Premium

Autobranden in Zaanstreek/Waterland groeien uit tot een ware plaag

Autobranden in Zaanstreek/Waterland groeien uit tot een ware plaag
Autobranden hebben een stijgende lijn ingezet met een fikse piek in 2017.
Zaandijk / Zaandam/Purmerend

Autobranden in Zaanstreek en Waterland groeien uit tot een ware plaag. In 2015 brandden er 66 auto’s uit per jaar, dat verdubbelde ruim tot een vurige piek in 2017 met 158 autobranden. Vorig jaar waren het er 127. Voor de eerste drieënhalve maand van dit jaar staat de teller al op 47.

Dat blijkt uit cijfers van de afgelopen jaren die de politie Zaanstreek/Waterland op verzoek van deze krant op een rij heeft gezet en probeert te duiden. In een kortlopende serie belichten Rien Floris en Virginia Groenendijk de plaag die autobranden heet. Vandaag de eerste aflevering met de politie over de cijfers en de branden. Volgende week komt de brandweer aan bod. De derde zaterdag is ingeruimd voor verzekeraars, slachtoffers en een criminoloog.

Vandalen

Bijna twee maal per week staat ergens in de regio Zaanstreek/Waterland een auto in brand. Iets minder dan de helft wordt veroorzaakt door vandalen, zo schat de politie in. De daders zijn lastig voor de rechtbank te brengen. Soms gebruikt de politie andere tactieken om een hausse aan autobranden zoals in 2017 te stoppen. Potentiële verdachten worden aangesproken door rechercheurs of wijkagenten in de hoop dat het aantal branden stopt.

Relationele en zakelijke conflicten of burenruzies liggen soms aan de basis van autobranden. Dan valt er justitieel nog wel eens te scoren en kan een brandstichter worden vervolgd. De steden Zaanstad en Purmerend springen er (vanzelfsprekend) uit als het om autobranden gaat.

Lastig intepreteren

De cijfers van autobranden zijn lastig te interpreteren volgens Daniel Koper teamchef districtsrecherche Zaanstreek/Waterland. Ook bij technische oorzaken komt een brandende auto in de statistieken te staan, maar bij een technische oorzaak is geen sprake van strafbare feiten dus wordt geen aangifte gedaan. ,,Dat maakt cijfers heel ondoorzichtig en diffuus. Soms heb je één auto die wordt aangestoken en drie gevolgschades. Het geldt als één brandmelding, maar je hebt vier aangiftes.’’

P2000 houdt ook autobranden bij. De teller voor 2018 kwam uit op 5574 voertuigbranden. Maar daar zitten heel wat dubbeltellingen in. Ook hier wordt niet gefilterd op oorzaak (technische oorzaak of brandstichting).

Pyromanen op de korrel met huisbezoekjes

Brand verwoest veel. Een autobrand waarbij een klomp plastic overblijft, is lastig onderzoeken. Maar de politie zet er fors op in, met buurtonderzoeken en camerabeelden. Soms lukt het niet de dader te pakken, maar kiezen de politiemensen voor het ’aanlopen’. Een huisbezoekje om pyromanen in de dop te laten merken dat ze hen op de korrel hebben.

Autobranden in Zaanstreek/Waterland groeien uit tot een ware plaag
Daniel Koper teamchef districtsrecherche Zaanstreek/Waterland

De cijfers van autobranden zijn lastig te interpreteren, zegt Daniel Koper teamchef districtsrecherche Zaanstreek/Waterland. ,,Als er een technische oorzaak is, heb je ook een brandende auto in de boeken staan, maar wordt geen aangifte gedaan. Dat maakt de cijfers heel ondoorzichtig en diffuus. Soms heb je één auto die wordt aangestoken en drie gevolgschades. Het geldt als één brandmelding, maar je hebt vier aangiftes.’’

Grillig

Autobranden hebben een grillig patroon, zegt Koper. ,,Het is zelfs per maand heel divers. Je hebt maanden met 5 branden of 24 of helemaal niets gehad in 2017. We dachten toen het patroon van een seriebrandstichter te zien en gingen daar op rechercheren Na twee maanden van 24 autobranden hadden we ook contact met collega’s met veel expertise uit ’t Zandt (in Groningen) waar op dat moment ook een serie gaande leek. Uiteindelijk waren het allemaal op zichzelf staande branden terwijl we aanvankelijk een patroon dachten te zien.’’

Kopieergedrag

Fokko Drijver van de forensische opsporing signaleert ook kopieergedrag. ,,Iets minder dan de helft is vandalisme. Maar je hebt ook conflicten die met autobranden worden beslecht. En in Culemborg heb je jeugd gehad die zo een buurt terroriseerde.’’

Autobranden in Zaanstreek/Waterland groeien uit tot een ware plaag
Fokko Drijver doet sporenonderzoek.
© Foto Bastiaan Musscher

Het rechercheteam verzamelt alles over de eigenaar van de uitgebrande auto, technische informatie, de omstandigheden, of de eigenaar problemen heeft. ,,We doen forensisch brandonderzoek, we praten met brandweer en collega’s ter plekke. We zoeken foto’s van rampenfotografen, maar ook iemand die uit een flat een kiekje maakt. Dan kun je soms zien waar de brand is begonnen. Het is een kwestie van uitsluiten’’, zegt Drijver.

Moeilijk

,,Door de ervaring kunnen we redelijk de oorzaak aanwijzen, maar daar heb je de dader nog niet mee. Van driekwart van de autobranden hebben we een aardig idee over hoe de brand is ontstaan. Soms heb je een berg gesmolten plastic, dan is het onderzoek heel moeilijk.’’

Bij twijfel gaat de politie altijd onderzoeken zegt Koper. ,,We doen op een plaats delict onderzoek, horen getuigen, doen buurtonderzoek en we zoeken camerabeelden op van een snackbar, discotheek of wat er in de buurt is aan camera’s. Soms als mensen zeggen dat ze iemand in een bepaalde richting hebben zien wegrennen dan pakken we ook camerabeelden van een kilometer verderop.’’

12 jaar cel

Een autobrand is geen licht vergrijp benadrukt Koper. ,,,We hebben het over artikel 157 strafrecht. Je kunt er 12 jaar cel voor krijgen als er alleen sprake is van schade aan goederen, oplopend tot levenslang als er ook dodelijke slachtoffers vallen. Dat kan als de brand overslaat naar een naastgelegen woning. Het is echt een ernstig delict met grote risico’s.’’

Soms hebben Koper en zijn mensen wel vermoedens. ,,Dan denk je te weten wie er bij betrokken is, maar krijg je het strafrechtelijk niet rond. Dan gaan we mensen ’aanlopen’. Je kunt de wijkagent langs sturen of een rechercheur of je roept iemand op om naar het bureau te komen.’’

Op de korrel

De recherche heeft een heel palet aan maatregelen om eventuele brandstichters te laten merken dat ze ze op de korrel hebben en in de gaten houden. ,,Ze schrikken dan en voelen zich begluurd omdat ze niet meer anoniem kunnen opereren. Je vraagt ze over een week langs te komen en kijkt hoe het weekend dan verloopt. Soms vraag je gewoon ’waar was je gisteravond’ of je ziet in een bepaalde buurt een naam steeds opduiken, dan wordt het ’we weten dat jij eerder branden hebt gesticht. Je bent toch niet weer bezig?’. Het belangrijkste is dat het ophoudt. Dat hebben we gedaan bij een serie autobranden in 2017 en dat hielp. Maar het liefste pak je ze natuurlijk op. We houden de druk zo hoog mogelijk en halen alles uit de kast om de pakkans te vergroten, maar autobranden blijven een lastige materie.’’

Conflicten

Heterdaadjes bij autobranden - de meeste zijn ’s nachts - zijn zeldzaam, maar Koper heeft het in Alkmaar enige jaren geleden zelf wel meegemaakt. ,,Daar werd een buurt geterroriseerd door autobranden en hadden we echt iedereen de straat op gestuurd om te surveilleren. Daar zagen we een jongen op zijn knieën bij een autoband iets aansteken. Ik denk dat we toen een ’copycat’ hebben gepakt, maar de branden hielden op. Zaken die worden aangebracht voor een rechtszaak zijn vaak met aanwijsbare conflicten tussen twee exen bijvoorbeeld of een zakelijk geschil, maar ook een man die we met jerrycans zagen lopen.’’

Meer nieuws uit Waterland

Meest gelezen