Molensteen De Kat vervangen, een ’eitje’ van 9000 kilo

Molensteen De Kat vervangen, een ’eitje’ van 9000 kilo
Nieuwe molensteen voor De Kat is binnen. Alleen nog even inbouwen en alles opbouwen.
© Foto Pascal Fielmich
Zaandam

Een nieuwe molensteen voor verfmolen De Kat is bepaald geen overbodige luxe. De van oorsprong 67 centimeter dikke maalsteen was afgesleten tot twaalf centimeter. Daar hebben Piet Kempenaar en alle voorbije molenaars meer dan twee eeuwen over gedaan. De originele molensteen, daterend uit 1781, werd donderdag vervangen door een nieuwe. Een pitstop met centimeters vooruit.

Geen molen in de Zaanstreek die in de afgelopen 150 jaar ooit een nieuwe molensteen heeft gekregen. Ook Molenmakerij Saendijck heeft er geen ervaring mee. Maar: ,,Je moet voor jezelf een beetje een plaatje maken van hoe je zo’n steen in de molen krijgt en wat er verder nodig is’’, zegt molenmaker Ron Blonk. ,,Toch heb ik dinsdag voor alle zekerheid nog maar even de verzekering gebeld voor aanvullende dekking.’’

Want hoe til je een molensteen met een doorsnede van 2.46 meter, 67 centimeter dik en precies 9000 kilo zwaar in een molen? Rollen, op z’n kant, daar moet je toch niet aan denken. Is ook een gedoe om die steen plat te leggen. Dan toch maar als een sjoelblokje door een opening in de wand. Aan de Zaanzijde natuurlijk en dat is dan weer een meevaller met transport over water.

Joh. Schol meldde zich donderdag om 7.30 uur bij verfmolen De Kat met een kraan op een ponton inclusief nieuwe molensteen, uitgezocht en tot maalsteen gehouwen door Bart Natuursteen. Want waar haal je zo’n ding en wat voor soort steen is het eigenlijk. ,,Ze noemen het wel ’Duitse’ Blauwe Hardsteen, maar het komt echt uit België waar het petit granit heet’’, weet Blonk. De Molenmakerij is al meer dan twee weken aan het werk om de oude steen vrij te maken en te verwijderen. In delen weliswaar met behulp van een betonboorder.

Blonk wordt geholpen door molenmakers Fred Havik en Remco Kramer, eerder betrokken bij de door een windhoos geruïneerde kap van de Twiske Molen. Die wordt nu vernieuwd. Molenaar Piet Kempenaar - pijp in de mond - en jonge molenaar Mats Faber (22) kijken toe. ’Hun’ molen ligt al enige weken stil om het wisselen van de steen voor te bereiden. Alle houten aandrijfwerk is verwijderd, de beide kantstenen 2200 en ruim 3000 kilo zijn even geparkeerd, hangen in de touwen. In de molen is een stalen geraamte gebouwd waar alle gewicht aan hangt.

Kempenaar is zzp’er zelfstandig molenaar. Hij huurt de molen van de vereniging Zaansche Molen, eigenaar van de verenigingsmolens op de Zaanse Schans. ,,Dit is een uitzonderlijke klus’’, legt vice-voorzitter Martin Schaap uit. ,,Elke molen kost jaarlijks gemiddeld 30.000 euro aan onderhoud. Voor De Kat is dat dit jaar alleen al 100.000 euro. We doen ook meteen het schilderwerk en opnieuw teren. Daarvoor moet je eerst de boel zandstralen.’’

In alle vroegte worden donderdag houten balken tussen de waterkant en de begane grond van de molen gelegd om de nieuwe molensteen op rollers naar binnen te trekken. Dat gebeurt met katrollen aan de voor- en achterzijde om de nieuwe molensteen centimeter voor centimeter op zijn plaats te trekken. De steen moet straks waterpas worden gesteld en daarvoor is Jan IJskes van funderingstechniek De Coogh al komen kijken. ,,Als de steen goed ligt komt er nog een metselaar aan te pas en kan de molen weer worden opgebouwd.’’

Rond de middag steekt echter nog een flink deel uit de molen. De kleine koffiekamer van De Kat zit bomvol mannen met boterhammen. ,,Vier uur, dat gaan we halen. Nog wat duwen en trekken en dan zijn we klaar voor de dag.’’ ,,Die balken, die tillen we zo op de dekschuit’’, biedt de machinist van Joh. Schol aan.

Piet Kempenaar houdt het donderdag halverwege de boterhammen voor gezien. De Kat is nog de enige werkende verfmolen in Nederland. Verf wordt volgens eeuwenoude tradities gemaakt en samengesteld voor restaurateurs, kunstenaars en bedrijven. De Kat vermaalt ook tonnen zogenoemd champagnekrijt om verfstoffen van te maken, onder anderen voor Forbo. Kempenaar hoopt dat de molen begin maart weer ’werkt’ en dat hij weer zijn vak kan tonen aan het publiek. ,,Vroeger waren dit de stille periodes, eigenlijk al vanaf eind oktober. Zeker de laatste jaren is het ook in de winter flink bedrijvig op de Kalverringdijk. Kijk om je heen, het wemelt van de toeristen. Maar een molen die niet draait, dat is niet leuk. Dan ga ik liever dicht. Als ik in maart maar weer kan draaien.’’ Dat is ook de wens van Ron Blonk. Nieuwe klus van Saendijck is molen de Koker in Wormer. ,,Die moet ook weer draaien.’’

Meer nieuws uit Zaanstreek

Lees hier de digitale editie



Volg ons