Rubriek Uit beeld: over staartdelingen in de klas en ’volgens Bartjens’

Derde klas van de Koningin Julianaschool, 1954-1955.© Foto collectie Helderse Historische Vereniging.

Jan T. Bremer
Den Helder

Als het haar zo uitkwam wist moeder Lena te vertellen dat ik kon 'praten als Brugman'. Wie Brugman was wist ze niet, maar wel dat-ie ooit een groot redenaar voor het aangezicht des Heeren was geweest.

Pas later, op de middelbare school, leerde ik dat Joannes (of gewoon Jan) Brugman (circa 1400-1473) een volksprediker uit Vlaanderen was, een soort voorloper van de kerk-hervormer Maarten Luther (1483-1546).

Willem Bartjens

Mijn vader had meer op met het rekenwonder Willem Bartjens (1569-1638), de Amsterdamse bovenmeester die een beroemd geworden rekenmethode publiceerde die nog eeuwenlang gebruikt zou worden.

Lange tijd begreep ik de kreet 'volgens Bartjens' niet. Ik kwam er snel achter toen ik eenmaal voor de klas stond.

Julianaschool (Javastraat), in de volksmond ’De broodtrommel’ genoemd.© Foto collectie Helderse Historische Vereniging

Stel je voor: een piepjonge schoolmeester, 22 jaar jong, kersvers uit militaire dienst na een dienstplicht van twee volle jaren voor een derde klas van een 'opleidingsschool', een christelijke opleidingsschool aan de Javastraat, de Koningin Julianaschool.

Vier rijen van zes tweepersoons bankjes vol kleine 8-jarige babyboomers, 48 in totaal.

De schooldag begon met gebed, gevolgd door het gezamenlijk zingen van enige geestelijke liederen. Meest psalmversjes, want het heette een christelijke school, maar was eigenlijk een gereformeerde school.

’Zware’ broeders

En de gereformeerden zongen toen alleen nog maar psalmen. De hervormden hadden naast het psalmenboek nog een hervormd liedbundel, maar de liederen daaruit werden door de 'zware' broeders niet erkend.

Na het bidden en zingen kwamen de tafels. De tafels der vermenigvuldiging. Dat stond dan wel niet op het lesrooster, maar het moest toch even. Elke morgen de tafels van 1 tot 10 opdreunen, want alleen dan kwamen die nummers in de hoofdjes te zitten.

A. Lever

Zelfs de weledelgestrenge heer inspecteur E.H. Bos zei niets van deze 'roosterafwijking. Hij had liever geen problemen met de weledelgeboren heer A. Lever, het hoofd der school.

Want zijn auto, waar-ie bar trots op was, zou anders wel eens de toegang tot de 'garage' van de heer Lever, bij diens huis aan de Sumatrastraat, geweigerd kunnen worden.

Wanneer er echter rekenen op het rooster stond, werd er ook gerekend of eigenlijk: er werden talloze staartdelingen gemaakt.

Een staartdeling is (volgens Van Dale) een deling die bestaat uit de cijfers die bij het delen onder het te delen getal komen te staan.

Lachen

Om deze simpele deling moesten ze allemaal lachen. Ze waren al snel heel wat ingewikkelder delingen gewend. Hoe is dat nu eigenlijk?

Na de staartdelingen kwamen de breuken, met een teller en een noemer en ook tiendelige breuken. Lastig hoor, althans voor sommigen.

Maar toch ook triomfgevoelens als meester bij het 'nakijken' van de sommen kon zeggen: bijna, allemaal goed! En dan kwam na Bartjens toch Brugman weer aan bod: meester vertelde aan het eind van de schooldag een verhaal.

Dat was in een tijd dat er nog geen televisie was en slechts bij enkelen een radio stond.

Meer nieuws uit NHD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.