Molen De Ooievaar weer het ’heertje’

Molenaars Ron Blonk (links) en Matthijs Ero in ’hun’ molen De Ooievaar.© Foto Erik Rietman

Ronald Massaut
Zaandam

Meer dan vijf jaar is er gewerkt aan restauratie van molen De Ooievaar. Onder de rook van Duyvis staat de oudste molen van de Zaanse Schans. Op de komende Molendagen gaat-ie één dag open.

Het was altijd al het pareltje van de vereniging Zaansche Molen. Zeker na een zes jaar durende restauratie. ,,Normaal gesproken zou je zo’n molen hebben afgebroken en helemaal opnieuw hebben gebouwd. Zoals ze dat vroeger zo vaak deden. Voor de één was dit gekkenwerk, een ander noemt het een uitdaging. Des te mooier dat het toch is gelukt’’, zegt molenaar Matthijs Ero.

gewone zaterdagochtend in molen De Ooievaar. Molenbouwer Ron Blonk is druk in de werkplaats, voor Matthijs, die door-de-week op een architectenbureau werkt, is het zijn vaste molendag. Sinds hij in 1997 ook molenaar werd van De Ooievaar, zijn er plannen voor restauratie gemaakt. Restauratie gebeurde ook al eens in 1955 toen de molen in bezit kwam van de vereniging Zaansche Molen. Toen was het werk in een jaar geklaard. Dat zou deze keer opportunisme zijn geweest.

Uit het lood

,,De molen verkeerde in hele slechte staat. Eigenlijk was de molen instabiel geworden. Hij schrankte van west naar oost. Door alle wind en stormen die de molen door de eeuwen heen te verduren heeft gehad stond de bovenkant meer dan 20 centimeter uit het lood. De molen zakte aan de oostkant ook gevaarlijk weg. De molen dreigde snel een kritisch punt te bereiken.’’

Molenbouwer Ron Blonk bekijkt de bouwtekeningen.© Foto Erik Rietman

Geen opbeurende gedachte. ,,Met stempels en staalkabels hebben we tijdens de restauratie de kap verankerd om veilig te kunnen werken. Maar het bleef een uitdaging’’, kijken Blonk en Ero terug. In de molenschuur, die in 2014 werd opgeknapt, is Molenmakerij Saendijck gevestigd. De schuur kreeg een nieuwe fundering en werd eveneens rechtgezet. Zo moest het ook met De Ooievaar gaan. Al duurde dat bijna ruim vijf jaar. Opgeteld is er meer dan 1 miljoen euro besteed aan restauratie van de molen en de -schuur.

Schranken

,,Toen ik hier de eerste keer kwam was alles bruin van binnen. Ze hadden een tijdlang cacao gemalen en dat zat als gruis 15 centimeter dik door de hele molen. Toen we die cacaolaag hadden verwijderd zagen we pas echt hoe slecht het gesteld was met de molen, inclusief de bonte knaagkever die zich een weg had gevreten in enkele balken. Wat bij funderingsonderzoek opviel is dat door de eeuwen heen vaker is geprobeerd het schranken te corrigeren. In ieder geval zagen we voorbereidingswerk. Ook hebben molenmakers eerder geprobeerd om de molen vanaf twee meter boven het maaiveld op te krikken. Geen idee waarom, maar je ziet dat stukken uit kolommen zijn gezaagd en twee meter hoger zijn teruggeplaatst.’’

Molen De Ooievaar, Zaandam, 24-03-2018© Erik Rietman Fotografie

Behalve Ero en Blonk hebben Fred Havik, Remco Kramer en stagiaire Abel van Loenen over de jaren meegewerkt aan de restauratie van De Ooievaar. Echter, zonder geld uit verschillende hulpfondsen en de kennis van Jan IJskes van Funderingsherstel De Coogh was het niet gelukt, weten beiden. ,,De molen is hydraulisch onderheid en daarna is de fundering opnieuw opgemetseld. Pas toen we uitkwamen op de originele boorgaten wisten we dat we goed zaten.’’

Molen De Ooievaar, Zaandam, 24-03-2018© Erik Rietman Fotografie

Molen De Ooievaar is een klassieke oliemolen. De molen werd in 1669 vanuit Assendelft verplaatst naar de Kalverringdijk. Daarmee is het de oudste molen van de Zaanse Schans, maar al decennia niet meer toegankelijk voor het publiek, doordat de molen binnen de hekken van Duyvis is komen te staan. Bezoekers komen straks over de Zaan komen en meren aan in de insteekhaven naast de molen. De haven kon met geld van de BankGiro Loterij opnieuw worden aangelegd.’’

Molen De Ooievaar, Zaandam, 24-03-2018, nieuw fundament© Erik Rietman Fotografie

De Ooievaar gaat op zaterdag 12 mei, tijdens het Nationale Molenweekend, open voor leden van de Zaansche Molen. ,,De Ooievaar is een compacte molen. Je staat pal op de maalsteen en het is natuurlijk de bedoeling om de molen onder wind te laten draaien. Met proefdraaien hebben we al lijnzaadolie gemalen en van het zaad veekoeken gemaakt. Ook de oude oliekelders zijn gerestaureerd. Alleen nog een turfschuur voor het verwarmen van de olie en dan kunnen we net als toen oliehoudende zaden persen. En nog het nieuwe ’skaithoissie’ boven de sloot, natuurlijk. Al mogen we die niet daarvoor gebruiken. Helemaal net als toen wordt het dus niet.’’

Meer nieuws uit NHD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.