Zwaar handwerk van steenzetters Afsluitdijk verdwijnt uit zicht

Zwaar handwerk van steenzetters Afsluitdijk verdwijnt uit zicht
Steenzetter Hans van der Made bij het standbeeld voor zijn beroep.
© foto Michel van Bergen
Den Oever

De Afsluitdijk staat internationaal bekend als een Nederlands huzarenstukje. Maar wie weet nog dat alle stenen op het talud van de ruim dertig kilometer lange dijk met de hand zijn neergelegd? Het werk van de steenzetters wordt nu, na ruim tachtig jaar, vervangen door betonblokken met sensoren. Intussen zijn er nog maar 31 landgenoten die het oer-Hollandse, maar loodzware, ambacht van steenzetter beoefenen.

„Zonde”, zegt Hans van der Made, in zijn woonkamer in Hippolytushoef, na een lange werkdag. „Maar ook begrijpelijk. De tijd verandert, de Afsluitdijk dus ook.”

Als er iemand in Nederland veel weet over het werk van de steenzetter, is het de 58-jarige zelfstandige. „Mijn opa trok destijds vanuit Brabant naar Wieringen, toen nog een eiland, om de Afsluitdijk te helpen bouwen.”

Tijd over

In zes jaar tijd is door duizenden mensen, onder wie tientallen steenzetters, keihard gewerkt. „Mijn vader is op de dijk verwekt en geboren”, vertelt Van der Made. „Mijn opa had veertien kinderen, dus na het steenzetten was er kennelijk wel wat tijd over.”

De Afsluitdijk zelf werd in delen gebouwd en afgezonken naar de bodem van de Zuiderzee.

„Wij steenzetters maken het talud”, vertelt Van der Made. „Met steen, vaak vulkanisch natuursteen, geven we de oever een structuur die golven breekt en zorgt dat de dijk bestand is tegen veranderende waterstanden en de soms keiharde natuur.”

Het zetten van die is stenen is anno nu nog steeds handwerk.

„Het is puzzelen, en vereist jarenlange ervaring. Het ene talud is schuiner dan het andere, en op veel plekken wordt een net iets ander soort steen gebruikt. Het plaatsen gebeurt daarom nog steeds met de hand, al is het voorbereidende werk gelukkig wel lichter geworden.”

Uitval

Lichter, maar nog steeds beoefent Hans van der Made een van de zwaarste beroepen van het land, zo niet het zwaarste: dag in dag uit, van vroeg tot laat leurt hij met stenen van vele tientallen kilo’s. Toch is de uitval door arbeidsongeschiktheid klein, zegt hij.

„Steenzetters zijn een bepaald slag mensen. De opleiding duurt vijf jaar. Drie jaar techniek, en twee jaar snelheid in het werk. Vooral in die laatste twee jaren haken mensen af. Als je dát volhoudt, doe je dit werk vaak tot aan je pensioen.”

Zwaartekracht

„Ik ben wel sterker dan andere mensen, en ondanks het zware werk ben ik zelden geblesseerd. We beginnen onderaan het talud, en maken heel veel gebruik van de zwaartekracht. De stenen rollen vanzelf naar ons toe. De kunst is de zwaartekracht zo efficiënt mogelijk te verdelen. Ik kan gaan gooien en vliegen met stenen, en dan ben ik binnen een week stuk. Zonder dat ik sneller werk.”

Vier generaties ervaring is er binnen de familie Van der Made. Want naast zijn opa en vader, is Hans’ 28-jarige zoon Joost inmiddels bijna aan het einde van zijn opleiding.

De vijf jaar zijn bijna om, dus lijkt Joost het te gaan halen. Maar door gebrek aan werk is die vaak aan het werk als vrachtwagenmonteur, zijn oorspronkelijke beroep.

Hans van der Made: „Het zetten kan Joost inmiddels heel goed, maar een bocht in het talud wordt al lastiger.”

De vergrijzing in de beroepsgroep is groot. „Joost is verreweg de jongste steenzetter. Verder heel veel mannen van mijn leeftijd.” Zonder opvolgers als zoon Joost, dreigt het vak steenzetter uit te sterven.

Terug naar de Afsluitdijk. Daar wijst Hans van der Made op het gietijzeren beeld ’Steenzetter’. „De achterkant is helemaal glad, van de mensen die er voor de gein achter gaan staan”, gniffelt de steenzetter.

Nog dit jaar wordt begonnen met de renovatie van de Afsluitdijk. De met de hand gezette basaltblokken wijken voor grote, betonblokken van zes ton. Een huzarenstukje: want alle blokken staan door middel van sensoren met elkaar in verbinding.

Daardoor kan de dijk continu in de gaten worden gehouden. Het zichtbare werk van vier generaties steenzetters verdwijnt dan. „Dat is zonde, maar ook wel logisch. De tijd verandert.”

Toch hoopt Van der Made dat er ergens nog een stukje van een klassiek basalt-talud te zien zal zien na de renovatie. „Zodat iedereen met eigen ogen kan zien hoe het er op de dijk oorspronkelijk uitzag.”

Meer nieuws uit Schagen e.o.

Keuze van de redactie

Lees hier de digitale editie



Volg ons