Premium

Leidse ontdekt: OM slordig met opleggen straf

1/2
Leiden

Het Openbaar Ministerie (OM) maakt zich vaak veel te makkelijk af van het bestraffen van misdrijven buiten de rechter om. Dat maakt de kans op vrijspraak bij toetsing door een rechter twee keer zo groot als in een ’gewone’ strafzaak. Dat stelt Leidse onderzoeker Laura Schoutsen.

Ze roept het OM op meer tijd aan een zaak te besteden. ,,Kijk niet alleen of bewijs wettig is, kijk vooral of het overtuigend is.’’

Aan dat laatste schort het nogal eens, ontdekte Schoutsen. Voor haar onderzoek in opdracht van de Universiteit Leiden woonde ze 72 zittingen bij in alle rechtbanken in het land. De 29-jarige Leidse, ook werkzaam als griffier bij het gerechtshof Amsterdam, was getuige van het door een rechter beoordelen van ruim 300 misdrijven die in eerste instantie door het OM waren afgedaan met een beschikking.

Camerabeelden

Ze maakte bizarre situaties mee. ,,Een hele oude man die nog nooit in aanraking was gekomen met justitie was bestraft voor mishandeling. Hij zou een vrouw bij haar keel hebben gegrepen. Hij had camerabeelden bij zich waarop duidelijk te zien was dat hij dat niet had gedaan. De rechter sprak hem direct vrij.’’

Herbeoordeling door een rechter leidt opmerkelijk vaak tot een lagere straf of zelfs vrijspraak. Schoutsen. ,,De kans daarop is twee keer zo groot als bij een strafzaak die niet eerst door het OM is afgedaan.’’ Daarvoor is het niet eens nodig dat de verdachte zelf opdraaft, merkte de onderzoeker. Ze geeft een voorbeeld: ,,Heling van een fiets, de verdachte is er op de zitting zelf niet bij. De rechter vraagt expliciet aan de officier van justitie waar het bewijs is. Waarop de officier reageert met ’dat vind ik een lastige vraag, ik laat het aan u over’. Dat werd ook een vrijspraak.’’

Officieren van justitie worden volgens Schoutsen dikwijls pas op het laatste moment ingeschakeld, kort voor de rechtszitting. ,,Ik heb verschillende officieren op zitting horen toegeven dat ze het dossier pas een dag eerder voor het eerst zagen, maar dat het toen al te laat was om de zaak nog te seponeren.’’

Verzuchten

Het lastige is dat het bij strafbeschikkingen, bedoeld om de vaart erin te houden en zowel het OM als de rechtspraak te ontzien, ontbreekt aan motivering. ,,’Geen idee hoe mijn collega tot deze straf is gekomen’, heb ik menig officier horen verzuchten.’’ Die collega is vrijwel nooit een officier van justitie, ontdekte Schoutsen. Het afdoen van relatief lichte strafzaken wordt overgelaten aan parketsecretarissen, meestal medewerkers die nog niet zo lang geleden hun rechtenstudie afrondden.

Schoutsen wilde strafbeschikkingen onderzoeken omdat ze geïnteresseerd is in strafzaken die buiten de rechtszaal blijven. Bij het OM stootte ze haar neus. ,,Interviews met officieren van justitie werden niet toegestaan. Het OM vond dat er intern genoeg onderzoek naar strafbeschikkingen wordt gedaan en wees erop dat officieren al erg druk zijn.’’ De Leidse bedacht daarom een andere manier van onderzoeken - het bijwonen van zittingen - en kreeg zo alsnog een goed beeld van de strafbeschikkingenpraktijk.

In 2017 leidde één op de zes misdrijfzaken tot een strafbeschikking (32.000 van 191.200 zaken). Jaarlijks stelt ongeveer 15 procent van de verdachten verzet in. Schoutsen: ,,En dat zal verder toenemen, is mijn voorspelling. Heel veel advocaten adviseren hun cliënt: doe die taakstraf niet of betaal niet.’’

Lees ook: OM kondigt verbeteringen in eigen snelrecht aan

Lees hier de digitale editie



Volg ons