Texel heeft de primeur met transplantatie

Texel heeft de primeur met transplantatie
Kweldertransplantatie in een nieuw landschap.
© Foto René Pop
Den Hoorn

Aan de voet van de nieuwe zanddijk langs de Waddenzee op Texel vindt een wereldprimeur plaats. Het is voor het eerst dat een groot stuk kwelder wordt getransplanteerd naar een nieuwe locatie. Ecologen kijken met spanning uit naar de resultaten.

Een prachtig kweldergebiedje met Rode Lijstsoorten als zeeweegbree en zeealsem zou deels onder het zand verdwijnen bij de versterking van de zeedijk. Om dit te voorkomen werd een grootscheepse reddingsactie in touw gezet. Met een speciale schep werden plaggen van 1 bij 3 meter met een dikte van 30 cm uit de kwelder bij de Niozhaven gehaald. Die zijn vervolgens uitgeplant bij het nieuwe duingebied met kwelders en stranden dat verderop langs de dijk, bij Ceres, in snel tempo wordt aangelegd. Maar het project omvat veel meer dan het behoud van de zeldzame kwelderplanten.

Kritieke fase

Ecoloog Joris Latour is enthousiast als hij het transplantaat na drie weken terugziet: „Dit is echt een stukje kwelder!” Net als bij een huidtransplantatie zijn stukjes kwelder in een dambordpatroon aangebracht over een grotere oppervlakte van 30 bij 250 meter, die op termijn moet volgroeien. „Het zijn grote plaggen, met de originele bodem er nog aan. Waarschijnlijk zouden zich hier vanzelf ook wel kwelderplanten vestigen, maar dit geeft de natuur een kickstart. Ik hoop dat het blijft liggen bij een grote storm. Oostenwind uit een bepaalde hoek zou gevaarlijk kunnen zijn.”

Maar storm uit het oosten is in deze tijd heel zeldzaam, weet Geert Vanwesenbeeck, projectmanager van aannemer Jan De Nul. „De patiënt is net geopereerd”, zegt Latour. „Volgend jaar lente is de kritieke fase. Als het transplantaat er dan nog ligt en leeft, gaat bij mij de vlag uit.”

Experiment

Wat hier ligt, is tegelijkertijd een wetenschappelijk experiment, vertelt hij. „Alles wordt gemonitord. We zijn benieuwd welke plaggen het goed doen en welke niet. Ze zijn niet zomaar aangebracht. Er zijn bewust hoogteverschillen gemaakt. Een andere variabele is de ligging ten opzichte van de zogenaamde luwe zone bij de strandhaak die hier is aangelegd in de Waddenzee. En een deel van de plaggen is twee maal verplaatst, omdat we ze even moesten bewaren.”

De droogte van de afgelopen periode was wel pech. „We moesten lichtbrak water uit de buurt aanvoeren om de plaggen en de kwelder bij de Niozhaven dagelijks water te geven”, vertelt Vanwesenbeeck. Desondanks zien de plantjes er wat flets uit. De projectmanager is optimistisch: „Zelfs als een deel van de planten het niet redt en afsterft, is er nog het moedermateriaal. Vanuit de wortels kunnen ze opnieuw gaan groeien.”

Natura 2000

„Het is sowieso uniek dat dit project is toegestaan in een Natura 2000-gebied”, benadrukt omgevingsmanager Neeltje Annink van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. „Ecologen uit Duitsland en Denemarken vragen ons hoe we dit voor elkaar hebben gekregen in de Waddenzee. Het hele project maakt onderdeel uit van een enorm natuurherstelplan. Anders had dit niet gemogen. En volgens de natuurbeschermingswet moet je eerst compenseren voor natuur die verloren gaat, voordat je aan het werk mag. Maar dat kon hier niet. Daarom moesten we zorgen voor een hele grote groene plus. Samen met ecologen uit heel Nederland maakten we een beheerplan dat moet garanderen dat de natuur terugkomt, en nog veel meer kansen biedt.”

Ze wijst op de strandhaak die een luw gebied langs de waddenkust creëert: „Dat moet een vogelparadijs worden.” Zelfs nu grote machines nog bezig zijn het gebied vorm te geven, zijn hier al overwinterende vogels neergestreken. ’s Avonds gebruiken zeehonden de nieuwe zandbanken om ongestoord uit te rusten, vertelt projectmanager Vanwesenbeeck. Ook de lepelaar heeft zich al gemeld, aldus ecoloog Joris Latour. „Het feit dat hier geen mensen met honden wandelen, is zó belangrijk. Daardoor worden de dieren niet verstoord. De bontbekplevieren die we hier verwachten zijn grondbroeders. En sterns broeden graag op onbereikbare plekken zoals eilandjes. Daarmee is rekening gehouden bij de aanleg van dit schiereiland. De hoogte is zodanig dat het niet overstroomt. Zulke plekken zijn nu al heel schaars en worden nog belangrijker door de zeespiegelstijging.”

Ook een mooi schelpenbankje met onder andere mosselen zal worden getransplanteerd naar een nieuwe plek. Op het nieuwe waddenstrand worden zogenaamde benthosbanken aangelegd. „Dat rode, grove zand met veel schelpen is afkomstig van een winningsgebied bij Vlieland”, wijst Geert Vanwesenbeeck. „Dit verankert het wat fijnere zand uit de Noordzee. Maar voor wadvogels zoals scholeksters zit daar geen voedsel in, zoals de wormpjes in de wadplaten. Daarom leggen we voedselrijke bodembanken aan op het grove zand.”

De aannemer kwam met het idee om zeegrasbedden in te zaaien. Latour is benieuwd naar de resultaten. „Er zijn al allerlei plantprojecten gaande om zeegras terug te laten keren in de Waddenzee, maar zeegras is heel kwetsbaar voor schimmels.”

De kersverse duinen in het gebied bij Ceres zien er verbazend natuurlijk uit. Ze zijn gemaakt naar een ontwerp van landschapsarchitect Yttje Feddes, die de ’nollen’ bij de Texelse veerhaven als voorbeeld gebruikte. „De duinen zijn hier anders dan die aan de Noordzeekant, kleiner, met flauwere hellingen, en ze liggen in de dominante windrichting”, aldus Vanwesenbeeck. De natuur zal ze verder vormen. „Maar wij helpen de natuur alvast een handje.” Hij is blij dat hij aan dit project kan meewerken. „Dit is heel bijzonder voor Jan De Nul. De klus is naar onze internationale maatstaven niet groot, maar de pr-waarde is belangrijk. We kunnen ons hiermee profileren als Belgische aannemer die zich heeft bewezen bij een bijzonder natuurproject in de Waddenzee, een Natura 2000-gebied, in Nederland.”

Meer nieuws uit Den Helder e.o.

Lees hier de digitale editie



Volg ons