Premium

Filteren tussen goed en kwaad in boek over Hoorn en de oorlog

1/5

Voor de buitenwacht leek het erop alsof het dagelijkse leven in Hoorn tijdens de Tweede Wereldoorlog wat door kabbelde, afgezien van een enkel voorval. ,,Natuurlijk beleefden veel mensen dat zo”, oordeelt Egbert Ottens. ,,Want het echt spannende deel van de oorlog gebeurde ondergronds.”

Hij legt de laatste hand aan een stevig boek over Hoorn in de oorlogsjaren. Eind dit jaar, moet het af zijn. Met 450 bladzijden belooft dat de lezers veel informatie, foto’s maar ook de verhalen van en over de inwoners van die tijd. En dan te bedenken dat het boek als titel ‘Hier is alles gewoon, dat spreekt’ heeft. Het komt voort uit een ander boek. Want de omvangrijke productie over ‘Hoorn in de 20e eeuw’, waarmee Oud Hoorn de recente historie heeft vastgelegd, is het vertrekpunt geweest.

’Blinde vlek’

,,Bij het schrijven van dat boek moesten alle leden van de redactie zich van mij aan een afgesproken lengte houden”, lacht Ottens. ,,Ik begon zelf aan de oorlogsjaren en ik had binnen mum van tijd veel te veel. Tegelijkertijd kwam ik erachter dat er nog veel zaken die in de oorlog hebben gespeeld, een soort blinde vlek vormen. En ik vond dat we daar iets aan moesten doen.”

Hij ging door met het verzamelen van materiaal en de verhalen van de betrokkenen, die soms via-via bij hem terecht kwamen. Met aantekeningen uit dagboeken, brieven, de kranten uit die tijd marcheerden de oorlogsjaren zo in slagorde huize Ottens binnen.

Mythes

Daarmee begon voor Egbert het grote filteren. En wat nog belangrijker is: de mythes die als vanzelf zeventig jaar na de oorlog zijn ontstaan, weer losmaken van de feiten. De Hoornse knokploeg bijvoorbeeld heeft nooit meer dan negen leden geteld, waaronder één vrouw: Henny Schat, de latere echtgenote van Georges Trigallez. Tientallen mensen waren betrokken bij de opvang en verzorging van onderduikers, terwijl vele honderden mensen in Hoorn, net als in andere gemeenten in West-Friesland onderduikers een veilig huis boden.

,,Dat bleek een gemakkelijke opgave”, bekent hij. ,,Temeer omdat de mensen uit de illegaliteit er in mei 1945 zelf ook al grote moeite met de spookverhalen hadden. Ik kwam ook teksten tegen van Willem Wiese, die later wethouder werd in Hoorn. Hij ergerde direct na de bevrijding zich dood aan de zogenaamde ‘meikevers’, de mensen die pas aan het einde van de oorlog plotseling opdoken in de gelederen van de Binnenlandse Strijdkrachten.”

Mensen, die al die tijd weinig hadden gedaan tegen de bezetting, maar net op tijd de winnende kant kozen.

Grijze gebied

Ook Hoorn kreeg zo te maken met het warrige, grijze gebied dat ergens tussen de begrippen ‘goed’ en ‘fout’ ligt. Het is een hoofdstuk dat Ottens niet uit de weg wil gaan. Voor dat doel verdiepte hij zich ook in de talrijke rechtszaken en procedures, die meteen op de bevrijding volgden. ,,Er waren kennelijk wel eens wat vetes te beslechten”, klinkt het nuchter.

Dubbelleven

,,Heel wat inwoners van Hoorn hadden een soort dubbelleven”, oordeelt de auteur. ,,Zij hadden voor de buitenwereld een volstrekt normaal leven, of schurkten kennelijk tegen de bezetter aan. Maar zij hoorden dus óók bij de illegaliteit.”

Er zijn in Hoorn onder meer publicaties gewijd aan de foto’s die Jan Osinga illegaal tijdens de oorlog maakte, en over de dagboekaantekeningen van Christina Kerkmeijer- de Regt.

Van haar komt ook de aantekening dat er Hoorn tijdens de oorlog nauwelijks iets bijzonders gebeurt. ,,Dat leek maar zo”, reageert Ottens. ,,De realiteit was dat de spannende dingen vaak verborgen moesten blijven. Daarnaast kreeg Hoorn ook te maken met liquidaties, onrecht, ongevallen tussen bommenwerpers hoog boven de stad.”

,,Hier had je op een geven moment toch zo’n 600 Duitse soldaten en personeel in de stad. Soms gelegerd in het Missiehuis, de HBS, gevorderde scholen of andere gebouwen. Ik denk dat veel van de mannen niet erg gemotiveerd waren. De meesten wilden gewoon zo snel mogelijk naar huis. Dat gold ook voor de Italiaanse krijgsgevangenen die hier aan het werk werden gezet.”

Boerenzonen

,,In de eerste oorlogsjaren mocht de harddraverij gewoon doorgaan. En er zaten heel wat Duitse boerenzonen op de eerste rang: die genoten er net zoveel van. Maar je had in Hoorn ook actieve leden van de NSB, en bij de Landwachters. Dat waren in de regel de gevaarlijkste mensen voor het verzet.”

Drie jaar geleden begon Ottens met het werk. Hij besef heel goed dat ook na de presentatie in november er weer nieuwe zaken boven water zullen komen die het boek nog niet hebben gehaald. ,,Maar ik denk dat deze stad ook deze geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog moet kennen. En ook nu merk je na zeventig jaar de gevoeligheden. Omdat de geschiedenis van sommige mensen heel diep is weggemoffeld. Dan moet je nu niet meer zwart-wit naar kijken. Dit boek gaat over de mensen, hun levens en de keuzes die zij moesten maken.”

Martin Menger

Het boek ‘Hier is alles gewoon, dat spreekt’ wordt uitgegeven door de Publicatiestichting Bas Baltus, met medewerking van de stichting Stadsherstel, Oud Hoorn en de gemeente Hoorn. Het kost in de voorverkoop 26,95 euro. De inschrijftermijn sluit op 1 augustus. Daarna zal het oorlogsboek voor net geen 35 euro in de winkels komen te liggen. Voorintekenen kan via de website www.oudhoorn.nl

Meer nieuws uit West-Friesland