”

De ’In-Made praktijkschool’waar ze ook verantwoordelijk voor is, wordt gegeven door Andere Start. Alle medewerkers arbeid (in feite de werkmeesters) krijgen daar de opleiding om werkmeester te worden.

Ze zijn ook verantwoordelijk voor de betaling (verloning) en de productie van de gedetineerden. De werkmeester haalt bovendien een VCA veiligheidscertificaat voor aannemers, want hij of zij is verantwoordelijk voor de werkende gedetineerden op een zaal. Ze krijgen een cursus zelfverdediging, maar ook iets als ’motiverende bejegening’: hoe ga je een gedetineerde laten doen wat wordt verwacht.

De gedetineerden op de werkzaal leren via In-Made ’basis werknemersvaardigheden’ die buiten de gevangenis van werknemers worden verwacht. Dat gaat om eenvoudige principes zoals op tijd komen, aardig tegen elkaar zijn, samenwerken, luisteren naar een baas. „Eigenlijk gewoon rust, reinheid en regelmaat. Iets wat veel jongens, die nog nooit hebben gewerkt, nooit hebben gekend. Die ’vaardigheidscertificaten’ kunnen worden uitgebreid tot meewerkend voorman. Daar krijgen ze een certificaat voor, omdat ze door een erkende leermeester worden opgeleid.”

Mary: „Ik zorg dat we in de gevangenis het huis op orde hebben qua arbeid en de opleiding van de gedetineerden. We hebben nu plannen om deelcertificaten te halen voor de patisserie, koffiebranderij, de winkel en het confectieatelier.”

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen