Premium

Longarts Pauline Dekker heeft liefst lege wachtkamer

Longarts Pauline Dekker heeft liefst lege wachtkamer
Longarts Pauline Dekker.
© Foto Ella Tilgenkamp

Tientallen jaren investeerde longarts Pauline Dekker van het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk in haar carrière. Maar als ze eerlijk is, vindt ze het vrijwilligerswerk voor stichting Rookpreventie Jeugd nóg belangrijker. ,,80 procent van mijn patiënten had niet ziek hoeven te zijn.”

Boven de bank in de Amsterdamse woonkamer van longarts Pauline Dekker hangt een portret van Rolling Stonesgitarist Keith Richards. ,,Die stopte met roken op zijn 75ste en zei daarover dat het veel zwaarder was dan stoppen met heroïne’’, vertelt ze. ,,Ik ben fan van de Stones. Ik draai ’Start me up’ tijdens een rondje Vondelpark, ’Lets spend the night together’ om te dansen en m’n absolute favoriet is ’Angie’. Die wil ik ook op mijn begrafenis. Ik draag wel eens een T-shirt van de Stones in het ziekenhuis, verstopt onder mijn doktersjas.’’ ,,Een van mijn patiënten – ruwe bolster, blanke pit – viel dat op. Daarna begon hij telkens, als het slechte nieuws hem even te veel werd over die muziek.’’ Ze pakt een dik, roze boek uit de kast. ’The Rolling Stones compleet, Het verhaal van de 365 songs’, staat er op de kaft. ,,Dat boek liet hij me na. Soms komen patiënten heel dichtbij.’’

Gezichten

Alle gevallen van longkanker komen op een lijst van het instituut voor klinische auditing terecht (Dica). Die administratie houden artsen zelf bij en wordt aan het eind van het jaar afgerond. ,,Ik had daar tijd voor ingepland op dezelfde middag als de kerstborrel. Dat zal ik nooit meer zo doen. Al die namen, al die gezichten kwamen voorbij; mensen die aan het begin van het jaar bij je komen als nieuwe kankerpatiënten en die het einde van het jaar niet hebben gehaald. Vier vijfde van hen ziek door tabak. Ik ben maar heel kort op de kerstborrel gebleven, wilde zo snel mogelijk naar huis.’’

,,Als je begint als longarts, dan eist vooral de technische kant van het werk je aandacht op. Sommige onderdelen zijn nu eenmaal erg moeilijk, zoals het uitvoeren van een bronchoscopie. Of de vraag hoe je het beste kunt omgaan met chemotherapie en daarover met een patiënt communiceert. Pas als je als specialist echt ervaren raakt ben je in staat om met een soort helikoptervisie te kijken naar wat er om je heen gebeurt. En dat is schokkend.’’

,, Ik behandel vrijwel alleen maar wat niet had gehoeven. Als mensen niet verslaafd waren geraakt aan tabak, dan waren ze vermoedelijk niet bij mij in de wachtkamer terechtgekomen. Tabaksverslaving kan longkanker, copd, klaplongen en longontstekingen geven. En vergeet de cardiologie niet. In Groot-Brittannië is vastgesteld dat sinds invoering van het rookverbod in publieke ruimten (2007) het aantal mensen dat sterft aan hartaandoeningen met tweederde is gedaald. Het is voor sommige specialisten een moeilijk gesprek met een patiënt die ziek is geworden door tabak. Alsof je de patiënt beschuldigt. Maar dat is niet zo. Tabak is een zware verslaving. En als je dat ziet, dan vind je de juiste toon.’’

Pauline Dekker werd geboren op Borneo. ,,Mijn vader werkte voor Shell. We verhuisden naar Engeland en Schotland. Pas op mijn twaalfde kwam ik in Nederland wonen. Ik ging naar een internaat in Baarn, net als mijn jongere zus. Mijn oudere zussen hadden in Engeland de middelbare school gedaan. Ik vond het internaat van begin af geweldig. Dat kwam ook doordat ik daar vanaf dag één een vriendin had. Sandra. Een vriendschap voor het leven.’’

Ouders

,,Maar je ziet ook opeens je ouders nog maar vier keer per jaar; alleen in de schoolvakanties. Ik kon er prima mee omgaan, maar er waren ook kinderen bij die dat afschuwelijk vonden. Voor mij voelde dat internaat net alsof je elke dag je vriendinnen te logeren had. Ik was helemaal op mijn plek en was van het type: een dag zonder kattenkwaad is een dag niet geleefd.’’

,,Veel meiden waren jaloers op me omdat mijn vader me brieven schreef. De rest kreeg alleen maar brieven van hun moeder. Mijn vader schreef me heel lange brieven, vaak gingen ze over mijn moeder. Hij was helemaal dwaas van haar, het is heerlijk om te lezen. Ik bewaar al zijn brieven in een grote rode kist.’’

,,De relatie met mijn ouders is altijd goed geweest. Zo’n verhouding als wij hadden maakt ook dat er nooit ruzie is, nooit pijn, er is niks gekwetst. Mijn eigen kinderen zijn nu in de twintig. Ik merk wel dat ik zoveel meer bij hen betrokken kan zijn dan mijn ouders bij mij. Ik vind dat een enorm voorrecht. Het beste gelukt in mijn leven zijn mijn kinderen, zeg ik altijd. Ik ben trots op ze om wat ze doen, om de empathie die ze hebben met anderen. Dat vind ik belangrijk.’’

,,Dankzij de Tropenjaren kon mijn vader op zijn 56ste met vroegpensioen. Mijn ouders kochten een huis in Bergen. Ik vond het leuk ze wat dichter in de buurt te hebben, want ik keek uit naar meer contact. Hij had nog een hele rits afscheidsdiners van de Shell en naar de laatste – in Spanje – zou hij alleen op een neer vliegen. Ik weet nog goed dat ik ’s morgens rond half acht werd opgebeld, ik had de hele nacht gedanst op een gala. ’Papa heeft een hartaanval gehad, we hebben al een vliegtuig voor je geboekt’, zei mijn zus.’’

,,In dat Spaanse ziekenhuis bleek dat hij niet een hartaanval had gehad, maar gestikt was in een stukje kreeft. Zijn hart klopte nog, maar dat was alles, hij was hersendood. Ik was witheet op de arts die hem behandeld had. Maar toen die zijn gezicht wegdraaide zag ik een traan. Hij had niks fout gedaan en voelde ook de frustratie. Mijn woede zakte weg. Pas later zag ik in dat dit bij rouw hoort. Ik was 21 toen hij overleed en ik wist zeker dat ik nooit meer gelukkig zou worden. Uiteindelijk werd ik dat wel weer, maar het is iets wat je altijd bijblijft. Als ik nu iets heftigs meemaak waarvan ik verdrietig word, dan haakt dat aan op dat oude verdriet om de dood van mijn vader.’’

Maag leeggepompt

Van kindsbeen af wist ze dat ze dokter wilde worden. ,,Als er ergens iemand uitleg gaf over medische zaken, dan móest ik wel luisteren. En toen ik als jong kind eens een potje tabletjes had leeggegeten – ze leken net snoepjes – moest mijn maag worden leeggepompt: een heel nare behandeling. Zelfs tijdens het leegpompen van mijn maag bleef ik geïntrigeerd door wat er allemaal om me heen gebeurde, ik vond het ziekenhuis een zalige plek.’’

,,Doordat ik drie keer werd uitgeloot begon ik pas op mijn 21ste met geneeskunde. En tussen mijn doctoraal en mijn coschappen viel ook nog eens een jaar. Ik wilde aanvankelijk internist worden, maar tijdens de opleiding ben ik omgeschakeld naar longziekten. Ik wilde een ’kleiner vak’. Om longarts te worden, volg je twee jaar interne geneeskunde en vier jaar longziekten. Mijn dochter Josephine werd geboren tijdens mijn opleiding, mijn zoon Jeroen aan het eind van mijn opleiding. Dat was best heftig, nachtdiensten draaien met zo’n enorme buik.’’

Ze werkte tijdens haar opleiding in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam en ging in 1996 in het Gemini Ziekenhuis in Den Helder aan de slag als longarts. ,,Daar heb ik een kleinschalige rookstoppoli opgezet. Daarmee was het zaadje geplant. Vanaf 2006 werk ik in het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk.’’

Daar werkte ze nauw samen met haar goede vriendin en eveneens longarts Wanda de Kanter, totdat die bij het Antonie van Leeuwenhoekziekenhuis ging werken. ,,We hebben elkaar 23 jaar geleden ontmoet. Kort daarna gingen we op weg naar een congres in San Francisco. Dat is lang vliegen, geloof me. Maar Wanda en ik hebben gedurende die hele vlucht onophoudelijk met elkaar zitten te kletsen.’’

,, We zaten aan weerszijden van het gangpad en als er een stewardess tussendoor kwam met zo’n karretje, dan veerden wij op zodat we elkaar konden blijven aankijken en doorpraten.’’

Samen schreven ze het boek ’Nederland Stopt! Met Roken’ en zetten de rookstoppoli op in Beverwijk. Ze zijn de oprichters van de stichting Rookpreventie Jeugd, die als doel heeft de volgende generatie rookvrij te laten opgroeien.

Vanuit Rookpreventie Jeugd ontplooien Dekker en De Kanter verschillende initiatieven. Zoals Tabak-Nee! waarmee ze met behulp van onderzoeksjournalistiek de verschillende vormen van beïnvloeding door de tabaksindustrie blootleggen. De longartsen waren direct betrokken bij de strafzaak tegen de tabaksindustrie die strafpleiter Bénédicte Ficq de afgelopen jaren heeft voorbereid. Deze maand werden Dekker en De Kanter door de Hartstichting, KWF en Longfonds uit de Alliantie Nederland Rookvrij gezet, ze werden als ’te activistisch’ ervaren. ,,Daarmee zijn onze fondsen afgesneden en zijn we op zoek naar nieuwe sponsors.’’

Lees ook: Longartsen werven fondsen voor rookpreventie met kookboek

Artsen die jarenlang studeerden, tientallen jaren ervaring hebben, toonaangevend zijn in hun vakgebied. Artsen die concluderen dat hun vrijwilligerswerk nóg net even belangrijker is dan al het voorgaande. Is dat uit te leggen?

Dekker: ,,Maatschappelijk gezien heeft het preventiewerk echt de grootste impact. Van de ellende die ik dag in dag uit in het ziekenhuis zie kan zoveel voorkomen worden. Al die tranen, al dat verdriet ik wil dat het ophoudt. Het moet hier ophouden; geen nieuwe ’vervangingsrokers’ meer, dat hoop ik te bereiken. Daarom moeten we uit die spreekkamer komen om buiten te vertellen wat wij als longartsen zien. Dat is nodig. We hebben in dit land gezondheidsministers die campagnes lanceren tegen vieze vaatdoekjes. Nou, daar is nog nooit iemand aan doodgegaan. Aan tabak gaan mensen wel dood. Twintigduizend per jaar. Daarom doe ik het.’’

Rookvrije generatie

Longarts Pauline Dekker van het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk strijdt met haar stichting Rookpreventie Jeugd voor een rookvrije generatie.

Daarom moet de prijs van een pakje tabak flink omhoog en het aantal verkooppunten flink naar beneden, vindt zij. Zodat de volgende generatie in een tabaksvrije maatschappij kan opgroeien.

Ook ondersteunt Dekker de site Tabaknee.nl waarop door onderzoeksjournalistiek de beïnvloeding door de tabaksindustrie wordt blootgelegd. Een bericht over de dubbelrol van voorzitter Jolande Sap van de tabakstafel uit het Nationale Preventie Akkoord werd hen niet in dank afgenomen. De Alliantie Nederland Rookvrij beëindigde de partnerschap met Rookpreventie Jeugd en longartsen Dekker en De Kanter zijn nu noodgedwongen op zoek naar nieuwe geldschieters.

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.