50 jaar praten over Westfrisiaweg

De vierbaans Westfrisiaweg vorige maand, ingeklemd tussen Zwaagdijk-West (links) en de Risdam (rechts).

De vierbaans Westfrisiaweg vorige maand, ingeklemd tussen Zwaagdijk-West (links) en de Risdam (rechts).© Foto provincie NH

1 / 2
Martin Menger
Hoorn

De voltooide Westfrisiaweg ligt er, 49 jaar nadat de weg voor het eerst als concept op een landkaart verscheen. Vrijdag is de opening. Na grote ruilverkavelingen uit de jaren zeventig en de kostbare dijkverzwaring is deze weg een van de duurste ingrepen in het landschap. Die komst gaat niet zonder slag of stoot.

Het koninklijk paar rijdt afgelopen zomer over de eerste stukjes asfalt van de Westfrisiaweg. Tijdens hun werkbezoek krijgen ze in Hoogkarspel, tussen de twee onderdoorgangen, van omwonenden en tegenstanders te horen dat de weg voor hun gevoel nooit echt nodig is geweest.

Evenwicht

Tegelijkertijd benadrukken bestuurders en het bedrijfsleven het belang van een goede verbinding. Voor- en tegenstanders houden elkaar al die jaren in evenwicht. Dat verklaart wellicht in een notendop waarom het bijna een halve eeuw heeft geduurd voordat de regio de wens kon omzetten in asfalt.

De eerste vermelding van de Westfrisiaweg staat in het Streekplan voor Oostelijk West-Friesland, een beleidsstuk van de provincie uit 1969. Dit is zoals de toekomst ooit werd gepland: enorme nieuwbouwwijken in de vaarpolders, terwijl de echte vierbaans snelweg A7 nog moet worden aangelegd.

Stippellijn

West-Friesland zet zich schrap voor wat er komen gaat, er wordt gerept van honderdduizend inwoners erbij. En die moeten er ook kunnen komen, met hun auto. De stippellijn op de kaart in het Streekplan laat een snelle wegverbinding zien die vanaf Obdam, in een soort rechte lijn ten noorden van Hoorn tot aan Enkhuizen voert.

Zeker dertig jaar lang wordt er vooral nagedacht over een oost-west verbinding. In 2003 besluit de provincie de weg op de kaart te zetten.

De nieuwbouw van de ‘bandstad’ tussen Enkhuizen en Hoorn krijgt vorm en er moet wat gebeuren. Boven de Streek ligt sinds ’75 al de Drechterlandseweg, bedoeld om de dorpen te ontzien. Die wordt als tweebaansweg doorgetrokken van Hoogkarspel tot aan Zwaag. Da’s niet genoeg, aldus de provincie. Er moet echt iets gaan gebeuren.

Er is al veel onderzoek gedaan. Onder meer naar de beste route in het westelijk deel. Niet over Stompetoren, zoals eerst wordt gedacht. Het gaat uiteindelijk via Heerhugowaard en de Braken. En dan is er het pijnpunt in het oostelijk deel van de regio: in een rechte streep door naar Enkhuizen en dan de Houtribdijk op? Enkhuizen houdt dat tegen, gesteund door een lobby van Seed Valley, de zaadbedrijven. Dus rest er niets anders dan de weg via een doorsteek nabij Hoogkarspel naar het zuiden te laten afbuigen.

De opzet van de provincie is dat West-Friesland gebaat is bij een betere weg. De weg krijgt in 2003 als werknaam N23, en wordt later ook gepresenteerd met de slogan ’van A naar Z’: van Alkmaar naar Zwolle. Dan zou er bij Lelystad en verderop ook het nodige moeten gebeuren om de weg op te waarderen tot een vierbaans snelweg naar het oosten van het land en zelfs Duitsland.

Bijdrage

Het ministerie voor Verkeer en Waterstaat vindt de Westfrisiaweg geen zaak van nationaal belang. Een stevige bijdrage zit er niet in.

Drie jaar later gooit Noord-Holland het over een andere boeg. De economie en de bereikbaarheid van West-Friesland hebben een impuls nodig. Nu wordt het serieus. Alle gemeenten, het bedrijfsleven en het Hoogheemraadschap moeten ook meebetalen. De provincie wil de andere kosten het liefst delen met het Rijk.

Dat is het moment waarop tegenstanders op de barricaden verschijnen. Het Westfries Genootschap vreest een enorme aantasting van het landschap; ’Een dure, halve oplossing’ is het bittere verwijt. In Hoogkarspel ontpopt de stichting Niet door het Lint zich als fervent en beredeneerd tegenstander. Volgens deze actievoerders kiezen provincie en gemeenten voor een ’dure en onnodige’ variant.

Ondanks alle tegenstand volgen de gemeenten de provincie in de keuze voor de doorsteek, met twee tunnels. In 2007 wordt het regioakkoord ondertekend. De weg komt er.

De provincie weet dat het Rijk deze kar financieel niet gaat trekken, laat staan een beetje duwen. Noord-Holland en de regio staan er financieel alleen voor. De mega-klus wordt op een nieuwe manier aanbesteed: de aannemer die wint, moet zelf een ontwerp maken en dat binnen het budget zien uit te voeren. Meteen al gaat het mis, wanneer grote bouwcombinaties die naast de klus grijpen, de rechter inschakelen. Vergeefs: Heijmans uit Rosmalen gaat dit werk doen.

Tekentafel

In 2014 wordt de weg - die decennia lang alleen op de tekentafel en in de politiek had bestaan - realiteit. Er wordt gewerkt. Na twee jaar wordt het werk plots stil gelegd, omdat aannemer Heijmans de extra kosten die worden veroorzaakt door een te slappe ondergrond, niet alleen op het eigen bordje wil laten komen. De juristen staan al in de startblokken voor een slepende kwestie, als er achter gesloten deuren toch een overeenkomst wordt bereikt.

De kostenpost van de tegenvaller en het oponthoud wordt geschat op 32 miljoen euro, een bittere pil voor aannemer Heijmans. De oplevering wordt door al het gesteggel een jaar uitgesteld. Dat is gezien de felle, slepende debatten die wel 40 jaar hebben geduurd, een betrekkelijk kleine tegenslag.

Tien miljoen per kilometer

Jarenlang heette de Westfrisiaweg de N23. Maar dat is veranderd. De weg - 42 kilometer lang - is sinds kort opgedeeld in twee wegnummers. De route tussen Heerhugowaard en de A7 heet de N194. Het wegvak tussen de A7 bij Hoorn tot aan Enkhuizen heet nog steeds de N307. Volgen de provincie rijden er nu dagelijks 164.000 auto’s over de weg.

In vier jaar tijd zijn er vier tunnels aangelegd, en zijn er acht ongelijkvloerse kruisingen gekomen. Verder zijn er negen nieuwe rotondes in het tracé gekomen. En liggen er nu negen kruisingen die voorzien zijn van stoplichten. Het budget staat nu op 426 miljoen euro. Dat is ruim 10 miljoen euro per strekkende kilometer.

Meer nieuws uit West-Friesland

Meest gelezen