Ongenaakbaar en toch zo broos

1/4
Alkmaar

Hij staat er vijfhonderd jaar lang ogenschijnlijk zo ongenaakbaar bij, de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar. Maar o, wat heeft het al die eeuwen een moeite gekost om hem zo statig en fier te houden.

Dinsdag wordt na jaren van onderzoek het boek ’De Grote Kerk van Alkmaar. 500 jaar bouwen en behouden’ officieel gepresenteerd. Nog voor het in de winkels ligt is het nu al hét standaardwerk over de bouwgeschiedenis van de kerk. ,,Niet eerder, bij welke kerk dan ook, is er op zulk detailniveau beschreven hoe het bouwwerk stapje voor stapje tot stand is gekomen en hoe er in eeuwen daarna onderhoud en aanpassingen zijn gepleegd ”, zegt de eindredacteur van het boek”, Carly Misset.

Licht

Bijzonder aan de Alkmaarse kerk is dat hij hoog en licht is, zonder massale ondersteuning aan de buitenkant, waardoor de constructie van meet af aan niet helemaal goed was en er delen scheef gingen staan.

Uitzonderlijk is dat hij in maar vijftig jaar is neergezet, waar voor andere kerken wel 200 jaar nodig was. De bouwers deden ook in die tijd al aan prefab. Stenen en zuilen werden in de groeves van Duitsland en België al in vorm gehakt met behulp van mallen.

De bouw begon in 1470, twee jaar nadat de kerk die daarvoor op dezelfde plek stond, zware schade opliep doordat de toren omviel op de twee beuken. Alleen het koor lijkt toen gespaard. ,,Wij kunnen het (nog) niet bewijzen, zegt Misset, maar het lijkt er sterk op dat dat koor met het hoogaltaar in gebruik bleef, terwijl de nieuwe kerk eromheen werd opgebouwd. Het zou ook verklaren waarom tegen alle gebruiken in hier eerst begonnen is met het schip en toen pas met het nieuwe koor.”

Aflaat

,,In het koor werd ook het geld verdiend”, zegt Carolien Roozendaal, leider van het onderzoeksproject. ,,Daar kwamen de pelgrims naar toe voor de verering van het Bloedmirakel van Alkmaar uit 1429. Het is ook niet voor niets dat het stadsbestuur in die dure bouwtijd campagne voerde voor het mirakel. Het was zelfs zo dat je een aflaat kon kopen die je 2640 dagen korting gaf op het vagevuur.” Dat er een nieuwe kerk nodig was, kwam het stadsbestuur ook wel goed uit. Het gaf status. Andere steden hadden er al een, Alkmaar kon niet achterblijven.

Ook het bijzondere schilderij hierboven moet in dat licht worden gezien. ,,Het was een middel tot crowdfunding”, aldus Misset. ,,Het hing boven het offerblok.” De toren op dat schilderij is nooit gebouwd al is er ooit wel een begin mee gemaakt, gezien de zware fundamenten die zijn gevonden buiten voor de westgevel.

Misset zag in de archieven een even grote betrokkenheid van de Alkmaarders met hun kerk als tegenwoordig. ,,Rijke families maar ook gewone Alkmaarders droegen letterlijk hun steentje bij door partijen bouwstenen te doneren. De huidige ’Vrienden van de Grote Kerk’ zijn daar eigenlijk het verlengstuk van.”

Dat de bouwgeschiedenis zo steen voor steen kon worden achterhaald is op zichzelf al een mirakel, gezien de vele restauraties die er zijn geweest. Bijvoorbeeld die tussen 1924 en 1949, toen de kerk op instorten stond. Toen zijn er stenen gebruikt van de gesloopte kerk van Oterleek, maar ook van de door de Duitsers gebombardeerde Delftse Poort van Rotterdam.

Meer nieuws uit Alkmaar

Lees hier de digitale editie



Volg ons