Premium

Jonge garde nieuwsgierig naar WOII: ’In de brugklas vragen ze al wanneer de oorlog wordt behandeld’

Jonge garde nieuwsgierig naar WOII: ’In de brugklas vragen ze al wanneer de oorlog wordt behandeld’
V.l.n.r.; Bernice van Leeuwen (13), Jenson Groot (15) en Gijs Lammers (15) kijken en luisteren naar de oorlogsbrieven in de Grote Kerk.
© Foto: Erik Rietman
Monnickendam

Jonge stemmen galmen door de koude Grote Kerk. Twaalf jongens en meiden van groep 2C van het Bernard Nieuwentijt College drentelen in kleine groepjes door de expositie ’Waarom schrijf je me niet - brieven uit de vergetelheid’, de rondreizende tentoonstelling van oorlogsbrieven die tot en met 18 juni in Monnickendam te zien is.

De veertienjarige Joodse Wanda Verduin was op het moment dat de Duitsers Nederland binnenvielen net zo oud als deze leerlingen. Twee jaar later wordt haar gezin gedwongen om van het knusse Bussum naar de open getto van Amsterdam te verhuizen.

Het gemis van natuur en vrienden valt haar zwaar. Op 2 maart 1942 schrijft ze aan haar vriendin Els: (...) ’Nu ben ik soms wel gelukkig, maar niet meer zonder bijgedachte, dat moet ik maar leren, want zonder geluk kan je niet leven. En gelukkig zijn is het enige wat je zelf kan doen.’’

Wanda blijft voor altijd een tiener; ze overleed op haar achttiende in vernietigingskamp Auschwitz aan tyfus.

„Zo jong, ik vond het erg om dat te lezen”, zegt Laura Lorent (14). Samen met Emily McCAll (14) en Emma Rutgers (13) maakt ze de opdrachten die bij de expositie horen. Ze volgen de levensloop van twee van de vier hoofdpersonen. Naast Wanda zijn brieven te lezen van de verzetsheld Nico Peeters, schrijver Jules Schelvis en het liefdeskoppel Wolfgang Maas en Thea Windmuller.

Bernice van Leeuwen (13): „Ik vind het heel bijzonder dat Hitler zoveel macht kon krijgen. Dat mensen tegen hem in opstand durfden te komen vind ik heel moedig. Ik denk dat zulke oorlogen nog steeds kunnen gebeuren, al zullen de ingezette middelen anders zijn.’’

De meesten van deze leerlingen hebben geen familieleden die de oorlog nog hebben meegemaakt, toch zijn ze bijzonder geïnteresseerd in de oorlog. „In de brugklas vragen ze er al naar’’, zegt hun geschiedenis docente Sanne Baldee (33). ,,Dan moet ik ze teleurstellen dat we daar pas in de tweede klas aan toe komen.”

Censuur

,,Ik had de brieven erger verwacht’’, zegt Ian Kogenhop. Hij leert even later over het effect van censuur in de kampen door de brief van Jules Schelvis. Zonder censuurstempel van de Duitse bewaking werd de brief niet verzonden. Tussen de regels door lees je wat Schelvis werkelijk bedoelt als hij nonchalant vraagt of er misschien iets gebeurd is met Hella, Herman, Chel en jullie ouders. Hij wil eigenlijk zeggen: mijn schoonfamilie en vrouw zijn waarschijnlijk vergast in Sobibor.

Het liefdeskoppel Wolfgang en Thea censureert zichzelf door codetaal te gebruiken in hun brieven als ze gescheiden van elkaar zijn ondergedoken. ’Bij de kachel zitten’ betekent verstoppen, ’erg koud’ is gevaar door huiszoekingen en ’verhuizen’ duidt op onderduiken.

De koppeling naar het heden wordt gemaakt door de bezoekers stellingen als ’Op internet en social media moet alles gezegd kunnen worden’, voor te leggen, waarbij geen enkele keuze ideaal blijkt te zijn. Net als in het echte leven.

Meer nieuws uit Waterland