Premium

Primeur: slimme camera’s om insecten te tellen en te herkennen. Nu is het nog puur mensenwerk

1/2
Engewormer

Insecten tellen is geen gemakkelijke klus, maar nieuwe cameravallen met slimme software moeten hierbij helpen. Er komen er honderd in Nederland te staan. De eerste werd woensdag getest in Engewormer.

Gek idee dat zo’n klein groen doosje met daarbij een geel scherm, ’want insecten voelen zich aangetrokken tot geel’, zoveel teweeg brengt. In het weiland van zorgboerderij Saens Groen vliegen de grutto’s luid kwetterend over. Hier wordt de eerste cameraval getoond.

,,Dit apparaatje kan ons zo goed gaan helpen’’, aldus Koos Biesmeijer, wetenschappelijk directeur bij het Leidse Naturalis Biodiversity Center. ,,Dit is een primeur. Nederland is nu koploper op het gebied van automatische beeldherkenning.’’

Naturalis ontwikkelde dit systeem samen met softwarebedrijf Cosmonio, Radboud Universiteit Nijmegen en EIS Kenniscentrum Insecten uit Leiden. Het idee: insecten gaan op het gele scherm zitten en om de tien seconden wordt er een foto gemaakt.

Als het donker is, brandt er een lamp om zo nachtvlinders en andere avondkruipers aan te trekken. Het kastje is verbonden met een 4G-netwerk en zendt de foto’s naar een grote database van Naturalis. Vervolgens herkent speciale software of er een insect op de foto staat. En zo ja, om wat voor beestje het gaat en hoeveel er te zien zijn.

Miljoenen foto’s

,,We hebben hier drie jaar aan gewerkt’’, legt Laurens Hogeweg uit. Hij werkt bij Naturalis en softwarebedrijf Cosmonio en kwam op het idee om fotoherkenning in te zetten voor insecten.

,,Maar een camera alleen ben je er niet, want je hebt ook veel beeldmateriaal nodig. Onder meer met hulp van de website Waarneming.nl hebben we al miljoenen foto’s van insecten in het systeem kunnen zetten. Om zo de software te leren om de verschillende soorten te herkennen. Dat leren is belangrijk, omdat het de bedoeling is dat het systeem zelf kan draaien.’’

Nu is insecten tellen nog puur mensenwerk. Zo worden er op plekken in Nederland gewerkt met grote witte doeken, waar dan door vrijwilligers wordt geteld wat er tegenaan vliegt.

Ook zijn er plakvallen, zoals bij Saens Groen, om de beestjes mee te vangen. En er zijn vallen waarbij insecten in een bak vliegen met een chemisch goedje erin, wat resulteert in een soort insectensoep waar dan weer de soorten uitgevist moeten worden.

Hogeweg: ,,Dat gebeurt allemaal handmatig en is dus een ontzettend tijdrovende klus. En het tellen gebeurt nu niet het hele jaar door. Onze camera kan dat wel, waardoor je een veel beter beeld krijgt. En nog een voordeel: bij de cameraval gaan de insecten niet dood.’’

Het ene insect wordt nu nog veel beter in de gaten gehouden, dan de ander. ,,Neem bijvoorbeeld de vlinders, die worden jaarlijks heel precies geteld door vrijwilligers. Van bijen weten we ook veel’’, vertelt Theo Zeegers, van EIS Kenniscentrum Insecten.

,,Maar kijk je naar vliegen bijvoorbeeld, daar weten we veel minder van. We hebben zo geen helder overzicht.’’ Volgens Zeegers waren sommige vrijwilligers wel een beetje bezorgd dat ze straks overbodig zijn door de camera’s. ,,Maar we blijven ook de andere methodes inzetten.’’

Alarm

De verschillende partijen die meehielpen dit camerasysteem te ontwikkelen zijn er helder in: het gaat niet goed met biodiversiteit in Nederland.

Recente publicaties in wetenschappelijk onderzoek tonen een alarmerende achteruitgang van insecten. Er zijn steeds minder kevers, vlinders, bijen, vliegen en noem maar op. ,,Een trend waar je niet vrolijk van wordt’’, aldus Biesmeijer van Naturalis.

De bedoeling is dat door de cameravallen er een beter en concreter beeld ontstaat van de insectenstand. Vanaf juli worden de eerste honderd camera’s gebruikt. De provincie Noord-Holland schafte er dertig aan, vertelt gedeputeerde Adnan Tekin enthousiast.

,,Sinds ik natuur in mijn portefeuille heb en het biodiversiteitsrapport van Noord-Holland onder ogen kreeg wist ik: er moet iets gebeuren. Insecten klinken misschien niet interessant, maar ze zijn zo belangrijk. Hier bij Engewormer bijvoorbeeld zie je grutto’s, die weer die insecten eten. Het heeft allemaal met elkaar te maken en we willen graag die balans proberen te herstellen. Daarom is onderzoek ook zo belangrijk. ’’

Onder meer in de duinen, bij Haarlemmermeer, in Amsterdam en bij Saens Groen in Engewormer komen de insectencamera’s te staan. Daarnaast zijn ze straks te vinden in Zuid-Holland, Zeeland en Gelderland. Er schijnt al meer vraag naar de camera’s te zijn dan de makers aankunnen. Hogeweg: ,,Eerst maar kijken hoe deze honderd het gaan doen.’’

De camera’s zijn nu nog met de hand gemaakt en daardoor nog prijzig: zo’n 1000 euro. Maar de bedoeling is dat ze straks een stuk betaalbaarder worden en rond de 250 euro gaan kosten.

Hogeweg: ,,Ik hoop dat de camera’s ook in steden komen te staan, en in achtertuinen. Dat particulieren ze straks ook aanschaffen. Hoe diverser de locaties, hoe beter.’’

Meer nieuws uit Zaanstreek

Meest gelezen